Het permanente zeeijs van weleer heeft dan plaatsgemaakt voor een zeeijsbedekking die alleen ’s winters aanwezig is. Alleen voor de kust van Groenland en Canada zal nog wat overjarig zeeijs overblijven.

Dit blijkt uit een computerberekening aan een gerenommeerd en verfijnd klimaatmodel dat uitgaat van een falend klimaatbeleid. Dat is een beleid waarbij de concentratie CO2 in de atmosfeer flink blijft oplopen tot hij in 2100 op 720 ppm staat. Hij is nu ongeveer 380 ppm en was een halve eeuw geleden 310 ppm. De onderzoekers beschrijven de aangenomen uitstoot van broeikasgassen die tot de waarde 720 ppm leidt als ‘middle of the road’, dus niet extreem. Zij publiceren deze week in de Geophysical Research Letters.

Tot voor kort werd meestal aangenomen dat de Noordpool op zijn vroegst pas tegen het eind van de eeuw ijsvrij zou kunnen zijn. Deze termijn is nu gehalveerd De verrassende ontdekking is dat de geleidelijke afname van de zeeijsbedekking vroeg of laat een dramatische versnelling ondergaat. De gestage afname in ijsbedekking die de laatste jaren is geregistreerd kan binnen twee decennia met een factor vier gaan versnellen. Die versnelling komt van de zogenoemde ijs-albedo terugkoppeling. Het zeeijs, dat meestal met sneeuw is bedekt, kaatst veel zonnewarmte terug. Naarmate er meer van smelt neemt de warmteabsorptie door het zeewater toe en gaat het smelten sneller, enzovoort. Het gehanteerde klimaatmodel laat zien dat zich geleidelijk aan een gevoeligheid ontwikkelt waarbij één ongewoon warme zomer het hele systeem kan doen kantelen. Dan treedt ongekend snel ijsverlies op. De waarschijnlijkheid van zo’n abrupte overgang is een heel nieuw gegeven.

Het klimaatmodel CCSM, dat alleen met supercomputers is te hanteren, is in gebruik bij het Amerikaanse National Center for Atmospheric Research (NCAR) in Boulder, Arizona. Daaraan is ook eerste auteur Marika Holland verbonden. Het geldt als zeer geavanceerd en simuleert niet alleen aangroei en afname van zeeijs, maar, bij voorbeeld, ook de plantengroei op aarde. Het wordt ook gebruikt voor het aanstaande vierde wetenschappelijke rapport van het VN- panel voor klimaatverandering IPCC.

Een zwakte is dat er maar beperkte statistiek is over het wel en wee van het zeeijs rond de Noordpool. Pas dertig jaar wordt het gebied in zijn geheel vanuit satellieten geobserveerd. Het CCSM-model kan dus maar beperkt getoetst worden. Onduidelijk is verder of het klimaatmodel rekening houdt met een vertraging van de warme Golfstroom.