Coachartikel

‘Manterrupting’ en andere hobbels in loopbanen van vrouwen

Wat jij (v) moet weten om je niet de mond te laten snoeren.

Afgelopen weken viel de term ‘manterrupting’. Vrouwelijke ministers kaartten aan dat premier Rutte hen vaker onderbreekt tijdens vergaderingen dan hij doet bij mannen. En dat kan best kloppen. Ongemerkt onderbreken mannen vrouwen drie keer zo vaak dan mannen, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Uit krantenartikelen over dit thema blijkt dat niet alleen in de politiek, maar ook in allerlei andere organisaties vrouwen zich in dit beeld herkennen. En dat is maar een van de hobbels die vrouwen in hun loopbaan tegenkomen. Hieronder een aantal ideeën op een rij om met realisme, handigheid en lef jouw loopbaanpad uit te zetten. En je niet zomaar de mond te laten snoeren.

Het slechte nieuws:

  1. Het lijkt niet zo, het is echt zo. Verschillende onderzoeken laten zien dat het echt zo is: mannen onderbreken elkaar regelmatig, maar ze onderbreken vrouwen nog veel meer. Vrouwen zijn veel meer geneigd tot pingpongen: ze geven elkaar de beurt. Maar die twee verschillende spelregels leiden ertoe dat mannen veel discussies domineren en vrouwen vaak hun verhaal niet kunnen afmaken. Dat we dus de expertise van 50% van de bevolking, de vrouwen dus, minder goed benutten.
  2. Bijna niemand weet het van zichzelf. Het gebeurt veelal onbewust, door mannen die zichzelf echt niet zien als vrouwonvriendelijk. Slechts bij uitzondering worden onderliggende vooroordelen uitgesproken. De inmiddels opgestapte voorzitter Yoshiro Mori van het olympisch organisatiecomité die vorige maand zei dat vrouwen „te veel praten” en “dat ze moeite hebben met afronden, wat irritant is”, is een uitzondering. Maar dat Rutte grijnzend zegt dat vergaderingen langer zullen duren als vrouwen meer mogen uitspreken, is bijna net zo erg.
  3. Hangt samen met gedachte: ‘We kijken alleen naar kwaliteiten’ (en daarom hebben we hier een man benoemd). Ook deze opmerking komt uit de mond van Rutte, maar wordt veel breder gedeeld. Mannen zien meer potentieel in mannen, blijkt ook uit allerlei onderzoek. Vrouwen zien trouwens ook meer potentieel in mannen. Maar dat is ook niet zo gek: het is wat we om ons heen zien: mannen zijn in de lead, in de bedrijven, in de politiek en de wetenschap. Een recent proefschrift gericht op de doorstroom van vrouwen in de wetenschap toont aan dat hoe hoger de functie, hoe minder vrouwen er zijn. Op de eerste stap van de academische ladder (promovendus) is de verhouding nog 50/50. Maar bij hoogleraren is slechts 1:5 een vrouw.
  4. Vrouwen staan dubbel op achterstand. Macht speelt ook een rol bij manterrupting, meent antropoloog Braun. ‘Als we iemand ontmoeten, schatten we in een tiende van een seconde in wie boven ligt, wie onder of dat er samengewerkt kan worden. Dat doen we op basis van hele primaire dingen als lichaamslengte, stemhoogte, wel/geen dialect, huidskleur, charisma, sekse. Die score bepaalt onze interactie. Als je denkt hoger te scoren dan de ander, dan ben je geneigd vaker het woord te nemen en iemand sneller in de rede te vallen.’ Vrouwen staan dus vaak dubbel op achterstand, omdat mannen in de meeste gevallen de hogere functies bekleden en een hoog/laag rolverdeling maakt dat vrouwen eerder hun mond geacht worden te houden.
  5. Balanceren op het slappe koord. Tijdens de verkiezingen was de hashtag ‘kutkaag’ in zwang. Bijna een kwart van de mail die Kaag kreeg, was seksistisch en haatdragend van aard. Vrouwen aan de top balanceren op een slap koord: om een goede leider te zijn moeten ze dominant zijn. Om sympathiek en ‘normaal’ gevonden te worden moeten ze vrouwelijk, dus meer bescheiden en empathisch zijn. Behoorlijk ingewikkeld dus.

Het goede nieuws:

  1. Er wordt over gesproken. Daarmee zijn de achterliggende vooroordelen niet opeens verdwenen, maar er is wel een zekere bewustwording ontstaan. In de politiek is het aantal vrouwen en ook vrouwelijke partijleiders flink gestegen.
  2. Er komt meer massa: het vrouwenquotum is een feit. Daarnaast heeft de Tweede Kamer in december 2019 gestemd voor het voorstel van de SER, genaamd Diversiteit aan de Top. Dit betekent een quotum van 30% vrouwen in de Raad van Commissarissen van beursgenoteerde bedrijven. Maar ook dat bij bedrijven die hier niet aan voldoen, de benoemingen van mannen nietig worden verklaard tot het bedrijf wel aan het quotum voldoet. Voor de overige grote bedrijven adviseert de SER een ‘ambitieus streefcijfer voor topfuncties en de managementlagen daaronder’.
  3. Ambitieuze vrouwen zijn nu extra nodig. Om geen gedoe te krijgen met de overheid en niet aan de schandpaal genageld te worden als niet-diverse organisatie, zal er extra hard ingezet worden op het werven en behouden van vrouwen. Dit is dus jouw kans.

