Revolutie (1)
Sinds vanmorgen vroeg ben ik in Kirgizië, waar woensdag een 'spontane' opstand uitbrak tijdens de herdenking van de Tulpenrevolutie van 2005. Die dag bestormden enkele duizenden jongeren uit de provincie het symbool van de macht van dictator Bakijev, het Witte Huis. Er zijn bij die bestorming zeker 85 doden en een kleine 1000 gewonden gevallen aan de kant van de revolutionairen. Op het dak van het Witte Huis waren twee sluipschutters actief, die vakkundig iedereen uitschakelde die met een vuurwapen liep.
Vanmorgen vroeg hingen de opstandelingen nog massaal voor dat Witte Huis rond. De jongens die uit de provincie naar Bisjkek waren getrokken om mee te doen, hadden zich in een nacht tijd tot echte revolutionairen ontwikkeld. Ze liepen met rode linten, zwaaiden met knuppels en stonden met messianistische blikken in hun ogen (drugs of drank?) te schreeuwen voor de ingang van het Witte Huis. Slechts een enkeling werd toegelaten.
Buitenlandse journalisten werden er uitgegooid. Toch lukte het Volkskrantcollega Arnout Brouwers en mij om binnen te komen. En daar zagen we het spektakel dat in geschiedenisboeken 'machtsovername' wordt genoemd en dat me in alle opzichten deed denken aan februari 1917.
In de gangen liepen overal wild schreeuwende jongens rond, die eindelijk wel eens wilden zien waar de kliek van corrupte leiders zich al die jaren had opgehouden. Vrijwel alles in het gebouw was verwoest, kamers waren geplunderd en iedereen was bezig om nog wat 'na' te stelen. Ook had het iets van een excursie naar een geheime, beroemde plek.
Op de bovenste verdieping werden we ineens omsingeld door een paar dolgedraaide jongens, die ons verboden te fotograferen wat we zagen. Een van hen sloeg mijn camera uit mijn handen en ging ermee vandoor. Zijn kameraden omsingelden me en riepen alsmaar ,,niet fotograferen, niet fotograferen", waarbij ze ook nog aan paar klappen uitdeelden. Daarbij verloor ik mijn aantekeningenboekje.
De agressie jegens buitenlandse journalisten nam zo toe, dat we ons heil zochten bij een van de revolutionaire leidsters die we een paar minuten eerder hadden geïnterviewd en die de jongelui had opgeroepen om toch vooral waardig te blijven en de nieuwe vrijheid te respecteren door nu niet meteen alles te vernielen. Het had succes, want ze wees ons een lijfwacht toe die ons naar beneden bracht. Daar stond weer een woeste menigte ons op te wachten. Een paar probeerden nu mijn tas met mijn laptop van me te ontfutselen, wat alleen dankzij ons geschreeuw dat we journalisten waren kon worden voorkomen.
Buiten het hek van het Witte Huis was het veel rustiger en stonden de oudere Bisjkekkers toe te kijken. Hun woede over Bakijev was tot een kookpunt gebracht door een drastische verhoging van de gas- en lichtrekening. Een gemiddeld salaris is in dit land 20 dollar, de gas- en lichtrekening bedraagt 100 dollar. De eerste maatregel van de voorlopige regering was dan ook die drastische verhoging terug te draaien, om zich aldus populair te maken.
Interessant is nu dat in Rusland die gas- en lichtrekening ook zo drastisch is verhoogd. In Kaliningrad gingen uit protest daartegen eind januari 15.000 mensen de straat op. En ook in een aantal andere Russische steden was dit het geval. Maar tot een opstand is daar het niet gekomen.
Sommige van die oudere Bisjkekkers vonden het vreselijk dat er zoveel in hun stad was vernield. Alle winkels in het stadscentrum waren geplunderd. Winkelcentra stonden nog na te smeulen van de brandstichting van de dag ervoor. En overal liepen mensen met hun pas gestolen goederen. Jammer dat ik u geen foto's kan laten zien, want een nieuwe camera is hier vanzelfsprekend niet te koop. (Bekijk hier een fotoserie met beelden van internationale persbureaus)
Vanavond werd er een einde aan het plunderen gemaakt. Het leger werd ingezet. In opdracht van de voorlopige regering (ook zo'n mooie 1917-term) was bevolen dat er met scherp mocht worden geschoten op plunderaars. En dat hebben we geweten. Twee keer belandden we met onze taxi in een vuurgevecht, waarbij niet precies duidelijk was wie er nu op wie schoot, omdat de regering volksmilities in het leven heeft geroepen (zeg maar amateuragenten die met vuurwapens zijn uitgerust).
Op een geven moment werd de situatie hachelijk, omdat we bijna in de vuurlinie waren beland. Het was het moment om terug te keren naar ons hotel. Daar waren we een uur later getuige van een gigantische schietpartij, waarbij we ook explosies hoorden. Onduidelijk was weer wie op wie schoot. Er doen inmiddels geruchten de ronde dat diverse legereenheden, de ene trouw aan Bakijev, de andere aan de voorlopige regering, slaags met elkaar zijn geraakt. Voorlopig geloof ik het niet en denk ik dat er sprake is van een zware gewapende confrontatie tussen de plunderende bendes en het leger. Anarchie alom dus.
De komende uren blijf ik op mijn hotelkamer, slapend, want ik heb de afgelopen 24 uur geen oog dichtgedaan.
Lees ook:
De revolutie dendert naar binnen (reportage door correspondent Michel Krielaars; alleen voor (web-)abonnees)
Bakijev weigert af te treden als president Kirgizië (nieuws 9 april 2010)
Poetin erkent leider oppositie als premier Kirgizië (nieuws 8 april 2010)
Noodtoestand in Kirgizië (nieuws 7 april 2010)
