Sponsored content
Sponsored content

Zo wordt het water weer gezond (en blijven gebouwen koel)

Bedrijven in Amsterdam-Zuidoost blijven ’s zomers lekker koel. Niet door het gebruik van energieslurpende koelinstallaties, maar dankzij water uit de Ouderkerkerplas. Voor natuur en klimaat is het een win-winsituatie, met minder CO₂-uitstoot en een betere waterkwaliteit van de plas.

Het wordt steeds warmer in de stad. Klimaatonderzoekers verwachten dat de temperatuur in stedelijk gebied tot het jaar 2100 met wel acht graden kan stijgen. Dat komt deels door de opwarming van de aarde en deels door het ‘urban heat island’, het fenomeen dat de temperatuur in de stad vaak hoger is dan in het gebied eromheen. De vraag naar koeling en airco’s zal dus oplopen. Gelukkig zijn er ook alternatieven, zoals duurzame koeling op basis van water uit nabijgelegen diepe plassen. Nuon gebruikt sinds 2010 water van de Ouderkerkerplas om gebouwen in Amsterdam-Zuidoost te koelen. Dat levert niet alleen een CO₂-reductie van 75% (18.500 ton per jaar) op, maar verbetert ook de waterkwaliteit in de plas.

Gemakkelijk, betrouwbaar en minder CO₂

Mediabedrijf Endemol Shine Nederland is gebruiker van het eerste uur. Bij de ontwikkeling van hun pand in Amsterdam-Zuidoost was koeling een belangrijk aspect. “Vooral voor de studio’s in het gebouw is koeling cruciaal. Zonder goede koeling ligt onze business plat”, legt Sjaak Vreeburg, manager Resources & Facility, uit. Er lagen drie opties op tafel: koeling door airco en koelmachines, warmte-koude opslag en duurzame koeling. Vreeburg: “We hebben alle opties doorgerekend. De betrouwbaarheid van de systemen was minstens zo belangrijk. Voor duurzame koeling konden we met Nuon goede afspraken maken over leveringsgarantie en noodoplossingen bij storingen.”

Zo werkt duurzame koeling
Scroll over de bullets in de afbeelding voor meer toelichting.

Zeven jaar later heeft Endemol Shine Nederland geen spijt van die beslissing. “De temperatuur in het gebouw is altijd heel aangenaam”, aldus Vreeburg. “Ook hebben wij veel minder zorgen en kosten voor onderhoud en beheer dan bij eigen machines.” Daarbij is de combinatie van stadswarmte en duurzame koeling een milieuvriendelijke optie die goed past bij het bedrijf, aldus Vreeburg. “We verbruiken op piekmomenten veel energie en vinden het daarom belangrijk om er zo duurzaam mogelijk mee om te gaan. Zo is het gebouw heel goed geïsoleerd en zijn we voor een deel overgeschakeld op LED-studiolampen.”

Beginsituatie: slechte waterkwaliteit

Met 75% CO₂-reductie is duurzame koeling goed voor het milieu. Maar het is niet het enige voordeel van de koudewinning uit de Ouderkerkerplas: ook de waterkwaliteit in de plas is enorm verbeterd. Dat komt doordat er bij de winning zuurstof geïnjecteerd wordt in de laag waaruit het koude water wordt opgepompt. “In 2008 was de waterkwaliteit van de plas niet al te best”, vertelt Wiebe Bakker, destijds projectleider bij Waternet. “Het fosfaatgehalte in het water was hoog en daardoor waren er veel algen. Als het water verder zou verslechteren, zouden de natuur en de recreatie eronder lijden. Daarom stelde het waterschap een strenge voorwaarde aan de vergunning: de waterkwaliteit mocht niet achteruit gaan. Dat betekende dat Nuon maatregelen moest treffen om dat te garanderen. Een aantal opties werd bekeken, waaronder zuurstofinjectie. Dat wordt in Scandinavië en Noord-Amerika al langer toegepast, maar was hier een nieuw en innovatief proces.”