Kwantiteit is belangrijk: hoe meer vrouwen vertegenwoordigd zijn, hoe meer zij mede de spelregels kunnen bepalen. Alleen als je niet een kleine minderheid bent, kun je invloed hebben op het groepsproces. Hoogleraar Lückerath (KUB) benoemt nog wel het verschil tussen diversiteit en inclusie: je kunt wel aan tafel zitten, maar dat betekent niet vanzelfsprekend dat je ook gehoord wordt. Voor werkgevers: je kunt wel vrouwen werven, maar dat betekent nog niet dat ze zich er thuis voelen, zich kunnen ontwikkelen en blijven. Aandacht voor de cultuur blijft nodig om werkelijk te zorgen voor inclusiviteit van vrouwen. En dat geldt natuurlijk ook voor iedereen die niet man en wit is.

En vrouwen zelf?
Dealen met (onbewuste) vooroordelen van anderen en regelmatig ook van jezelf, weinig rolmodellen hebben, wellicht weerstand in je directe omgeving: het klinkt niet als een uitnodiging om als vrouw te streven naar een toppositie.
Een paar tips nog:

  • Spreek met andere vrouwen die doorgegroeid zijn binnen je huidige organisatie of daarbuiten. Van elkaar leren en elkaar helpen, draag bij. Veel vrouwen op topposities zijn ook bereid hun ervaringen te delen en je op weg te helpen.
  • Zorg dat je grip krijgt op remmende overtuigingen. Perfectionisme, het gevoel dat je door de mand kunt vallen. Lees erover, en/of ga met een coach aan de slag en experimenteer met nieuw gedrag.
  • Laat je niet te snel leiden door je gevoel. Ons gevoel stuurt ons vaak de comfortabele, maar uiteindelijk ook vaak minder bevredigende weg in. Sta stil bij je successen en vier ze.
  • Zorg voor medestanders om je heen. Vriendinnen die ook ambitieus zijn, een partner die achter je staat. Dat maakt het gemakkelijker te dealen met al die momenten waarop jouw ambitie botst met het oude systeem waarbij vrouwen hoofdverantwoordelijke zijn voor het huishouden en gezin.
  • Zie de humor van dingen in. De keren dat je vanzelfsprekend gezien wordt als cateringdame of secretaresse. Als de moeders op school worden aangesproken om ‘luizenmoeder’ te worden en de vaders daar blijkbaar te druk voor worden geacht.
  • Spreek je ambitie uit. Dat doen de meeste mannen namelijk ook.
  • Denk na over zaken als een krachtenveldanalyse als je zaken voor elkaar wilt krijgen (wie is bepalend, formeel of informeel, hoe zijn hun belangen?). Over hoe je formuleert (niet te voorzichtig) en waar je gaat zitten aan een vergadertafel om de meeste kans te hebben om gehoord te worden. Lees ook eens: ‘Lef, loopbaancoach voor vrouwen’ (De Bruine en Büchel) of ‘Stratego voor vrouwen’ (Bührs en de Groot).
  • Zorg dat je de juiste titel, positie en salaris krijgt. Uiterlijkheden doen ertoe om serieus genomen te worden.
  • Wees trots op de voorbeeldfunctie die je vervult als je je nek uitsteekt.

Lastiger en onbescheidener zijn voor het goede doel
Kortom, als ambitieuze vrouw is de weg naar een positie waarin je koers kunt zetten en zichtbaar bent, geen gemakkelijke. Tegelijkertijd is dit het moment waarop je nog schaars goed bent. Werkgevers zijn hard op zoek naar vrouwen voor topposities of doorgroei. Dat individuen binnen de organisatie niet altijd overeenkomstig zullen handelen, is ook een feit. Maar als je lastig durft te zijn, wat minder bescheiden en je mond niet houdt als je je geïnterrumpeerd voelt, help je niet alleen jezelf aan meer bevredigend werk. Je draagt bij aan iets supernormaals: namelijk dat die andere 50% van de mensheid ook gehoord wordt en mede de regels bepaalt.

Over Ester de Bruine (@esterdebruine)
Onderwijskundige en psycholoog Ester de Bruine (1961) werkte als HR professional, docent aan de Hogeschool, consultant en manager. In 2012 startte zij de Loopbaanonderhoudsgroep. Vanuit haar kantoor tegenover Rotterdam CS coacht zij managers en professionals bij het werken aan hun eigen onderhoud. Doel is hen te helpen nú op hun best te zijn en ook in de toekomst met plezier en succes te werken. Zij is gespecialiseerd in stress-en burn-outklacten. Daarnaast werkt zij als vrijwillig arbeidscoach voor Vluchtelingenwerk. Zij schreef meerdere loopbaanboeken in een down-to-earth stijl.

XTR Branded Content is de commerciële content op nrc.nl. De inhoud valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van NRC Media.