Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Verkiezingen

„Geen hard bewijs voor enorm bedrog" Reagan stuurt Habib voor consultatie naar de Filippijnen

Door onze correspondent SYTZE VAN DER ZEE WASHINGTON, 12 febr. — President Ronald Reagan heeft gisteren zijn voormalige afgezant voor het Midden-Oosten, Philip Habib, verzocht in de Filippijnen poolshoogte te gaan nemen. Daar zal de gepensioneerde topdiplomaat politieke leiders, vertegenwoordigers van de kerk en andere leidende figuren moeten consulteren over de mogelijkheden voor een nationale verzoening.

Op een persconferentie in het Witte Huis weigerde Reagan gisteravond evenwel op vragen over het verloop van de Filippijnse presidentsverkiezingen in te gaan omdat er nog wordt geteld. Volgens hem bestaan er geen harde bewijzen voor wijdverbreid bedrog, maar desondanks maakte hij zich zorgen over het geweld en "de mnogelijkheid van bedrog". Hij voegde daar aan toe de indruk te hebben dat beide partijen hierbij zijn betrokken. De Amerikaanse president zei: „Wij willen wachten, want wij zijn neutraal. Maar wij hopen dezelfde betrekkingen te zullen hebben die wij al deze jaren met de Filippijnen hebben gehad". In dit verband ontweek Reagan de vraag of hij bereid is het verkiezingsresultaat te aanvaarden als er op grote schaal is geknoeid. Nog onlangs had hij eerlijke verkiezingen een voorwaarde voor verdere hulp genoemd. Gisteravond zei hij echter dat het van het Filippijnse volk afhangt wat er moet gaan gebeuren. Het volk

zal zelf over zijn toekomst moeten beslissen. Tegelijkertijd maakte hij duidelijk dat het belang van de Amerikaanse marinebasis bij Subic Bay en de luchtmachtbasis Clark op de Filippijnen niet moet worden onderschat, "niet alleen voor ons, maar voor de westerse wereld". Hierbij wees hij erop dat de Russische vloot in de Stille Oceaan steeds actiever begint te worden, in het streven meer greep op de aanvoerlijnen voor grondstoffen te krijgen. Onze correspondent Karei van Wolferen voegt hier vanuit Manila aan toe: Mevrouw Corazon Aquino heeft vanmiddag in een reactie verklaard „gealarmeerd" te zijn over de „waanvoorstelling" van president Reagan over de situatie in de Filippijnen. Niemand moet dit „zelfvoldane gepraat" dat fraude typisch is voor de Filippijnse verkiezingen geloven, zo riep ze uit.

Reagan stuurt Habib naar Manila

Vervolg van pag. 1

Maar ofschoon de president zich officieel van commentaar onthield blijkt uit alles dat hij bereid is zich te schikken naar de situatie. In deze richting wijzen eveneens uitlatingen van vooraanstaande Witte-Huisfunctionarissen dat president Marcos kennelijk de verkiezingen heeft gewonnen en dat men met hem zal moeten leven. Vooral bij de groep Amerikaanse waarnemers, die de verkiezingen ter plaatse volgden, zijn deze woorden in het verkeerde keelgat geschoten, omdat die voorafgingen aan het verslag dat de leider van het team, de Republikeinse senator Richard Lugar, gisteren aan Reagan heeft uitgebracht. Lugar, die onder anderen vergezeld was van de Democratische senator John Kerry, was er namelijk van uit gegaan dat de president pas zijn standpunt zou bepalen nadat het waarnemersteam verslag van haar bevindingen had gedaan. Blijkbaar heeft Reagan alsnog een gebaar tegenover het Congres willen maken door Habib naar de Filippijnen te sturen. Ook vanuit de overweging dat de Senaat op grond van Lugars en Kerry's verslag wel eens zou kunnen besluiten de hulp aan de Filippijnen zeer kritisch onder de loep te nemen. In dit verband heeft Kerry al gezegd dat hij het Congres wil voorstellen om de hulp voortaan aan particuliere organisaties te geven, zodat het geld rechtstreeks naar het Filippijnse volk gaat. Hiermee zou het regime-Marcos

buitenspel worden gezet. De verdenking bestaat immers dat de steun hoofdzakelijk Marcos en zijn handlangers ten goede komt. Ofschoon de Democratische senator nog geen afgerond oordeel over het verloop van de verkiezingen heeft was hij wel bereid zijn mening te geven over de ervaringen die de twintig Amerikaanse waarnemers hebben opgedaan. "Ik denk dat elk lid van de delegatie hevig verontrust is teruggekomen, sommigen zelfs geschokt", aldus Kerry. "Het was een zeer traumatisch, emotioneel bezoek. Wij hebben mensen op de meest ongelooflijke manier zien vechten, echt zien vechten om de democratie tot stand te brengen.". Uiterst bitter gestemd was ook Lugar, voorzitter van de Senaatscommissie voor buitenlandse betrekkingen en normaal een terughoudende, conservatieve man. Op een persconferentie in Indianapolis stelde hij gisteren vast dat de Filippijnse verkiezingen in belangrijke mate door bedrog en geweld zijn gekenmerkt. Lugar: "Wij waarschuwen Marcos al jaren. Hij heeft geen hervormingen doorgevoerd, zijn leger is niet erg efficiënt en niet goed georganiseerd. Wij hebben erop aangedrongen een einde aan het geknoei te maken, maar dat duurt voort. Desondanks geeft Marcos voor onze vriend te zijn". Voorzichtig Eerder op de dag had Lugar na zijn onderhoud met Reagan gezegd dat de waarnemersdelegatie

voorzichtig met haar oordeel moest zijn. Wanneer zij bij voorbeeld zou concluceren dat de verkiezingen wegens het geknoei van het regime-Marcos nauwelijks meer geldig kunnen worden genoemd zou het gevaar bestaan dat Marcos zonder meer het resultaat ongeldig verklaart en in functie blijft. Lugar: „Wij willen hem die kans niet geven. En ik heb de president gevraagd dat ook niet te doen. De verkiezingen zijn nog niet voorbij." Volgens hem is het ook in het belang van de VS dat er verder wordt geteld en dat men van Amerikaanse zijde op een telling blijft aandringen. Wel was hij tot de conclusie gekomen dat het regime-Marcos voor het geknoei verantwoordelijk is en dat de telling van de Nationale burgerbeweging voor vrije verkiezingen, Namfrel, correct is. Uit die telling blijkt dat Cory Aquino, de kandidaat van de oppositie, een voorsprong heeft. President Reagan heeft in zoverre het advies van Lugar opgevolgd dat hij zich in een verklaring naar aanleiding van Habibs benoeming van een politieke beoordeling heeft onthouden. In de verklaring heet het uiterst summier dat het politieke proces op de Filippijnen verdergaat en dat het niet met de verkiezingen eindigt. Naar de mening van de president is het de Amerikaanse taak het Filippijnse volk bij het oplossen van zijn ernstige problemen te helpen en naar hervormingen te blijven streven.

Nicanor Yniguez, de voorzitter van het Filippijnse parlement, strijkt met zijn hand over zijn voorhoofd voor de hervatting van het debat over de procedure die gevolgd moet worden bij de officiële telling van de stemmen die vrijdag bij de presidentsverkiezingen zijn uitgebracht (Foto AP)

Pag. 4: Vervolg/ Filippijnse oppositie geschokt over Reagans commentaar.