Branded Content
Branded Content XTR Branded Content is de commerciële content op nrc.nl. De inhoud valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van NRC Media.

Opgroeien als vluchtelingenkind, dit doet het met je

Sommige kinderen wonen al hun halve leven in een vluchtelingenkamp, zonder ouders om op terug te vallen. Wat dat doet met een kind, lees je in dit artikel.

“Kinderen hebben voor een gezonde ontwikkeling veiligheid, structuur, verzorging, continuïteit en onderwijs nodig”, zegt Jelly van Essen, psychotherapeut bij Centrum ’45 en ervaren in de behandeling van vluchtelingenkinderen. Ouders spelen uiteraard een cruciale rol in de ontwikkeling. “Soms zijn vluchtelingenouders zelf zo bezig met overleven dat ze psychologisch niet beschikbaar zijn om steun te bieden. Als ouders wegvallen, zien we vaak dat de kinderen hun taken overnemen. Kinderen hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Zonder de bescherming van hun ouders zijn kinderen extra kwetsbaar en is hun veiligheid niet altijd gewaarborgd.”

Baat bij duidelijkheid

En dan is er nog de onzekerheid over de toekomst, de uitzichtloosheid. Sommige kinderen weten niet beter dan dat ze in een vluchtelingenkamp wonen. Anderen worden er zelfs geboren. “Als je uit een oorlog komt, is het al erg genoeg wat je allemaal hebt meegemaakt. Voor een kind is het dan extra beangstigend als je niet weet waar je aan toe bent”, zegt Van Essen. “Nederlandse asielzoekerskinderen ervaren dezelfde chronische stress. Vaak zijn ze te jong om de finesses van de asielprocedure te begrijpen, maar net oud genoeg om te snappen dat er van hogerhand wordt bepaald of ze mogen blijven of niet. Het is belangrijk om kinderen duidelijkheid te geven, ook als dat betekent dat het nare berichten zijn. Dat maakt het leven overzichtelijk.”

Snel volwassen geworden

De Syrische Zhian (11) woont al meer dan de helft van haar leven in Kawergosk, een vluchtelingenkamp in Noord-Irak. Het bestaat uit 115 tenten waar 1836 gezinnen en ongeveer 7500 mensen wonen. Na zes jaar in een tent te hebben gebivakkeerd, woont Zhian sinds kort in een huis. Maar het leven is niet makkelijk. Haar moeder is ziek en er is een tekort aan medische hulp en medicijnen.
Zhian is noodgedwongen snel volwassen geworden: ze draagt bij aan het huishouden en zorgt voor haar driejarige nichtje, van wie de vader is overleden en de moeder weg is. Verre van ideale opvoedingsomstandigheden.

Veerkracht

In hoeverre is het schadelijk voor deze kinderen op de korte en lange termijn? Volgens Van Essen heeft het gevolgen voor de rest van je leven. “Het verandert de manier waarop je naar de wereld kijkt, relaties aangaat en een gezonde persoonlijkheid ontwikkelt. Kinderen kunnen last krijgen van ontwikkelingsachterstanden, nachtmerries of nare beelden die op hun netvlies verschijnen. Oorlogstrauma’s kunnen generaties lang doorwerken. Er is steeds meer bekend over langetermijngevolgen van traumatische ervaringen in de Tweede Wereldoorlog en de invloed ervan op kinderen en zelfs kleinkinderen. Daaruit zijn lessen getrokken die ook op vluchtelingen zijn toe te passen. Positief is dat kinderen door hun veerkracht open staan voor traumabehandeling. Omdat het allemaal nog zo vers is, kunnen ze alles goed terughalen, terwijl volwassenen het vaak diep hebben weggestopt.”

Zorgeloos spelen

Het belangrijkste is volgens haar om het leven in het kamp zo gewoon mogelijk te maken. Onderwijs geeft structuur aan de dag en biedt toekomstperspectief. Via UNICEF kan Zhian gelukkig weer naar school. Ook bezoekt ze een Child Friendly Space waar ze zorgeloos kan spelen met leeftijdsgenootjes.
“Elk moment dat zij alle spanningen van zich af kan schudden en haar verantwoordelijkheden even kan loslaten, is goud waard”, benadrukt Van Essen. “Het is een fijn gevoel dat er ook nog een andere wereld is, als tegenhanger van alle narigheid. Een plek waar zij zich geborgen voelt, er aandacht voor haar is en zij lichamelijk wat rust krijgt. Ook al is het onvoldoende om haar hier onbeschadigd doorheen te krijgen, het helpt enorm.” (De tekst gaat verder onder de foto.)

Empoweren van ouders

Om de leefsituatie van kinderen in vluchtelingenkampen veiliger te maken, is de combinatie met hulp aan ouders essentieel. Hun rol mogen we niet onderschatten, benadrukt Van Essen. “Veel ouders worden achtervolgd door het gevoel gefaald te hebben, ook na de eventuele terugkeer naar hun geboorteland. Ze hebben hun kinderen door een oorlog moeten slepen en in hun ogen onvoldoende hebben kunnen doen om dit leed te voorkomen, waardoor ze er een machteloos gevoel aan overhouden. Ze vergeten bijna hoe belangrijk ze zelf zijn. Als hulpverlener kun je veel bereiken door ervoor te zorgen dat ouders zich weer competent te voelen. Door hun in te laten zien dat hun steun onmisbaar is en dat nieuwe positieve ervaringen helpen om als gezin na al die jaren eindelijk een streep onder de oorlog te zetten.” (De tekst gaat verder onder de foto.)

Wil je ook helpen?

Sinds maart 2011 zijn bijna vier miljoen Syriërs hun land ontvlucht. Meer dan de helft van de vluchtelingen zijn kinderen. Zij hebben dringend behoefte aan medicijnen en andere eerste levensbehoeften. Elke warme deken of winterjas maakt het verschil voor kinderen die bijna niets meer hebben. Meer weten? Kijk voor meer informatie op unicef.nl/basics.