Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Human interest

Ik weet niets van mijn Turkse buren

P °orEmmy van Oi ereem

r -to A da JL mid dag in de dakgoot "-ah T * n ^mme fout ge?%•, hoorHo ^ bezig was op ^ dak-^I 6 est ommel op ^urmtn tZ ï eek de T ^kse '"" rtlen . zodat h rommel °P ^ Jmter nu, de . goten van de 4uur d dat tQ t zijn £ . Wi 'de lah££ en dat h Ü uIl" de dakn^» a u ans zolan e •aarts Wït Kgst |S h ter maakte tón 18 -, 2 * 1 vrouw en Cn orn m aa TL met h00fd - > 11 s traat ze een * v,.. aat z 'et, valt dat op. nieuwsgierigheid formatie over* W r k «nt je JuiW me er «eliit vrouwe "VCJ *«m „Voeden >!? } g emak " . die i s , „ me t. literatuur, vrijwel niet .

Daarom was ik blij diezelfde avond een driojaarverslag van MR'70 (Medewerkersraad '70), een onafhankelijke organisatie in Amsterdam voor geboorteregeling en seksualiteit, in handen te krijgen. Daarin staat een uitstekend artikel over Turkse vrouwen, geschreven door dokter Zamira Sieval. Zamira heeft onderzoek gedaan bij Turkse vrouwen die 1972 of 1973 in het Wilhelmina Gasthuis te Amsterdam zijn bevallen of die zich in die jaren bij het WG of bij MR'70 hebben gemeld met een ongewenste zwangerschap en vraag om abortus pfovocatus. Mevrouw Sieval veronderstelt dat haar bevindingen ook gelden voor veel Marokkaanse vrouwen hier te lande. Om haar verslag van de onderzoekresultaten heen vertelt Zamira Sieval over de achtergrond van de Turkse vrouwen die te midden van ons wonen als vreemdelingen en toch als gelijken. Het aantal Turkse vTouwen in Nederland is tussen 1968 en 1967 gestegen van 412 tot 24.434, het aantal Marokkaanse vrouwen nam toe van 43 in 1968 tot 8.130 nu. Van de in ons land verblijvende buitenlandse werknemers komt meer dan de helft uit Turkije of Marokko. In hun vaderland Turkije woont ongeveer eenderde deel

van de 32 miljoen koppen tellende bevolking in de steden, de rest leeft op het platteland. En juist van dat platteland komen voor 80 percent de gastarbeiders die 'hier een belangrijk deel van de economie ondersteunen. Bij de boeren is de familiestructuur van oudsher patriarchaal. Hoofd van de familie - die bestaat uit drie of meer generaties — is de oudste man: grootvader, vader of oudste zoon. Kinderen krijgen de naam van hun vader. Zoons brengen hun vrouw naar het huis van hun vader, dochters gaan over naar het huis van hun schoonvader. De familie-eenheid biedt al haar leden verzorging en geborgenheid. Er is geen particulier bezit. De familie is self-supporting. In zo'n familiebond is het individu ondergeschikt aan de orde die er in die familie is vast gesteld, je hebt allemaal je vastomschreven plaats en plichten. Dat staat recht tegenover de maximale persoonlijke vrijheid die wij als hoogste goed huldigen. Mijn Turkse buurman had in öe dakgoot geen uitsluitsel gegeven over de motieven waarmee op het Turkse platteland getrouwd wordt Zamire Sievel zegt dat het huwelijk daar meer een sociale plicht dan een privé genoegen is. De schoondochter wordt veelal door de moeder, de schoonzoon door de vader uitgekozen. Men gaat er - zegt mevrouw

Sieval - vanuit dat iedere normale man in staat is een normale vrouw te bevredigen en omgekeerd. Dat lijkt ons wat weinig al'basis voor een huwelijk, maar Zamira vertelt verderop dat de vrouwen hun verwachtingen ook niet zo hoog stellen. De vrouw verwacht van haar-man voornamelijk materiële verzorging, seksuele bevrediging en kinderen. Haar behoefte aan gezelligheid, vertier, communicatie, troost e.d. wordt in het algemeen vervuld door haar eigen vrouwelijke kennissenkring. Turkse vrouwen gaan veel intiemer met elkaar om dan Nederlandse vrouwen over het algemeen doen. Hetzelfde geldt voor de Turkse mannen onderling. De leefwereld van de Turken is veel meer dan bij ons gescheiden in een vrouwen- en mannenafdeling. Ongetrouwde vrouwen zijn zeldzaam in Turkije. Thuis, in haar eigen land, was de Turkse vrouw niet gewend om alleen uit te gaan, maar ze was ook niet gewend om thuis alleen te zijn. Nadat ze zich gevoegd heeft bij haar man die in een West-Europees land werkt, mist zij haar kring van vrouwelijke familieleden en vriendinnen. Ze is helemaal aangewezen op het contact met haar man met wie ze vaak (nog) geen persoonlijke relatie heeft opgebouwd. Opeens moet zij het maar met hem zien te rooien, in een vreemde maatschappij waarin mannen en vooral vrouwen zich gedragen op een manier die zij van huisuit als onbehoorlijk ervaart. Ik vroeg me zaterdagmiddag dan ook in stilte af wat de vrouw van de buurman denkt als ze een andere vrouw met haar man „mannenwerk" ziet doen en als gelijke met hem hoort praten. Dat niet te weten maakt onzeker, want ook de Turkse buurman vond me misschien wel vreselijk „onvrouwelijk". En zolang je eikaars cultuurpatronen

