Op stap met de minister
Gisteren bracht minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal een bezoek aan Moskou. Met zijn collega Sergej Lavrov ondertekende hij een actieplan voor 2011-2013. In 2013 wordt een Nederlands-Russische vriendschapsjaar gehouden en dat is natuurlijk een mooie bekroning van een nu al succesvol ogend pact, dat vooral economische samenwerking betreft. Nederland is volgens Lavrov verantwoordelijk voor 9 procent van de Russische buitenlandse handel, waaronder vooral energie moet worden verstaan. Maar Nederland is ook een van de belangrijkste investeerders in Rusland, al moet je daarbij wel bedenken dat die investeerders vooral Russische zakenlieden zijn die hun bedrijf administratief in Nederland hebben gevestigd.
Na een bezoek aan mensenrechtenbeweging Memorial te hebben gebracht (in het kader van Nederlands koopman-dominee-imago), gaf Rosenthal samen met Lavrov een persconferentie in het Morozov Huis in de Spiridonovka-straat, een van de mooiste gebouwen van Moskou, waar in de jaren dertig en veertig geheime politiechef Lavrenti Beria woonde. Er waren zo'n acht Russische televisieploegen en de zaal zat redelijk vol journalisten, maar slechts twee van hen mochten vragen stellen. Volkskrantcollega Arnout Brouwers en ik meldden ons aan. Twee zenuwachtige medewerkers van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken kwamen nu naar ons toe en vroegen welke vragen we wilden stellen. We zeiden dat we dat nog even geheim hielden, maar dat het fatsoenlijke vragen waren, die de ministers niet in verlegenheid zouden brengen.
Mijn vraag ging over de Koenigs-collectie, de beroemde tekeningenverzameling die door de Russen in 1945 als oorlogsbuit uit nazi-Duitsland naar Moskou werd gevoerd. Daar lag zij decennialang in een kelder van het Poesjkinmuseum, totdat onderzoekers daarachter kwamen en de Nederlandse staat teruggave eiste aan de wettige eigenaren: de joodse bankiersfamilie Koenigs, die de kunst tijdens de onder dwang moest verkopen.
De onderhandelingen over die teruggave lopen al twintig jaar. Maar volgens Rosenthal zit er nu eindelijk schot in en wordt er sinds afgelopen december druk onderhandeld. De Doema moet officieel toestemming geven en 'oorlogsbuit' ligt nu eenmaal gevoelig in een land als Rusland dat zwaar geleden heeft in de oorlog. Nationalistische afgevaardigden zouden wel eens tegen kunnen stemmen, vrezen sommige deskundigen. Maar gelukkig heeft het parlement in Rusland weinig concrete macht en zullen uiteindelijk Poetin en Medvedev beslissen, die Nederland allebei een warm hart toedragen. Het zou dus een mooi vriendschapsgebaar zijn als de collectie in 2013 wordt teruggegeven.
Rosenthal gaf later op de dag nog een besloten persconferentie aan de Nederlandse correspondenten. Daar vertelde hij meer over het actieplan 2011-2013. Het komt erop neer dat Nederland door middel van internationale economische samenwerking de ontwikkeling van de democratie in Rusland stimuleren, al staat het geld verdienen natuurlijk voorop (de koopman-dominee). Als Rusland lid wordt van de WTO moet het voldoen aan een aantal democratische regels. Daaronder vallen ook de mensenrechten, die gerespecteerd moeten worden, al zei Lavrov volgens Rosenthal dat ieder land zijn eigen geschiedenis en tradities op dat gebied heeft en je daar daarom rekening mee moet houden.
Verder vertelde Rosenthal dat hij een dubbel beeld van Rusland had gekregen. Enerzijds bestonden er verschrikkelijke toestanden op verschillende terreinen. Maar tegelijkertijd had hij ook goede ontwikkelingen gezien: er is vooruitgang op het gebied van de modernisering en de verbetering van de rechtstaat. En die rechtsstaat is volgens de minister ook in het eigenbelang van Rusland: want zo'n staat trekt meer buitenlandse investeerders aan, die het land hoognodig heeft.
Het belang van eerlijke verkiezingen, de ontwikkeling van de rechtsstaat, respect voor de mensenrechten, benadrukte Rosenthal ook in een lezing die hij die middag gaf voor de Hoge School voor Economie, een topuniversiteit. Ook zei hij dat een kleine overheid belangrijk was voor de vorming van een moderne staat. De studenten luisterden aandachtig en stelden scherpe vragen, zoals over visumliberalisatie. Maar dat laatste zat er voorlopig nog niet in, deelde de minister mee, tot teleurstelling van de studenten, die echter wel op studievisa naar Nederland kunnen komen.
Aan het eind van de middag was er een receptie voor het Nederlands bedrijfsleven. Daar werd uitgesproken waar het werkelijk om ging: de Nederlandse economie. De koopman-dominee had zijn toga uitgetrokken.
Het komende jaar is beslissend voor Ruslands toekomst: in de parlementsverkiezingen in december wordt bepaald hoe groot de macht van de tot op het bot toe corrupte regeringspartij Verenigd Rusland werkelijk is en in maart 2012 kiest Rusland een nieuwe president. Het valt allemaal binnen de tijd van het Nederlands-Russisch actieplan. Hopelijk vallen de vruchten van dat plan niet alleen aan Nederland toe, maar ook aan de dringend gewenste modernisatie van Rusland.
