Branded Content
Branded Content XTR Branded Content is de commerciële content op nrc.nl. De inhoud valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van NRC Media.
Benedict Dellaert: 'Ingepland sparen in de toekomst voelt minder als verlies van inkomen, dan het nu opzij zetten van geld .'
Benedict Dellaert: 'Ingepland sparen in de toekomst voelt minder als verlies van inkomen, dan het nu opzij zetten van geld .' Marcus Koppen / Lumen Photo

Nadenken over onze financiële toekomst, niet onze grootste hobby

72% van alle werkende Nederlanders wil graag vervroegd met pensioen, blijkt uit Nibud-onderzoek. Toch beginnen maar weinig mensen tijdig met sparen of beleggen om dat mogelijk te maken. Wat houdt ze tegen? En wat kun je doen om straks wél eerder te stoppen?


Het antwoord op die vragen weet prof. dr. ir. Benedict Dellaert van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dellaert is deskundige op het gebied van besluitvorming door consumenten bij productaankopen, met name in financiële dienstverlening en specifiek rond pensioenen en vroegpensioen. “Als je het heel simpel wilt stellen,” vertelt hij, “is nadenken over onze financiële toekomst gewoon niet onze grootste hobby. De toekomst is complex en onzeker, terwijl wij mensen voor het nemen van beslissingen veel liever eenvoud en zekerheid hebben. Bij het plannen van ons (vervroegd) pensioen zit dat lelijk in de weg. Daarvoor moet je dertig, veertig jaar vooruit kijken – dat kan toch geen mens?”

Liever ‘niet verliezen’ dan ‘kans op winst’

Het gevolg is dat we met name complexe keuzes voor ons uit schuiven. Simpelweg omdat we onze hersens er niet omheen krijgen. En er speelt nog iets anders, weet Dellaert: “Wij mensen zijn over het algemeen geneigd om te willen houden wat we hebben: het risico dat we 10% zouden verliezen weegt voor ons zwaarder dan de kans om 10% te winnen.” Daar bovenop, blijkt uit onderzoek, vinden veruit de meeste mensen ‘100 euro nu’ veel leuker dan ‘100 euro later’. Dit verschijnsel wordt in de wetenschap van behavioral finance aangeduid met delay discounting. De verklaring vanuit de neuropsychologie is vrij helder: de korte-termijnbeloning voel je in het hersengebied nucleus accumbus (waar verlangen, motivatie, passie en bevrediging huizen); de lange-termijnwaarde verwerkt je brein in de prefrontale cortex, het gebied van de meer nuchtere, uitvoerende hersenfuncties.

Twintig jaar uitstellen

Een derde oorzaak van uitstelgedrag is angst voor spijt, stelt Dellaert. “Mensen zijn bang om spijt te krijgen van hun keuzes. Terwijl we ironisch genoeg achteraf niet vaak spijt hebben van dingen die we hebben gedaan, maar vooral van dingen die we níet hebben gedaan. Zoals die gedurfde career change, of ‘tijdig geld opzij zetten voor later’. De praktijk is dat mensen het eerst twintig jaar uitstellen, en dan geen tijd meer hebben om nog een goede spaarpot op te bouwen. Maar ja: we laten het heden meestal zwaarder wegen dan de toekomst. Toekomstig inkomen is vaag; met inkomen van nu kun je nu prettig leven.”

Wat wél werkt: investeren voor je oudere zelf

Biologisch, neurologisch en psychologisch staan we als menselijke soort dus al snel 0-3 achter als het gaat om vermogen opbouwen voor ons vroegpensioen. Zijn er manieren om de biologische valkuilen te omzeilen? Dellaert denkt van wel: “Zoekend naar manieren om mensen te stimuleren om tijdig geld te reserveren voor later, vroegen Amerikaanse onderzoekers mensen om in een online keuzeprogramma geld te verdelen tussen twee potjes: een potje voor hun huidige zelf – met daarbij een foto zoals ze er nu uit zien – en een potje voor later, met daarbij een plaatje van een oudere versie van henzelf. Stopten ze meer geld in het potje voor nu, dan werd het gezichtje van hun latere zelf verdrietiger. Dat bleek significant te helpen: door hun oudere zelf te visualiseren, gingen mensen beter het belang zien om geld opzij te zetten voor later.”

Truc 2: pensioenopbouw met toekomstig geld

Dellaert kent nog een tweede truc om mensen te stimuleren om op jongere leeftijd te motiveren tot pensioenopbouw. “Je kunt het verschijnsel van delay discounting ook omdraaien: als we toekomstig geld minder waard vinden, is ook de drempel niet heel hoog om dat toekomstige geld ergens voor te reserveren. In een ander onderzoek kregen mensen het aanbod om niet van hun huidige salaris geld opzij te zetten, maar van toekomstige loonsverhogingen – geld dat ze nu nog niet hadden, en dat ze daardoor nog niet heel belangrijk vonden. Wat bleek: het kostte veel mensen relatief weinig moeite om toekomstig geld opzij te zetten. En ze bouwden daardoor aanzienlijk meer vermogen op dan mensen die hun beslissing uitstelden tot het moment dat ze daadwerkelijk die salarisverhoging kregen. Toekomstig geld reserveren voelt minder als ‘inleveren’ dan geld opzij zetten in het nu.”

Regel nu je vervroegd pensioen

Zet jij al geld opzij om eerder te stoppen met werken? Evi van Lanschot helpt je bij het bepalen van je beleggingsprofiel. Ontdek vandaag nog de mogelijkheden met de vermogensgroeitool van Evi. Evivanlanschot.nl

Tekst: Leonard van den Berg