Lvov, Lviv, Lwow, Lemberg
Sinds anderhalve dag loop ik rond in Lvov, in het westen van Oekraïne. Ik ben er omdat op 17 januari 2010 presidentsverkiezingen worden gehouden. Volgens de peilingen maken Joelia Timosjenko en Viktor Janoekovitsj de grootste kans, al doet in Lvov en de rest van West-Oekraïne de huidige president Joesjtsjenko het in de peilingen even goed als zij.
Alles in Lvov, de eens zo tot de verbeelding sprekende hoofdstad van Galicië, herinnert aan het Habsburgse rijk. In de Tsjechov-straat nummer 7 hangt zelfs een gedenksteen voor de chroniqueur van die verdwenen wereld, de in 1939 aan de drank overleden schrijver Joseph Roth.
Lvov - of Lviv zoals de Oekraïners zeggen, of Lwow zoals het onder de Polen heette, of Lemberg, zoals de Habsburgers de stad noemden - wordt ook wel het Florence van het Noorden genoemd, door zijn vele gotische, rococo- en barokkerken en huizen met rode pannendaken.
Die vergelijking gaat zeker op, vooral op het Marktplein met zijn fraaie huizen van rijke kooplieden, waar het stadhuis van een neo-renaissancistische toren is voorzien en je je zo in een Italiaanse stad waant. Maar Lvov heeft tegelijkertijd een hoog k.und k-gehalte, zoals dat door Roth in zijn mooie romans zo goed is beschreven. Het doet daarom ook aan Praag denken, voordat die stad in Disneyland was veranderd.
Voor de Tweede Wereldoorlog bestond een groot deel van de bevolking van Lvov uit joden, die tijdens de Tweede Wereldoorlog grotendeels zijn uitgeroeid. Sporen van die geschiedenis vind je echter met moeite. Je moet het echt weten, wat jammer is, want het joodse Lvov en vooral het joodse Lemberg heeft een grote invloed gehad op de literatuurgeschiedenis van de twintigste eeuw.
Anders dan in Russische steden wemelt het in Lvov van de kleine, zelfstandige restaurantjes en cafés, die bomvol zitten. De bediening is er voortreffelijk en je merkt in alle opzichten dat dit deel van Oekraïne sterk beïnvloed is door Europa en natuurlijk door k. und k., want daar wisten ze je hoe je in de horeca je gasten moest onthalen.
Tijdens de Sovjet-Unie was Lvov een centrum van de defensie-industrie, met een goed opgeleide bevolking. Na het uiteenvallen van die Sovjet-Unie in 1992 stortte die industrie in en werden 100. 000 inwoners van de stad werkloos. Maar ze zakten niet weg in apathie zoals in Rusland en zetten hun eigen kleine bedrijfjes op, met succes. Dat was ook de reden waarom ze in 2005 massaal naar Kiëv trokken om de Oranje-revolutie te steunen. Als middenstanders waren ze burgers geworden die voor hun bezit opkwamen. De bouwstenen voor een echte democratie leken gelegd.
Maar de revolutie leverde hun uiteindelijk weinig op. Na een veelbelovend begin verkeert het land in een verlammende politieke chaos. De politieke elite denkt alleen aan zichzelf en niet aan het besturen en het dienen van een staat. Wat dat betreft lijkt Oekraïne op Rusland, zij het dat daar maar één echte partij bestaat en de overige partijen voor spek en bonen meedoen om een democratische façade op te houden.
Toch merk je ondanks die politieke chaos overal dat Oekraïne een vrij land is, waar je kunt zeggen wat je wilt, waar je kunt demonstreren zonder meteen opgepakt te worden, waar je als politieke partij een rol kunt spelen onafhankelijk van wie er aan de macht is.
Op dit moment zijn de post-communistische krachten van het nieuwe, grote geld sterker dan de democratische. De cynici hebben gewonnen van het idealisme. Toch hoop je dat die democratische krachten uiteindelijk zullen winnen, al was het maar om die kleine ondernemers een steun in de rug te geven, die tenslotte de basis van iedere stabiele samenleving vormen. Maar waarschijnlijk is er nog een generatie voor nodig om die stabiliteit te bewerkstelligen.
