Vsjo normalno
Rusland is jarenlang een meester geweest in het verdonkeremanen van de waarheid. Het is deels een erfenis van het communisme, toen er niemand door de staat vermoord werd, joden, anders dan onder de tsaren, niet werden gediscrimineerd als ze een bepaald beroep wilden uitoefenen, Tsjechov een communistische schrijver was, in de winkels alles te koop was, dissidenten in het openbaar hun zegje mochten doen in het kader van de vrijheid van meningsuiting, er persvrijheid bestond, de lonen redelijk waren om een fatsoenlijk leven te leiden, alcoholisme niet bestond, kortom toen iedereen op volle kracht op weg was naar de stralende toekomst van het socialisme. Vsjo normalno, niets aan de hand.
Toen half Moskou afgelopen zomer bijna stikte van de giftige rookdampen, zag je nog wat reflexen van die houding. Ook toen werd alom door de overheid ontkend dat er iets ernstigs aan de hand was. Veel Moskovieten geloofden dat, want ze gingen zonder mondmaskers de straat op en trotseerden de rook, die een equivalente schade aan de longen opleverde van zestig sigaretten per uur.
In de ziekenhuizen waar ik die dagen kwam, en waar de lijken in grote stapels in het mortuarium lagen, benadrukten de artsen dat de rook geheel onschadelijk was. Aanvankelijk werd ook beweerd dat het sterftecijfer 'normalno' was. Alleen toen een hoge ambtenaar van het ministerie van Gezondheid zich versprak, wisten we ineens dat het verdubbeld was tot 700 doden per dag. Die ambtenaar werd meteen teruggefloten en we hebben nooit meer iets van hem gehoord. Vsjo normalno.
Nu de ramp voorbij is, kan de schade worden opgemaakt. En die is voor een deel van de bevolking niet mis. Zo blijken als gevolg van de brand de voedselprijzen drastisch omhoog te zijn gegaan. Tussen januari en september stegen ze met 8,4 procent, vergeleken met 5,9 procent in 2009, wat ook al niet mis is. Daardoor zal het aantal Russen dat onder de armoedegrens leeft dit jaar waarschijnlijk met 700.000 toenemen tot 19,8 miljoen. En dat zijn nog maar de officiële cijfers, die vaak nogal afwijken van de werkelijkheid, vooral als je bedenkt dat het werkelijke gemiddelde maandsalaris nog altijd zo'n 400 dollar is en de meeste producten in de winkels net zo duur als in Nederland.
Volgens Vedomosti, de krant die gisteren met dit nieuws kwam, heeft de droogte een verhoging van de prijzen van tarwe, haver, melk, eieren en groenten veroorzaakt. Vooral arme mensen worden door die stijging getroffen, omdat zij hun meeste geld aan die producten uitgeven. Bij mijn oudere Moskouse vrienden, die leven van een karig pensioen, staat dan ook minder op tafel.
En dan zijn er door de hitte afgelopen zomer ook 56.000 mensen meer gestorven dan in dezelfde juli- en augustusmaand van 2009, als gevolg van hart- en longziekten en kanker.
Twee weken geleden werd er in Rusland een volkstelling gehouden. Daarin werd de inwoners van Rusland gevraagd naar leeftijd, geboorteplaats, bron van inkomsten, samenstelling van hun gezin, omvang van hun huis, aanwezigheid van radio, televisie, stromend water, elektriciteit. Er zijn miljoenen euro's uitgegeven om een beeld te kunnen krijgen van de samenstelling en welvaart van de bevolking. Naar de hoogte van het inkomen werd echter niet gevraagd, wat vreemd is, omdat je juist daar veel uit kunt aflezen over het leefpatroon van die bevolking.
Ik ben dan ook heel benieuwd of de nieuwe armoedecijfers in die census worden verwerkt. Mijn buurman S., een topambtenaar in ruste, gaf een paar dagen geleden alvast een voorzet toen hij me vertelde dat hoogstens 50 procent van de bevolking heeft meegedaan aan het onderzoek. ,,In onze portiek heeft iedereen geweigerd", zei hij. Voor een vertekening van de werkelijkheid valt opnieuw te vrezen. Vsjo normalno.
