Coachartikel

Een slechte beoordeling op je werk

Een ramp of een blessing in disguise?

Je hebt een minder positieve beoordeling gehad en naar aanleiding daarvan een ontwikkelopdracht gekregen. Of misschien is er helemaal niet gesproken over ontwikkelen en heb je het idee dat je manager je liever ziet gaan. Misschien voelt die negatieve beoordeling als een ramp, maar veel mensen geven achteraf aan er juist blij mee geweest zijn. Het hielp hen om zichzelf de juiste vragen te stellen en in actie te komen. Hieronder 6 tips om juist te handelen in deze vaak stressvolle episode van je loopbaan.

Je hoofd koel houden
Voor de meeste mensen betekent een negatieve beoordeling behoorlijk wat emotie: ongeloof en boosheid (‘jarenlang alles oké en nu één keer een conflict en alles is vergeten’), irritatie (‘nooit hoor je iets en dan opeens komt HR bij het gesprek zitten’), angst en onzekerheid (‘waar vind ik op mijn leeftijd/met mijn ervaring nog een nieuwe baan?’). Het gevoel hebben dat je het niet goed kunt doen: het is een prima basis voor een stevige burn-out. Hoe houd je je hoofd koel genoeg om overeind te blijven en de juiste dingen te doen?

De (schijnbaar) veilige vaagheid en de negatieve spiraal
Het lijkt misschien het beste om er zo weinig mogelijk over te praten, het voor kennisgeving aan te nemen en je gang te gaan. Te proberen nog beter je best te doen en te hopen dat het overwaait. In veel gevallen is dat niet zo omdat het vaak schieten met hagel is, zolang je niet precies weet wat er aan de hand is. Aan je lichaam merk je vaak pas echt wat de impact is. Onbewust komt je lichaam mogelijk in de paniekstand, door veel meer onrust, minder slaap, besluiteloosheid en onzekerheid. Zo kom je in een negatieve spiraal terecht; doordat je je zorgen maakt, ga je slechter presteren en maak je je weer meer zorgen.

Zes tips om je hoofd koel te houden en juist te handelen:

1. Vertel jezelf het juiste verhaal. Ja, dit is niet fijn. Het is onpraktisch om juist van je manager een negatieve beoordeling te krijgen. En daar moet je iets mee. Maar een ander punt is of het ook klopt. Mogelijk heb je van alles aan te merken op je manager, ben je het vaak helemaal niet met haar of hem eens, maar neem je deze kritiek op jou opeens helemaal serieus. Daar raakt een mens onzeker van. Dus maak het niet onnodig groot. Zie je manager als een mens, die als gevolg daarvan ook niet de wijsheid in pacht heeft. Mogelijk heeft hij/zij door allerlei (voor) oordelen een beperkte visie over jou. En zelfs al klopt het wel, dan nog gaat het maar over een klein stukje van jou. Je kunt nog altijd veel meer wél. In deze situatie met deze manager, deze context/rol ben je dus mogelijk niet op je best. Maar als je beter weet wat jouw vruchtbare aarde wel is, kun je daarheen sturen.

2. Zorg dat je goed zicht hebt op de situatie. In veel gevallen heb je een tweede afspraak nodig om allerlei vragen te stellen, waar je vaak tijdens het beoordelingsgesprek niet op was gekomen. Je wilt weten hoe je manager tegen je mogelijkheden aankijkt, of hij/zij wel potentie in je ziet en welke opties er zijn. Maar bevraag ook anderen (betrouwbare collega’s) uit je omgeving: hebben meer mensen een negatieve beoordeling gekregen, hoe normaal is dat? Hoe is jouw reputatie bij het management volgens je collega’s/ hoe schatten zij jouw kansen in? Hoe is het anderen vergaan die een negatieve beoordeling kregen, wat kun je verwachten?

