Branded Content
Branded Content XTR Branded Content is de commerciële content op nrc.nl. De inhoud valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van NRC Media.
Rhonald Blommestijn
Het medicijnenpaspoort

‘Een farmacogenetisch paspoort is voor vrijwel iedereen gunstig’

Een simpele test kan uitwijzen welke geneesmiddelen bij een bepaalde patiënt zullen werken. Dat versnelt het genezingsproces en drukt de zorgkosten, maar is desondanks nog zeker geen gemeengoed.


„Een geneesmiddelenpaspoort dat precies voorspelt hoe iemand op verschillende medicijnen en doseringen reageert, zou uiteindelijk al met de hielprik kunnen worden vastgesteld”, zegt Ron van Schaik, hoogleraar Farmacogenetica aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Zo ver is het nog lang niet. Ik ben al blij als een arts zijn of haar patiënt onderzoekt op de gevoeligheid voor een middel, of wil laten uitzoeken hoe die patiënt op andere medicijnen reageert.”
Slechts zes leverenzymen spelen een belangrijke rol bij de afbraak van een groot aantal veel voorgeschreven geneesmiddelen. Omdat die enzymen niet bij iedereen even actief zijn, kan de reactie van patiënten op een geneesmiddel verschillen. Een eenvoudige DNA-test, op basis van bloed of wangslijm, leert echter vooraf welke medicijnen werken, welke niet, en welk risico op bijwerkingen ze meebrengen. „Omdat ongeveer 80% van de bevolking ooit te maken krijgt met een van die medicijnen, zou een farmacogenetisch paspoort, dat de werking van al die zes enzymen in kaart brengt, voor vrijwel iedereen gunstig zijn”, zegt Van Schaik.
Zorgen over privacy, waar leken aan denken als ze het woord ‘DNA-onderzoek’ horen, spelen volgens Van Schaik nauwelijks een rol. „Het onderzoek heeft slechts betrekking op gevoeligheid voor medicijnen. Ik heb nog nooit een patiënt gehoord die zo’n test weigerde.”

Medicijnenpaspoort

Toen men in 2005 in het Erasmus met dergelijke onderzoeken begon, werden er dat jaar 25 patiënten getest. Inmiddels is dat aantal alleen al in Rotterdam opgelopen tot 20.000 in 2019. In pakweg een op de vijf onderzoeken wordt de activiteit van alle zes leverenzymen in beeld gebracht. Die patiënten krijgen in Rotterdam ook een fysiek medicijnenpaspoort waarmee ze naar de apotheek kunnen gaan. Van pakweg negentig medicijnen, waarvan ongeveer de helft bestemd is voor psychiatrische aandoeningen, kunnen apothekers de dosering al nauwkeurig aan zo’n profiel aanpassen. „Dat werkt goed”, zegt Van Schaik. „Van zowel huisartsen en apothekers als patiënten krijgen we positieve reacties.”

Bruikbare informatie

Niet iedereen is echter nu al zo enthousiast. Volgens Hans Mulder, directeur Farmacie in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen, ontbreekt het nog bij te veel partijen aan kennis.
„Zo’n paspoort biedt kansen, maar het moet wel bruikbare informatie opleveren voor artsen, apothekers en patiënten”, zegt hij. „Wanneer een patiënt bijvoorbeeld wil overstappen op een ander medicijn, moet de apotheker wel weten wat daarvan de gevolgen zijn en welk medicijn dan het meest geschikt is voor die patiënt. Het is een illusie om te denken dat alle zorgverleners dat al weten. En als de verwachtingen van een patiënt niet worden waargemaakt, loop je het risico dat die het vertrouwen kwijtraakt en helemaal
niets meer slikt.”
Mulder is gespecialiseerd in geneesmiddelen voor psychiatrische patiënten. „Tien jaar geleden dacht men dat psychiatrie koploper zou zijn op dit gebied, maar de afgelopen jaren zijn we links en rechts ingehaald door de oncologie. Van alle kankermedicijnen is de werking tot in detail bekend. In de psychiatrie is een geneesmiddel toch nog maar een stukje van een ingewikkelde puzzel”, aldus Mulder.

Kwestie van tijd

Van Schaik is het met Mulder eens dat kennis van farmacogenetica verder verspreid moet worden, maar volgens hem is dat vooral een kwestie van tijd. „Uiteindelijk is het de vraag of het wel ethisch is om de bestaande kennis níét toe te passen”, zegt hij. „Het gaat niet om grote bedragen. Als er een medische aanleiding is, vergoedt de zorgverzekering de test, terwijl patiënten mogelijk sneller genezen en de kosten van de gezondheidszorg kunnen dalen.”
„Een medicijnenpaspoort kan winst opleveren voor de patiënt als arts en apotheker beiden over voldoende kennis beschikken”, zegt Mulder. „Als ik met een arts bespreek wat een uitkomst van een farmacogenetische test voor een patiënt betekent, heb ik echt het idee dat ik iets extra’s doe.” Hij pleit daarom voor het oprichten van regionale kenniscentra.
Tekst: René Bogaarts

XTR Branded Content is de commerciële content op nrc.nl. De inhoud valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van NRC Media.