Dat is geen psychologische reactie op het overleven van zo’n operatie: het gebeurt alleen als de tumor op een specifieke plek achterin de hersenen zat en als daar dus hersenweefsel is weggesneden. Anders worden mensen niet spiritueler nadat hun hersentumor is verwijderd, blijkt uit onderzoek van een team Italiaanse neurowetenschappers, psychologen en filosofen (Neuron, 11 februari).

De Italianen onderzochten 88 mensen bij wie verschillende soorten hersentumoren operatief werden verwijderd. Alle deelnemers aan het onderzoek vulden voor en na de operatie een persoonlijkheidsvragenlijst in.

Mensen bij wie de tumor ofwel onderin de linker pariëtaalkwab, ofwel in de rechter gyrus angularis (vlakbij de pariëtaalkwab) had gezeten, scoorden na de operatie significant hoger op de vragen naar spiritualiteit dan voor de operatie (toen scoorden ze trouwens ook al hoger dan mensen met een tumor vóór in het hoofd).

In de pariëtaalkwabben wordt zintuiglijke informatie geïntegreerd, en informatie over waar de eigen lichaamsdelen zich bevinden. Als deze hersengebieden niet goed meer werken doordat er weefsel is verwijderd, kunnen mensen spirituele ervaringen krijgen, omdat hun beleving verandert als het gaat om waar en hoe het eigen lichaam zich in de ruimte bevindt, schrijven de onderzoekers. Mensen kunnen zich dan bijvoorbeeld ‘één voelen met het universum’.

Dit onderzoek laat zien dat spirituele ideeën ontstaan als bepaalde delen van de hersenen niet goed functioneren. Die biologische basis werd al wel verwacht: spiritualiteit is deels erfelijk, en mensen met schizofrenie en sommige persoonlijkheidsstoornissen zijn ook vaak spiritueler.

De onderzoekers denken dat de spirituele ommezwaai na de operatie langdurig is, omdat mensen met een teruggekeerde tumor achterin de hersenen erg spiritueel waren, maar na verwijdering daarvan niet nog spiritueler werden. Die hadden hun spirituele revolutie kennelijk de vorige keer al gehad.

Overigens is spiritualiteit niet alleen maar een defect van de hersenen – het kan ook handig zijn. De minst spirituele mensen met een tumor vóór in het hoofd waren duidelijk het wanhopigst.