Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Spanje volledig in de ban van de Navo-psychose

Door onze correspondent EPPO JANSEN MADRID, 2 mei — Spanje is volledig in een Navo-psychose gekomen. Wel of niet toetreden tot het Atlantisch bondgenootschap — dat is de grote vraag die regering en oppositie gescheiden houdt. Waarschijnlijk zal het van nu af aan hard tegen hard gaan bij dit voornaamste geschilpunt van buitenlandse politiek. Reden voor de opwinding is dat het de nieuwe premier Calvo Sotelo duidelijk menens is. Onder diens voorganger Suarez liet de regering ook regelmatig weten dat zij Spanje binnen de Navo wilde hebben. Dat gebeurde echter met wat in de economie een „stop and go"-beleid wordt genoemd. De ene keer wekte men de indruk dat het leven bultfn de Navo eigenlijk geen waarde had en haastige spoed was geboden. De andere keer verflauwde de belangstelling en suggereerde men dat het hier om een pannetje ging dat nog lang op het vuur kon staan pruttelen. Die zwenkingen werden vaak ingegeven door faktoren die met het lidmaatschap niet zoveel hadden uit te staan. Soms wilde men even een goede beurt maken bij de VS, dan weer overheerste het verlangen de oppositie geen onnodige pijn te doen. Woordenbrei Calvo Sotelo heeft het politieke jargon echter een andere betekenis gegeven. „Suarez stopte ons de oren vol met een woordenbrei van het type— 'ik kan u beloven en ik beloof u ook om vervolgens een zigzagkoers in te slaan waarbij hij al zijn programmatische uitgangspunten overboord gooide. Calvo Sotelo gebruikt minder woorden maar is ook ernstiger en punctueler wanneer het gaat om het nakomen van wat hij heeft gezegd," zo schreef de hoofdredacteur van het dagblad Diario-16, Pedro Ramirez deze week terecht. Vandaar dat nu Calvo Sotelo

heeft laten blijken dat hij Spanje als het enigszins kan nog dit jaar in de Navo wil hebben, de oppositie de schrik in de benen is geslagen. Directe aanleiding daarbij vormt het bezoek dat de premier vorige week-aan Helmut Schmidt heeft gebracht. Naar verluidt heeft Calvo Sotelo daarbij ook het fenomeen van de mislukte staatsgreep

van de 23ste februari als reden genoemd waarom Spanje maar beter gauw lid kan worden. De bondskanselier heeft Calvo Sotelo daarbij alle steun toegezegd, wat hem door zijn Spaanse kameraden, de socialisten van Felipe Gonzalez, natuurlijk niet in dank is afgenomen. Deze laatsten hebben nog wel eens munt proberen te

slaan uit het feit dat SPDvoorzltter Willy Brandt duidelijk meer sympathie heeft voor de bezwaren van de Spaanse oppositie tegen het Navo-lidmaatschap dan Schmidt. Aangezien het echter Schmidt is die regeert, lijkt dit voor de toekomst niet meer zo interessant. Secretaris-generaal Luns van de Navo heeft deze week

bij zijn zoveelste aanmoediging aan het adres van Spanje gezegd dat er binnen de Navo een grote meerderheid bestaat die toetreding van dit land zou toejuichen. Slechts "twee of drie landen", aldus Luns, zijn nog niet helemaal overtuigd van die wenselijkheid. Hoort Nederland daarbij? Premier Van Agt heeft bij zijn laatste bezoek aan Madrid hardop gezegd dat hij voorstander is van een Spaans Navo-lidmaatschap. Toch durft men dit nu in Den Haag kennelijk niet meer van de daken te schreeuwen om eventuele gesprekken over coalitievorming met de PvdA (waar duidelijk wel begrip bestaat voor de positie van de Spaanse socialisten) niet te bemoeilijken. Andere landen waar men aan zou kunnen denken zijn Denemarken en Noorwegen waar de socialisten aan de macht zijn en mogelijk — om andere redenen — Frankrijk. Al deze reserves zijn in wezen natuurlijk van weinig betekenis. Als de Spaanse regering straks formeel haar verzoek indient, waarmee zij o.a. tegemoet komt aan een reeds lang bestaand verlangen van de VS, krijgt zij natuurlijk haar zin. Karakteristiek is de spotprent die ln El Pais verscheen. Daarop ziet men een Spanjaard met een koffertje voor twee deuren staan wachten. Boven de ene deur staat geschreven: „Navo — binnen zonder kloppen". Op de andere: „EG — kloppen maar niet binnen gaan". Calvo Sotelo heeft gezegd dat hij nog voor de zomervakantie gaat praten met de politieke partijen over de Navokwestie. Dat betekent dat het parlementaire debat over de zaak ln de herfst kan plaatsvinden, wanneer ook de hernieuwing van het defensieverdrag met de VS aan de orde is. De Navo-ministerraad zou dan in december de toetreding formeel kunnen goedkeuren.

Duidelijk is dat Calvo Sotelo het lidmaatschap in ieder geval geregeld wil hebben voor de parlementsverkiezingen van 1983 om te voorkomen dat deze kwestie het hoofdthema wordt van de campagnes. Van belang is dat ook onder traditioneel rechtse kiezers wel tegenstanders van een Navo-lidmaatschap zijn te vinden mits men maar inspeelt op het ook door Franco sterk gecultiveerde idee „dat uit het buitenland alleen maar narigheid komt". Dat beïnvloedt stellig ook Calvo Sotelo's afwijzing van een referendum over de kwestie zoals door de socialisten wordt bepleit. De premier profiteert bij zijn haast van de nog steeds wat aangeslagen stemming die het politieke wereldje kenmerkt sinds de mislukte coup. Hij heeft zelfs een demagogische truc uitgehaald door zonder bewijs heel stellig te verklaren dat er "eensgezindheid" bestaat binnen de strijdkrachten over de wenselijkheid van een lidmaatschap. Dit is duidelijk in strijd met alle onderzoeken tot nu toe die verrassend veel weerstand aan het licht hebben gebracht. Daarnaast wordt de suggestie gewekt dat een nieuwe coup wanneer Spanje eenmaal lid is minder waarschijnlijk wordt. Dit maakt de positie van de oppositie niet gemakkelijker. Weliswaar zijn de ervaringen in Griekenland en Turkije er niet naar om dit te staven, maar men kan volhouden dat het in een breder ontwikkeld land als Spanje wel hout snijdt. Dit meent tenminste de al genoemde Pedro Ramirez die gelooft dat de kans dat generaal Milans del Bosch, één van de hoofdverdachten van de coup, opnieuw zijn tanks laat rijden door de straten van Valencia in ieder geval minder wordt als hij de volgende week met dezelfde tanks moet deelnemen aan gezamenlijke manoeuvres van de Navo in Beieren.

Leden van een kleine extreem-linkse partij in Spanje demonstreren tegen een eventueel Spaans Navo-lidmaatschap. „Voor vrede niet naar de Navo" en „Reagan de sheriff vuurt het snelst", staat op de borden. (Foto AP)