Sponsored content
Sponsored content
Het hart

Hoe groot zijn de verschillen tussen een mannen- en vrouwenhart?

Dagelijks overlijden in Nederland bijna 60 vrouwen aan hart- en vaatziekten, doodsoorzaak nummer één. De verschillen tussen het mannen- en vrouwenhart zijn groot, maar worden niet altijd onderkend. Met foutieve behandeling als gevolg.

Er zou meer bekendheid moeten komen over het eigene van het vrouwenhart zodat hart- en vaatklachten bij vrouwen eerder herkend worden en op de juiste manier worden behandeld. “Dat is van groot belang”, zegt Angela Maas, hoogleraar cardiologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. “Want door de onbekendheid en foutieve diagnoses overlijden onnodig veel vrouwen.”

Mannenmethode

Betere detectie, meer onderzoek, het is allebei hard nodig, zegt Harriette Verwey, cardioloog in het Leids Universitair Medisch Centrum: “De standaard methode om hart- en vaatziekten op te sporen, is gericht op mannen. De medische wetenschap is er altijd van uitgegaan dat wat voor mannen geldt, ook op vrouwen van toepassing is. Niet dus. Het verschil is vooral groot bij jonge vrouwen. Bij vrouwen boven de 60 jaar gedraagt de ziekte zich meer zoals bij mannen en is het diagnosticeren minder een probleem. Risicofactoren als hoge bloeddruk, suikerziekte, roken en hoog cholesterol zijn voor mannen en vrouwen dan min of meer gelijk. Maar vooral bij jonge vrouwen is de invloed ervan op slagaderverkalking veel groter dan bij mannen. Een gecompliceerde zwangerschap is ook vaak een voorbode van hart- en vaatziekten. En een vrouw met suikerziekte heeft er vier keer zoveel kans op als een man. Er is meer onderzoek nodig om het te verklaren, maar we weten dat het zo is. Datzelfde geldt voor de gebruikelijke behandelingsmethodes: die werken vaak wel, maar de bijwerkingen van veel medicijnen zijn bij vrouwen heftiger. Dat komt omdat de dosering vaak gebaseerd is op wat aan mannen voorgeschreven wordt. Ook op dat vlak is veel onderzoek nodig.”

Bekijk hieronder de animatie van de Hartstichting over het eerder herkennen van hart- vaatziekten bij vrouwen.

Vijf vernauwingen

Bij mevrouw Bakker (75 jaar) was de diagnose snel gesteld, maar liep het bij de vervolgbehandeling in eerste instantie spaak. “Mijn huisarts dacht direct  aan angina pectoris en verwees me naar het ziekenhuis. Dat was even schrikken. De cardioloog maakte een hartfilmpje en schreef medicijnen voor.” Maar in plaats van beter ging mevrouw Bakker zich steeds slechter voelen. Daarom werd na twee maanden haar hart nader onderzocht via katheterisatie. Er werden vijf vernauwingen ontdekt en Bakker kwam op de wachtlijst voor een operatie. “De zuster zei: ‘Doet u vooral kalm aan’. Daar werd ik erg onzeker van. Het voelde alsof ik een tijdbom in mijn lijf had.”

Al snel ging het mis. Bakker werd ’s nachts wakker met pijn op de borst en een verdoofd gevoel in haar linkerarm. Zij bleek een hartinfarct te hebben gehad en werd meteen opgenomen in het ziekenhuis. Enkele dagen later werd zij in het VUMC met succes aan de vernauwingen geopereerd. “Op dat moment onderging ik alles in een roes. Pas later kwam het besef dat het heel anders had kunnen lopen. Daar lig ik nu nog wel eens wakker van.

Beweeg de slider om het hart van verschillende kanten te bekijken.

 

Inside the Human Heart

3D Visualisation of the Heart
Handle

Drag to rotate

Right Atrium

Blood depleted of oxygen and carrying carbon dioxide returns to the heart’s right atrium, filling it up and triggering a contraction. This forces the blood through the tricuspid valve into the right ventricle.

Right Ventricle

The right ventricle fills with blood, forcing the tricuspid valve to close and triggering a contraction that pushes the blood through the pulmonic valve and into the lungs.

Left Atrium

Oxygen-rich blood flows from the lungs into the left atrium, whose walls contract and force the mitral valve to open up. Blood then flows into the left ventricle.

Left Ventricle

The left ventricle fills with blood and the mitral valve closes, triggering the ventricle to contract. That forces open the aortic valve and pushes blood throughout the body.



Bron: deze hart visualisatie is geproduceerd door T Brand Studio en eerder verschenen op NYTimes.com.

Hormonale verschillen

Volgens Maas zijn hormonen een belangrijke oorzaak van de verschillen: “Het essentiële onderscheid is dat man en vrouw hormonaal verschillend zijn. Zeker de eerste vijftig jaar heeft dat consequenties voor de manier waarop bloedvaten en hartspier verouderen. Oestrogene hormonen, die vrouwen in ruime mate hebben voor de overgang, zijn beschermers tegen hart- en vaatziekten. Aderverkalking gaat daardoor in de eerste levensfase langzamer en diffuser. Bij vrouwen op hogere leeftijd gaat de elasticiteit van de hartspier sterker achteruit dan bij mannen, omdat de oestrogeen-receptoren na de overgang niet meer worden geactiveerd. Daardoor verschilt de impact van risicofactoren ook per levensfase: vrouwen hebben de eerste vijftig jaar minder last van cholesterol en hoge bloeddruk, maar daarna gaat de rem eraf en kunnen die verder omhoog schieten.”

