De rijke ambtenaar
Hoe kun je rijk worden in overheidsdienst? In Rusland is dat eenvoudig, vooral als je verantwoordelijk bent voor de wegenbouw. Het aanleggen van een weg in Rusland is bijna tien keer zo duur als het bouwen van een weg in China, en dan is die Chinese weg perfect en kan jaren mee, terwijl die Russische al weer gauw vernieuwd moet worden omdat het laagje asfalt te dun is aangebracht en de ondergrond niet correct is aangelegd. Het bouwen van een weg in Moskou is nog lucratiever, want bijna dertig keer zo duur als in China. Het hoofd van de Moskouse wegenbouw is dus een van de rijkste mensen van de stad. Hij rijdt in dure auto's, bewoont een grote villa, heeft een huis in het buitenland, etc., terwijl hij toch niet meer dan zo'n 1000 euro er maand verdient.
Mijn scherpzinnige collega Olaf Koens van de GPD zat laatst in een eersteklas slaapwagen met het hoofd van de wegenbouw van een provincie in Zuid-Rusland. Een aardige man, dat hoofd. Het leuke aan zo'n treinreis is dat je altijd al gauw vertrouwd met je medepassagier raakt, zeker als de wodkafles opengaat. Gevraagd hoe dat nu zat met die dure wegen, antwoordde het hoofd het ongeveer zo:
'We krijgen een bedrag van Moskou voor de wegen uit het federale budget. Dan schrijven we een tender uit en daarop reageren een paar wegenbouwbedrijven. De eerste is een Turkse firma, die de klus voor 30 miljoen dollar kan klaren, de tweede is een Duitse firma die het voor het dubbele bedrag doet, maar wel Duitse kwaliteit biedt, de derde firma is een Russische die het voor 90 miljoen dollar doet. Gekozen wordt nu voor de Russische firma, maar de Turk mag het uitvoeren, voor die 30 miljoen dollar. Het verschil van 60 miljoen wordt gedeeld door de ambtenaar en de Russische wegenbouwer.'
Voor 90 miljoen krijg je dus een weg die misschien 10 miljoen heeft gekost, want de goedkope aannemer gebruikt ook nog eens onervaren personeel en derderangs materiaal. Bedenk dat ook nog eens een deel van dat materiaal - zand, asfalt, kiezelstenen voor de ondergrond - door de arbeiders wordt gestolen en je begrijpt waarom de wegen in Rusland zo beroerd zijn in vergelijking met China. Op een vergelijkbare manier werd ook de nieuwe brug over de Volga bij Volgograd gebouwd. Die brug is zo slecht, dat hij wappert als het waait als gevolg van de derderangs bouwmaterialen die zijn gebruikt. Onderzoek heeft inmiddels uitgewezen dat minstens 50 miljoen dollar, bestemd voor de bouw, is verdwenen. Dat is dus het geld dat door de opdrachtgevers en bouwers 'wegbezuinigd' is. In het Russisch heet dat systeem 'otkat'.
Zo is de vrouw van de afgezette Moskouse burgemeester Loezjkov rijk geworden, net als de vrouw van de huidige burgemeester Sobjanin dat werd in Tjoemen of de vrouwen van al die andere hoge staatsfunctionarissen die hun positie misbruiken ten koste van het openbaar welzijn. Hun geld maken ze op in de steden waar ze hun tweede huis hebben: Londen, Parijs, New York, Nice. Bijna twintig jaar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is hun vaderland voor hen een wingewest geworden. Van de stralende toekomst van het socialisme is weinig over.
