Branded Content
Branded Content XTR Branded Content is de commerciële content op nrc.nl. De inhoud valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van NRC Media.
Marjan Hagenzieker is hoogleraar verkeersveiligheid aan de TU Delft: "Wat verwacht je als bestuurder van een voertuig met 'auto pilot'?"
Marjan Hagenzieker is hoogleraar verkeersveiligheid aan de TU Delft: "Wat verwacht je als bestuurder van een voertuig met 'auto pilot'?"

Slimme auto’s: wie is de baas, jij of de techniek?

Auto’s worden in rap tempo slimmer. Nu al zien ze gevaar vaak eerder en beter dan wij. Paradoxaal genoeg geeft dat nieuwe risico’s. Als mens en machine samen aan het stuur zitten, is een glasheldere taakverdeling van levensbelang.

Met de opkomst van ADAS - advanced driver assistance systems – in auto’s neemt de techniek ons steeds meer taken uit handen. Allerlei elektronische rijhulpsystemen bewaken continu je dode hoek, waarschuwen je voor obstakels, monitoren je vermoeidheid, houden je tussen de lijntjes, regelen je volgafstand tot je voorligger… Ze kunnen zelfs je rem- en gaspedaal bedienen voor volledig handsfree filerijden.
En nee, dat is allang niet meer exclusief voor directeuren in luxe limousines. Dankzij economies of scale zijn ADAS inmiddels ook niet meer weg te denken in de midden- en compactklasse.

Ruis bij de naamgeving

Prof. dr. Marjan Hagenzieker, hoogleraar verkeersveiligheid aan de TU Delft, onderzoekt wat het effect is van rijhulpsystemen op het menselijke gedrag achter het stuur. Volgens haar kan er tussen slimmere auto’s en afgeleide bestuurders een grijs gebied ontstaan als het gaat om verwachtingen en taakverdeling tussen de mens en de techniek.
“Die ruis begint bij de naamgeving van hulpsystemen”, stelt zij. “Neem een naam als auto pilot: dat suggereert van alles. Wat verwacht jij als je die hoort? Bovendien is er geen standaard voor zulke systemen. Veel automerken gebruiken verschillende namen en de functies zijn vaak nét even anders. Dat is niet erg als je dag in dag uit in dezelfde auto rijdt. Maar wat als je steeds in een andere auto stapt? Niet voor niks wees onderzoek al eerder uit dat veel zakelijke rijders nauwelijks weten hoe hun rijhulpsystemen heten of hoe ze die moeten bedienen. Ze zetten ze vaak gewoon maar uit.”

Afgeleid

De kern van de zaak is: veilig verkeer en afleiding verdragen elkaar per definitie slecht. “Een voorbeeld is ACC, adaptive cruise control”, aldus Hagenzieker. “Daarmee kun je automatisch een veilige volgafstand tot voorliggers aanhouden. Veel gebruikers vinden dat prettig: daardoor hoeven ze zelf minder op te letten. Maar daar ligt ook meteen het risico: als jij in automatische volgmodus rijdt en je doet even wat anders of je dut wat in, en er gebeurt opeens iets gevaarlijks, dan reageer je trager terwijl juist een snellere reactie nodig is. Hoe verder je bent afgeleid, hoe langer het duurt voor je weer ‘back in the loop’ bent.”
Rijhulpsystemen kunnen zelfs het rijgedrag beïnvloeden van andere weggebruikers. Hagenzieker: “Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat wanneer je met een auto zonder ACC rijdt naast een colonne van auto’s die mét ACC dicht achter elkaar rijden, dat je dan zelf ook dichter op je voorligger gaat rijden. Dat na-aapgedrag begint al binnen een paar minuten!”

Alles of niks

Hagenzieker is naar eigen zeggen ‘niet pessimistisch, wel voorzichtig’ als het om ADAS gaat. “In potentie maken ze auto’s wel veiliger. Maar die winst is mogelijk kleiner dan de theorie belooft. Uit gedragsonderzoek weten we inmiddels: ‘een beetje opletten’ is voor mensen heel moeilijk. Als het gaat om aandacht voor het verkeer is het eigenlijk alles of niks. Zolang honderd procent uit handen geven nog niet kan, moet de rol van de bestuurder continu én logisch blijven.”

Hoe kunnen auto’s en bestuurders veilig samenwerken?

Een volkomen veilige samenwerking tussen mens en ADAS-systemen: dat heeft de hoogste prioriteit bij Volvo. De manier waarop rijhulpsystemen feedback geven aan de bestuurder luistert daarbij heel nauw, weet Trent Victor, professor gedragskunde en specialist in ongevalsvermijding bij Volvo in Zweden. “Zo’n systeem moet je helpen om bliksemsnel te focussen waar dat het snelst nodig is.”

Schrikreactie
Simpelweg een keiharde alarmbel of fel flitslicht werkt daarom niet. Victor: “Daarmee zou zo’n systeem vooral een algemene schrikreactie geven, waardoor je kostbare milliseconden verspilt. Of erger nog: het zou irritatie wekken, met als gevolg dat bestuurders zo’n systeem uitschakelen.”

Forward Collision Avoidance waarschuwt bij tegenliggend verkeer.

Focus daar waar het nodig is
Volvo ontwikkelde daarom signalen die de aandacht snel en direct richten op datgene waar dat nodig is. “Bij Forward Collision Avoidance bijvoorbeeld met head-up display recht vooruit, en bij Blind Spot Detection links of rechts over je schouder.” Zelfs de stuuringreep van Volvo’s Lane Keeping Aid systeem is zorgvuldig getuned. Victor: “Die is precies zo dat je ‘m accepteert, rustig en gecontroleerd, zonder in een schrikreflex tegen te sturen.”

Ook zelf nog opletten in de auto van de toekomst? Bekijk en beluister het hier