Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Verkiezingen

Stroomversnelling

HET RESULTAAT van een onderzoek naar de openbare mening, hoe grondig en betrouwbaar ook gefundeerd, is geen verkiezingsuitslag. Wat het Nipo en de Vara met hun enquête hebben blootgelegd is niet minder dan sensationeel, en het is zeer begrijpelijk dat dergelijke cijfers bij de betrokkenen dolle vreugde, resp. diepe droefheid veroorzaken. Maar het verdient de aandacht dat de ware verkiezingen waarschijnlijk nog meer dan een half jaar verwijderd zijn, dat de resultaten van een opinie-onderzoek op zichzelf de verkiezingsuitslag op allerlei onvoorspelbare manieren kunnen beinvloeden. en dat op het ogenblik een ongekend groot aantal kiezers nog niet weet wat ze gaan doen. De trend zelf, sinds geruime tijd zichtbaar, wordt door dit onderzoek krachtig bevestigd. De beweging in het electoraat is weg van links, naar midden en rechts, waarbij de kracht van de stroming toeneemt zodat kleine partijen die hun opkomst aan een bepaalde conjunctuur te danken hadden, nu worden meegesleurd, afbrokkelen of verdwijnen. Van D'66 zal vrijwel niets meer overblijven, evenmin als van de behoudende socialisten van DS'70. Allang was het duidelijk dat deze groeperingen hun elan verloren hadden. BELANGWEKKENDER is het dat nu ook de PPR. over het algemeen links van de Partij van de Arbeid geplaatst, nagenoeg zou worden gehalveerd. Zo concentreert links zich in de PvdA, die zelf maar twee zetels zou verliezen, terwijl de progressieve combinatie in haar geheel het met tien minder zou moeten doen. In het christen-democratische midden komt Kruisinga's CHU als meest behoudende partner zegevierend tevoorschijn, terwijl men mag aannemen dat de AR het loon van Aantjes' verzet moet incasseren. Het bestanddeel KVP, dat zich het meest op de vlakte heeft gehouden, krijgt er twee zetels bij. Aan de rechter zijde komen de conjunctuurpartijen van Koekoek en Beuker helemaal niet meer voor; ze zijn in de stroomversnelling definitief ten onder gegaan. Waar zijn met name de Boeren gebleven? Men vermoedt ze ergens in de grote massa der liberalen, die ongetwijfeld nog verder zullen profiteren van wat in de Verenigde Staten genoemd wordt het bandwagon-effect. ALLEMAAL SPECULATIES op grondslag van een enquête. Zo zijn er nog wel meer mogelijk en zelfs kan men al van nieuwe kabinetsformaties dromen. Even interessant is het echter, hoe de resultaten van deze en andere onderzoeken het gedrag van de partijen zullen beïnvloeden, hoe zij met andere woorden, de trend zullen trachten te keren of te bevorderen. Komt het bijvoorbeeld bij de PvdA nog tot een tijdige hermobilisatie of zal men er blijven steken in de toch al onvermijdelijke meningsverschillen over de oorzaken van het verlies? Zullen de socialisten zich kunnen verzoenen met het eventueel vooruitzicht op een regering waaraan ze wel deelnemen, zij het zonder Den Uyl als minister-president? Zullen ze bereid zijn de PPR als bondgenoot te laten vallen om met het CDA in zee te kunnen? Voor de christen-democraten komt het er nu op aan. niet aan de goed op stroom liggende boot te schommelen. Voor de liberalen ligt mogelijk een moeilijker vraagstuk in het verschiet. Zij moeten een gigantische winst aan de rechter zijde behouden en tegelijkertijd het CDA laten weten dat zij geen reactionaire regeringspartners zouden zijn. die zouden moeten opereren onder de hypotheek van hun nieuwe aanhang. ALS HET HIER NIET de uitslag van een enquête maar die van de verkiezingen betrof, zou het lot van Den Uyl en de zijnen in handen liggen van het CDA. Maar de echte beslissing valt over een half jaar, na ongetwijfeld zeer harde en intensieve campagnes. i Deze laatste dienen voor de kiezer de duidelijkheid te bevorderen. De nu weer aangetoonde trend mag de dames en heren politici niet op een of andere manier benevelen. De vragen zijn scherper gesteld dan ooit na de oorlog. De antwoorden moeten dienovereenkomstig zijn.