Waarom er iets is en niet niets
Marcin Jakubowski is misschien wel de enige boer met een doctorsgraad in kernfusie. “Ik was nutteloos, ik had totaal geen praktische vaardigheden,” vertelt hij tijdens een optreden in het bekende TED-circuit. “Dus begon ik een boerderij. Ik kocht een tractor, die ging kapot. Ik liet hem repareren, hij ging weer kapot. And pretty soon I was broke too.”
Jakubowski concludeerde dat hij andere werktuigen nodig had. “Ze moesten robuust zijn, modulair, goedkoop en gemaakt van lokaal verkrijgbare materialen. Ik moest ze zelf kunnen repareren en ze moesten een leven lang meegaan.” Hij besloot zijn gereedschap zelf te maken. Hij ontwierp verschillende machines, waaronder een tractor annex graafmachine annex heftruck, en publiceerde zijn ontwerpgegevens op een wiki.
Al snel stroomden de ideeën en ontwerpen binnen. Inzenders verschenen op bijeenkomsten om te helpen bouwen. Jakubowski heeft vijftig machines bedacht – de Global Village Construction Set – die noodzakelijk zijn voor ‘een bescheiden beschaving.’ Bijvoorbeeld een windmolen, een broodoven, een hakselaar, en een melkmachine. En een pers om van leem een soort bakstenen te maken. Er zijn intussen acht prototypes; de rest is in het ontwerpstadium. Alle ontwerpen zijn gratis beschikbaar op opensourceecology.org. Een machine die je zo zelf bouwt is veel goedkoper dan een occasion van een dealer.
Video is voor Jakubowski een belangrijk communicatiemedium. TED is prima publiciteit. Maar ook op Kickstarter.com publiceerde hij een video, om geld in te zamelen voor een werkplaats, voor praktijktests van de prototypes en het maken van handleidingen en documentatie. De video op Kickstarter leverde aan donaties ruim anderhalf keer het streefbedrag op van 40.000 dollar.
De video is slecht van kwaliteit maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door Krauss’ flair en humor. Altijd kijkt hij alsof hij net iets buitengewoon aardigs heeft ontdekt. En voortdurend houdt hij de aandacht vast met provocerende grapjes.
“Einsteins theorie klopte niet met de waarnemingen, wat heel vroeger natuurkundigen nog wel eens dwarszat.”
“Edward Hubble geeft me altijd vertrouwen in de mensheid. Hij begon als advocaat en werd sterrenkundige.”
“Gravity sucks.”
Tussen de kwinkslagen door vertelt hij hoe de kosmologie zich sinds Einstein heeft ontwikkeld. Hoe aan het licht kwam dat het heelal uitdijde, hoe ‘niets’ een onwaarschijnlijke hoeveelheid energie leek te vertegenwoordigen en hoe donkere materie het heelal bleek te domineren. “Wij zijn één procent vervuiling in een heelal vol donkere materie en donkere energie.”
Tenslotte legt Krauss uit dat theoreten eigenlijk altijd wel wisten dat het heelal ‘plat’ moest zijn, dat wil zeggen dat de positieve energie van de materie precies de negatieve energie van de zwaartekracht zou opheffen. Zo’n heelal kun je namelijk voor niets krijgen. Sterker: “Als je in de quantummechanica met ‘niets’ begint, krijg je altijd ‘iets.’” Gelukkig bleken metingen van de klonterigheid van de kosmische achtergrondstraling precies in overeenstemming met de gewenste platheid.
Alleen de uitdijing van het heelal blijkt erger dan gedacht: die versnelt. Over honderd miljard jaar zijn alle sterrenstelsels buiten beeld en kunnen eventuele astronomen niet meer zien dat het heelal uitdijt. Ergo: wij leven in een speciale tijd, waarin het mogelijk is vast te stellen dat we níet in een speciale plaats leven. ‘Iets’ in het universum houdt het religieuze gevoel levend.