niet goed kent. weet je niet hoe je tot het innerlijk van de ander toegang moet vragen. Vandaar maar weer naar Zamira Sievel. Zij schrijft dat de houding van de Islamietische Turken ten opzichte van de seksualiteit er een is van positieve aanvaarding en realisme. De islam eist geen streven naar volmaaktheid op welk gebied ook, omdat die toch niet te verwezenlijken is. Sieval citeert als voorbeeld een tekst uit de Bijbel en daarna een uit Koran. De Bijbel: „Gij hebt gehoord wat er gezegd is. Gij zult niet echtbreken. Maar ik zeg u: wie een vrouw aanziet om haar te begeren, heeft in zijn hart reeds overspel met haar gepleegd". De Koran: „Wanneer iemand van u een vrouw ziet die u behaagt, laat hij dan naar zijn eigen vrouw gaan, het zal bij haar ziin zoals bij die ander". In het arabisch is het woord voor huwelijk en geslachtsgemeenschap hetzelfde. De Islam plaatst de seksualiteit zeer sterk binnen het huwelijk. „Hij die trouwt", zegt de Koran, .volmaakt de helft van zijn godsdienst". Echtscheiding is echter gemakkelijk en beide p iriners kunnen hertrouwen. De Islam staat in principe ook positief ten opzichte van anticonceptie, maar ook al weer binnen het huwelijk. De Koran zegt immers dat er „geen grotere straf is dan om arm te zijn en veel kinderen te hebben". In Turkije en Marokko stimuleert de overheid geboorter.beperkingscampagnes. Het is daar de vrouw die verantwoordelijk geacht wordt. Kihderen krijgen en ze niet krijgen (anticonceptie en abortus) worden gezien als vrouwenzaak. Turkse vrouwen tonen zelden behoefte om hun man bij de bevalling aanwezig te hebben. Turkse mannen zijn echter wel goed op de hoogte van de menstruatiedata van hun

vrouw: tijdens de menstruatie is seksueel verkeer taboe. Zamira Sieval vond bij haar onderzoek dat - hoewel Turkse vrouwen vrijuit mogen praten met een mannelijke geestelijke en mannelijke doktoren - ze over het algemeen terughoudend zijn tegen voor haar vreemde mannen. Een vrouwelijke arts wint snel haar vertrouwen, zeker als die haar taal spreekt. Want de taalbarriëre is een grote handicap voor de Turkse vrouw, die vrijwel al haar tijd in eigen kring doorbrengt en daardoor weinig gelegenheid heeft om Nederlands te leren. Verschillende farmaceutische firma's leveren bij hun voorbehoedmiddelen uitstekende vertalingen, maar zo'n dertig percent van de Turkse vrouwen in Nederland kan niet lezen. Vandaar de vele fouten met voorbehoedmiddelen en de daaruit voortvloeiende vraag naar afbreken van de ongewenste zwangerschap. Zamira Sieval heeft zelf in het afgelopen jaar een spreekuur gehad voor Turkse vrouwen op de gynaecologische polikliniek van twee Amsterdamse ziekenhuizen. De patiënten stroomden toe en brachten een overstelpende hoeveelheid - ook sociale - problematiek mee. Er moet in alle grote steden waar buitenlandse werknemers wonen, speciale medische aandacht worden besteed aan hun vrouwen. Wekelijkse spreekuren met een vrouwelijke arts en vrouwelijke tolk is vooral voor de Mohammedaanse vrouwen een noodzaak. Mevrouw Sieval spoort NVSH. Rutgershuizen, PSVG (Prot. stichting ter bevordering van Verantwoorde Gezinsvorming), MR'70 en soortgelijke instellingen aan zich in hun preventieve activiteiten veel meer te richten op de buitenlandse vrouwen in ons land. Dat kan ook gebeuren via de Turkse en Marokkaanse sociëteiten en via radio en televisie.