Algenbloei tegengaan

Zuurstofinjectie kan worden toegepast als de bodem van een plas, net zoals bij de Ouderkerkerplas, rijk is aan ijzer. “Fosfaten kunnen in de ijzerrijke bodem worden vastgelegd als de ijzerdelen oxideren”, legt dr. Hilde Tomassen, senior onderzoeker bij onderzoekcentrum B-WARE, uit. “Hiervoor heb je naast ijzer ook zuurstof in de onderste waterlaag nodig. Dat ontbrak in de Ouderkerkerplas. Bij zuurstofinjectie voeg je zuurstof toe om oxidatie mogelijk te maken. Dan kunnen de fosfaten worden vastgelegd in de bodem en dienen ze niet meer als voeding voor algen in de hogere waterlagen. De algenbloei neemt daardoor af en de waterkwaliteit verbetert.”

Het water is veel helderder geworden: het doorzicht was eerst slechts 40 centimeter, afgelopen jaar minimaal 2 meter

Nu: 80% minder fosfaten en helder water

B-WARE bootste eerst zuurstofinjectie in het laboratorium na. De resultaten waren veelbelovend. Waternet, Nuon en B-WARE bundelden de krachten om de waterkwaliteit van de plas te monitoren. Dat werd mede mogelijk gemaakt door subsidie van de provincie Noord-Holland en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. “In 2009 deden we een nulmeting om een benchmark te hebben”, aldus Tomassen. “In 2010 startte Nuon met de zuurstofinjectie en hebben we met een consortium van verschillende bureaus de bodem, het water en de visstand nauwlettend gevolgd. De resultaten tot nu toe zijn boven verwachting. Tachtig procent van de fosfaten is vastgelegd in de bodem. Het water is daardoor veel helderder. Het doorzicht was eerst in de zomer slechts 40 centimeter. Afgelopen jaar (2016) is het doorzicht in de zomer minimaal 2 meter gebleven – een spectaculaire verbetering. Tussen 2009 en 2014 is de visstand toegenomen, zowel in biomassa als in aantal. De variatie tussen de jaren is echter groot, daarom is niet zeker of deze toename gerelateerd is aan zuurstofinjectie of koudewinning. Het laat wel zien dat de activiteiten geen negatieve effecten hebben gehad op de visstand.”

Goed voor de natuur en de recreatie

“Recreanten zijn ook heel blij met de verbeterde waterkwaliteit”, vervolgt Bakker. “Vissen, zeilen, duiken, het is allemaal prettiger als het water goed is.” Soms wordt in de zomer nog gewaarschuwd voor blauwalg in de Ouderkerkerplas, maar dat is alleen in het gebied dat door een damwand is gescheiden met het deel waar koudewinning plaatsvindt. “Misschien wordt het tijd om die wand af te breken”, zegt Bakker. “Dan wordt de waterkwaliteit in dat gebied ook veel beter!”

Duurzame koeling is niet alleen weggelegd voor kantoren. In sommige wijken met stadswarmte is ook Comfortkoeling verkrijgbaar: ’s winters lekker warm en ’s zomers heerlijk koel. Kijk hier waar Comfortkoeling beschikbaar is.

Steeds meer vraag naar duurzame koeling

Nuon is van oudsher leverancier van warmte. Waarom werd een project voor koudewinning opgezet? “We hebben geluisterd naar de markt”, aldus Raymond van Bulderen, Business manager Nuon Heat. “Vooral in gebieden met veel kantoren vroegen steeds meer klanten met stadswarmte om duurzame oplossingen voor koeling.” De Nieuwe Meer was de eerste locatie van koudewinning, bedoeld voor de Zuidas. De Ouderkerkerplas volgde vlak daarna. “Het vergunningproces was streng vanwege de slechte waterkwaliteit. Het waterschap was bang dat het water nog slechter zou kunnen worden. We hebben met het waterschap, Waternet en B-WARE als team aan dit vernieuwende project gewerkt. Het succes is dan ook te danken aan de inzet van alle partijen, met een spectaculair verbeterde waterkwaliteit als kers op de taart.”