3. Je gelijk proberen te halen is vaak ongezond. Veel mensen ervaren hun negatieve beoordeling als onterecht. En vaak hebben zij ook wel (deels) gelijk. De spelregels kunnen zijn veranderd door de overname, een nieuwe manager of een nieuwe financiële situatie. De spelregels zijn, in jouw ogen, niet eerlijk doordat bepaalde mensen (jongeren of mensen van een bepaalde afdeling) voorgetrokken worden of doordat je manager geen idee heeft van jouw prestaties. Misschien kun je met het team als geheel laten zien dat je wel geschikt bent en naar de manager van je manager stappen. Doe dit echter wel tenzij je positie heel sterk is, anders levert dit vaak alleen maar hardere oordelen op. Als je het gevecht aan wilt gaan: check eerst hoe reëel je kansen zijn. Stel ook een tijdslimiet in. Het is zonde van je leven om je 5 jaar lang gefrustreerd zonder resultaat te vechten of in onzekerheid te wachten tot het tij zal keren. Als je eenmaal een slechte naam hebt, is het ook gewoon lastig weer positief beoordeeld te worden, zelfs als er een nieuwe manager komt. Als er eenmaal negatieve zaken in je dossier staan, zal je nieuwe manager vaak maar lastig onbevooroordeeld naar je kunnen kijken.

4. Zorg voor een Plan B. Ook als je denkt: ‘ik wil dit eerst afhandelen’, ga toch aan de slag met een zekere verkenning van je mogelijkheden elders. Elke onderhandeling verloopt gemakkelijker en minder emotioneel als je weet dat je weg kúnt gaan. Dat er een alternatief voor je is en jij niet koste wat het kost de relatie goed moet zien te houden. Het helpt je ook om te zien wat de wereld je wellicht nog meer te bieden heeft en zo met iets meer relativering naar je werkgever te kunnen kijken.

5. Bewaak jezelf. Je moet voldoende energie hebben om dit te kunnen handelen. Juist de tweeslachtigheid: blijven (en je 100% inzetten) of weggaan (en je oriënteren), zorgt er vaak voor dat mensen te lang blijven. Check ook bij jezelf of het geen escapisme is, dat je je nu toch nog steeds voor 100% inzet en maar niet toekomt aan het verkennen van je kansen. Ga op 80% zitten, schrap alles wat niet nodig is en jou niet echt helpt. Zorg ondertussen voor een Plan B en voor voldoende rust. Temperatuur regelmatig hoe je eraan toe bent. Hoe staat het met je zelfvertrouwen en met je fysieke gesteldheid?

6. Zoek betrouwbare ondersteuning. Van vrienden, familie of collega’s, die je helpen scherp te krijgen hoe te handelen. Maar mogelijk ook van een coach. Maak wel goede afspraken. Een coach die is aangesteld voor jouw ontwikkeling en die zal rapporteren aan je werkgever, is mogelijk prima om iets (technisch) te leren en om te laten zien dat je bezig bent. Voor echte ontwikkeling en/of onderzoek gericht op hoe verder te handelen heb je nodig dat je ook kunt spreken over je twijfels en onzekerheden en niet alert hoeft te zijn wat er gerapporteerd zal worden.

Blessing in disguise
Wat je wilt voorkomen is dat je op basis van een verkeerde inschatting van de situatie je strategie bepaalt. Van belang is dus dat je een goede inschatting maakt van je kansen. Maar ook van belang is natuurlijk om scherp te krijgen wat je zelf wilt. Misschien is deze kritiek achteraf gezien wel een blessing in disguise. Was je al langer toe aan een overstap, maar had je een zetje nodig. Maak er geen principekwestie van; behalve dat je zelden als winnaar uit de strijd komt, is het gewoon een gegeven dat je soms ergens niet meer past. Je kunt dat nog zo oneerlijk vinden, maar pas achteraf zie je vaak dat je elders veel beter tot je recht komt. Door aan de slag te gaan met een Plan B, kun je jezelf vaak ook een beetje verleiden en de angst om stappen te zetten verminderen. De kans is heel reëel dat je achteraf blij bent dat het zo gelopen is.

Over Ester de Bruine (@esterdebruine) 
Ester (1961) studeerde Onderwijskunde en Arbeids- & Organisatiepsychologie. Ze werkte als hr-professional, docent aan de Hogeschool, consultant en ze startte een businessunit voor vrouwen en hun loopbaan. In 2012 richtte zij de Loopbaanonderhoudsgroep op, met als doel om werknemers te helpen beter voor hun eigen onderhoud te zorgen. En om werkgevers dat te laten faciliteren: Duurzame Inzetbaarheid 2.0. Ook schreef zij diverse boeken om mensen te helpen bij het vinden van hun pad op de arbeidsmarkt.