Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Muziek

Maarten van Norden van Future Shock over het improviseren: „Noodzakelijke noten zijn vereist"

Door FRANK VAN DIXHOORN

De groep Future Shock onder leiding van Maarten van Norden maakt razendsnel naam als een van de interessantste collectieven in de hedendaagse jazz. Morgenavond speelt de groep in Baarle-Nassau (het Plus Hok), volgende week zaterdag in Utrecht (SJU huis) en op oudejaarsavond tijdens De Klap Op De Vuurpijl in Amsterdam. Frank van Dixhoorn sprak met Van Norden over salsa, Willem Breuker, vrije improvisaties en Coleman Hawkins.

Bij een jonge groep let men evenzeer op de potentie als op de prestatie, en daarom was het concert van Future Shock, ongeveer een half jaar geleden in de Varastudio, zo'n boeiende gebeurtenis. Nog geen week geleden gaf de formatie echter een overdonderend concert ter gelegenheid van de uitreiking van de Podiumprijs aan gitarist Jan Kuiper, waarbij de belofte van het Vara-optreden volledig leek te zijn waargemaakt. De muziek van Future Shock klonk in het Delftse Waagtheater punctueel en bizar, een rekensom die op duizelingwekkend veel manieren opgelost kon worden, waarbij — in de woorden van Herman Teirlinck — de belangstelling evenzeer uit moet gaan naar de motor als naar de weg die hij heeft afgelegd. Future Shock is een collectief geworden waarvan de onderdelen feilloos op elkaar zijn afgestemd. Niettemin zegt leider/rietblazer Maarten van Norden: „Het Varaconcert realiseerde naar mijn idee zo'n 40 prdcent van onze mogelijkheden. In Delft zaten wij al op 60 a 70, maar ik wéét dat er nog meer in zit." Zoals veel van zijn generatiegenoten in binnen- en buitenland draait Van Norden niet om zijn invloeden heen, maar onderstreept ze zelfs: „Ik heb negen jaar in het Willem Breuker Kollektief

gespeeld, genoeg om de free jazz te leren kennen en er — evenals Willem — op uitgekeken te raken. Je kunt wel op een podium gaan staan zonder iets af te spreken, maar dan maak je simpelweg geen gebruik van de mogelijkheden die je hebt. Bij Breuker heb ik geleerd dat je vrije improvisaties moet gebruiken, in een uitgewerkt arrangement. Verdei heb ik de laatste jaren veel in salsa-bands gespeeld, dat vind ik ritmisch gesproken de verst ontwikkelde

muziek van dit moment. „Wouter van Bemmel, onze trompettist, komt öok uit de salsawereld, hij heeft heel wat ervaring als lead-trompettist. Dat was voor mij een belangrijke reden om hem voor Future Shock te vragen, want de leadpartijen van salsa-orkesten zijn waanzinnig moeilijk. Wat mijzelf betreft moet ik natuurlijk de funk vermelden, mijn grote jeugdliefde die ook nooit is geroest. Voordat ik bij Breuker kwam, kende ik de

muziek van Weather Report en de late Herbie Hancock op mijn duimpje, maar ik wist niet wie Albert Ayler of Archie Shepp waren, of zelfs dat Hancock ook zo mooi akoestisch piano had gespeeld bij Miles Davis. Daar heeft Breuker wat aan gedaan en al die dingen hoor je nu terug in de muziek van Future Shock". Tekent Van Norden voor een belangrijk deel van het repertoire, ook de inbreng van gitarist Jan Kuiper mag niet worden onderschat. Van Norden: „Jan en ik vullen elkaar fantastisch aan: ik kom naar de repetitie met volledig uitgewerkte arrangementen, meerstemmig, vol breaks, ingewikkelde blazers-akkoorden en ritmische overgangen. Jan bedenkt een aantal pakkende lijnen, ontwerpt een kader en laat toe dat de band als geheel daar uiteindelijk een definitieve vorm aan geeft. Dat is uitstekend, want om altijd die kant-en-klare partijen van mij te spelen — dat gaat op den duur ook benauwen". Een gemiddeld optreden van Future Shock is dan ook afwisselend opgebouwd uit werken van Kuiper en Van Norden. Van Norden de tenorist heeft een oprechte, en niet alleen vakmatige bewondering voor Coleman Hawkins. „Natuurlijk had Hawkins een schitterende sound, maar heb je wel eens gelet op zijn harmonische constructies? Hij was een van de weinigen, die in zijn solo's zowel recht deed aan het harmonisch verloop in de bas als de melodielijn — dat heb ik naderhand ook ontdekt bij Benny Golson. Ik vind dat voor een improvisator het spelen van noodzakelijke noten vereist is, en ik heb het idee dat mij dat na al die jaren nu lukt, zonder dat ik hoef te worstelen met mijn techniek. Mijn leerlingen protesteren wel eens als ik ze aan de toonladders en de drieklanken zet — wat heeft dat nu met improviseren te maken? — maar daar begint alles mee".

Maarten van Norden: "Niet op een podium gaan staan zonder iets af te spreken", (foto Tony Thijs)