Vage klachten

“Als je naar die verschillen kijkt, ga je meer zien”, zegt Maas op Cruijffiaanse wijze. “Verschillen zien betekent beter diagnosticeren, beter behandelen en onnodige doden voorkomen.” De clou is dus: symptomen en signalen herkennen en ‘vrouwelijk’ behandelen. Verwey: “De klassieke signalen bij de man zijn: pijn of druk op de borst, uitstraling naar de kaak of linkerarm bij inspanning. Bij een vrouw begint het vaak met onverklaarbare en blijvende vermoeidheid. Dat kan duiden op een chronische ontsteking van de vaatwanden. Een slaapstoornis die ineens opkomt, zonder aanwijsbare reden, kan ook aan hartproblemen liggen. En als een vrouw pijn of druk voelt, manifesteert die zich het eerst tussen de schouderbladen, de kaak of de rechterarm. Maagklachten kunnen ook duiden op een hartprobleem, zeker als er hartziekten in de familie voorkomen.”

Doordat bij mannen dit soort klachten niet op hartproblemen wijzen, worden ze ook bij vrouwen niet daarmee geassocieerd. Maagklachten? De reflex is: maagbeschermers. Verwey: “Veel vrouwen zitten soms jaren in die medische molen, zonder dat de juiste diagnose wordt gesteld.”

Ook bij mevrouw Bakker waren de klachten niet meteen duidelijk. Na een fietsritje of traplopen was ze snel kortademig maar dat weet ze aan mogelijke longproblemen, een familiekwaal. Pas na een vakantie in Turkije waarbij de combinatie van beperkte inspanning en warmte haar echt teveel werd, besloot ze haar huisarts te bezoeken. “Achteraf had ik veel eerder aan de bel moeten trekken, maar het ging zo geleidelijk dat ik pas laat de ernst van mijn klachten inzag.”

Bekijk hieronder de video over het ongelooflijke levensverhaal van de Australische Christine. Zij heeft ernstige hartproblemen en neemt deel aan het hartprogramma van Philips in het Alfred Hospital in Melbourne.

Kennisdeling

Bij huisartsen is het kwartje inmiddels gevallen, constateren beide cardiologen. Verwey: “We doen er ook veel aan om deze ‘bewakers bij de voordeur’ goed voor te lichten.” Het is vooral de eigen beroepsgroep die “de hakken in het zand zet”, aldus Maas. “Zolang de beroepsgroep gedomineerd blijft door mannen die meer geïnteresseerd zijn in technologie dan in wat ze ‘vrouwengeneuzel’ noemen, is het een hard gevecht. Gelukkig begint dat wel langzaam maar zeker te kenteren. En specialisten kijken ook meer over de grenzen van hun vakgebied heen. Dat is cruciaal, want bijvoorbeeld een vrouw die wordt behandeld voor borstkanker en chemo en bestraling krijgt, loopt een verhoogd risico.”

Preventie

De beste persoon om die kennisdeling af te dwingen, is de vrouw zelf. Via social media verenigen vrouwen zich die problemen met hart- en bloedvaten hebben (gehad). Dat levert een schat aan informatie op voor de medische wetenschap. Goede preventie is natuurlijk nog beter. Verwey: “Wat vrouwen zelf kunnen doen om hartproblemen te voorkomen, is net als bij mannen: gezonde voeding met fruit en verse groente, minstens 30 minuten aaneengesloten per dag stevig bewegen, niet roken, letten op je gewicht en weinig alcohol. En na een gecompliceerde zwangerschap is het raadzaam om je risicoprofiel te laten bepalen.” “De mens is onze belangrijkste bron van informatie,” besluit Maas, “die kan het beste signalen zelf ontdekken.”

De naam Bakker is een pseudoniem, omwille van privacy.

Hartaanval? Het mobiele minilab stelt de diagnose

Hartinfarcten of hartaanvallen komen nog vaker voor dan hartstilstanden, in Nederland zo’n 80 keer per dag. Een hartaanval is het gevolg van een afgesloten kransslagader en veroorzaakt het afsterven van spierweefsel in en om het hart. Iemand die een hartaanval heeft gehad, moet binnen 90 minuten worden gedotterd. Maar: diagnose is lastig. Op hartfilmpjes is slechts 5 procent van alle hartaanvallen zichtbaar. Weinig patiënten herkennen de symptomen en ze verschillen ook voor mannen en vrouwen. Alleen een bloedtest geeft echt duidelijkheid. “Sinds 20 jaar is er de troponinetest, dat de concentratie afgestorven hartcellen in het bloed meet”, vertelt Hans Driessen van Philips. “Die test was een significante verbetering. Voordat een ziekenhuislab een buisje bloed heeft geanalyseerd is echter kostbare tijd verstreken. Daarom ontwikkelde Philips de Minicare die sinds mei op de markt is. Het is een draagbaar bloedtestapparaat dat artsen ondersteunt bij het stellen van de diagnose. Binnen tien minuten laat het weten of de patiënt verhoogde troponinewaarden heeft. En dus inderdaad een hartaanval heeft gehad en gedotterd moet worden. Dit bespaart arts en lab kostbare tijd.” Philips werkt nu aan een Minicare die metingen uitvoert rondom de diagnose van hersentrauma’s (TBI).

Innovaties voor de (hart)zorg

Philips is van mening dat elk hart uniek is. Samen met ziekenhuizen en cardiologen wordt continu gewerkt om de nieuwste geïntegreerde oplossingen toe te passen. Elk hart is immers anders is en elke seconde telt.

Meer weten hoe de innovaties van Philips het leven van mensen verbetert? Bekijk de verhalen op philips.com/innovationandyou.

Meer bewustzijn

Op 8 september is de landelijke campagne van de Hartstichting over het vrouwenhart gestart. Meer daarover lees je op hartstichting.nl.