Branded Content
Branded Content XTR Branded Content is de commerciële content op nrc.nl. De inhoud valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van NRC Media.

Origami: de ultieme design-opdracht

In Japan is origami een ritueel waarbij niets aan het toeval wordt overgelaten. Geen wonder dat deze vouwkunst zelfs in de auto-industrie wordt toegepast. Hoe dat gebeurt, lees je in dit artikel.

Origami is een samentrekking van twee Japanse woorden: ori (vouwen) en kami (papier). Het is een bijzondere techniek. Er komt namelijk geen schaar aan te pas en de expert heeft slechts een paar vouwen nodig om een complexe vorm te maken.

Japanse cultuur

Voor de leek mag origami slechts het vouwen van een vel papier zijn, voor de kenner en beoefenaar is het een waar ritueel. Daarom past origami ook zo goed bij de Japanse cultuur en traditie. Over alle handelingen wordt eerst nagedacht voordat er tot actie wordt overgegaan. Niets wordt aan het toeval overgelaten. Het is dan ook geen toeval dat Japanse producten kwalitatief zo hoog staan aangeschreven.

Monniken

Origami ontstond kort na de uitvinding van het papier. Zo rond de tweede eeuw ontwikkelden Chinese monniken een eigen manier om papier te vouwen. Ze vlochten kleurrijke stroken papier in elkaar om hun tempels te versieren. Hun kunst waaide over naar Japan waar kloosterlingen origami uit rituele overwegingen bedreven. In de loop der eeuwen werd origami tot ware kunst verheven. De monniken werden almaar fanatieker, waardoor de versieringen telkens gecompliceerder werden – een wedloop als het ware.

Officieel karakter

Op den duur ontstond zo een origamicultuur in de kloosters en tempels. De monniken gingen zelfs zo ver dat ze er voorschriften aan verbonden, waardoor origami een officieel karakter kreeg.
Tegenwoordig wordt deze vorm van vouwen overal ter wereld als hobby uitgeoefend, al of niet in clubverband. In Japan vind je nog steeds origamiwinkels. En wie trouwt, leeft de eeuwenoude traditie na: er worden duizend kraanvogels gevouwen voor geluk.

Kunstenaar

Origami is een kunst op zich. Het vereist schone, fijngevoelige, trillingsvrije handen, geduld, goed gereedschap en niet in de laatste plaats een geëigende papiersoort.
De origamikunstenaar maakt zijn vouwwerk nooit spontaan. Er gaat een heuse voorbereiding aan vooraf. Hij neemt uitgebreid de tijd om aan de hand van een tekening van het onderwerp de origamihandelingen uit te dokteren. Voor de buitenstaander lijkt het of hij aan het mediteren is.

Zes basiseisen

Niets is minder waar: hij bestudeert de tekening en neemt in zijn hoofd alvast de benodigde handelingen door. Vervolgens oefent hij met speciaal papier om zijn vouwmethode aan te passen en telkens te verbeteren.
Het papier moet aan zes basiseisen voldoen: het moet precies vierkant zijn, niet snel scheuren, niet kreuken, goed tegen lijm kunnen en kunnen plooien. Bovendien moet het kleurecht zijn. De beoefenaar houdt zich aan de basisregel: hij gebruikt slechts een beperkt aantal vouwen.

Design-opdracht

De Britse en inmiddels in Nederland woonachtige journaliste Sophie Knight heeft jarenlang in Tokio gewoond. Ze heeft zich origami eigen gemaakt tijdens haar studieperiode en kwam er, naarmate de opleiding vorderde, achter dat origami veel complexer is dan zomaar een stukje papier vouwen.
“Het is eerder een filosofie,” zegt ze. “Hoe maak je een vorm van iets heel simpels met een paar handbewegingen waarin de schaar achterwege moet blijven? Het is de ultieme design-opdracht: veel beperkingen, weinig vrijheid. En dat triggert creativiteit.”

Lexus en origami

Origami wordt ook toegepast in de auto-industrie. Zo integreert het Japanse premium merk Lexus elementen uit deze vouwtechniek in haar auto’s. Origami bleek een uitstekende manier om de eigen identiteit tot uitdrukking te laten komen en de pioniersrol voort te zetten.
De portierpanelen van het limousinemodel Lexus LS, het meest luxe model, bestaan uit stof die volgens de origamimethode is gevouwen.

Slechts enkele speciaal opgeleide ambachtslieden (takumi geheten) beheersen deze complexe techniek. Een paneel wordt uit één stuk hoogwaardige stof gemaakt en duurt dagen voordat het klaar is. De bekleding heeft een 3D-design waarin de letter L van het logo herkenbaar is (zie foto).
Illustratie: Luis Mendo

Perfecte beheersing

Bij Lexus werken speciaal opgeleide ambachtslieden, de takumi’s. Zij behoren allen de origamivaardigheid tot in de perfectie onder de knie te hebben. Dat geldt ook voor takumi-technici in opleiding. Dat is niet zomaar: op deze manier wordt de oog-handcoördinatie getest. Wanneer het de medewerker lukt om binnen 90 seconden een origami-kat te vouwen met zijn niet-dominante hand, mag hij aan een Lexus-interieur werken.
Lees in dit artikel meer over Japanse takumi’s.