Kruistocht tegen corruptie
De vuurwerkramp in nachtclub Het Kreupele Paard in Perm heeft laten zien waar de 'onschuldige' corruptie van overheidsfunctionarissen toe kan leiden. In reacties op dit blog is die corruptie vaak gebagatelliseerd. ,,Zo werkt het nu eenmaal", zeiden de meeste vergoelijkers. Maar nu er in Perm 141 doden zijn gevallen (in totaal zijn het er in Rusland 18.000 per jaar als gevolg van niet-nageleefde brandveiligheidsvoorschriften) zijn zelfs zij geschrokken. Want in Rusland is tenslotte niets leuker dan uitgaan, zeker in een nachtclub, want anders dan onze stijve landgenoten kunnen Russen echt feestvieren, van jong tot oud. En veel van die nachtclubs, zoals de gezellige Moskouse B2, blijken nu net zo brandgevaarlijk te zijn als Het Kreupele Paard.
In Perm is alles volgens het traditionele patroon gegaan. Iemand wil een nachtclub openen in het centrum van de stad. Om dat voor elkaar te krijgen huurt hij een verdieping van een gebouw dat eigendom is van het ministerie van Defensie, betaalt de ambtenaren van de brandinspectie een hoop geld, omdat die ruimte eigenlijk helemaal niet geschikt is om er een nachtclub te beginnen, en opent vervolgens de poorten naar zijn Walhalla. Wel wordt er zo nu en dan een inspectie gehouden. Als dan geconstateerd wordt dat de boel onveilig is, omdat er bijvoorbeeld maar één uitgang is en alle ramen zijn dichtgemetseld, wordt er een bekeuring uitgeschreven en een boete van 20 euro opgelegd. De brandweer verklaart daarop dat alles in orde is en die ramen gewoon open zijn. De desbetreffende brandweerofficier ontvangt in ruil voor zijn goedkeuring het honderdvoudige van die boete, want hij heeft tenslotte de macht om de nachtclub te sluiten.
In Perm is nu de regering van de hele provincie afgetreden, op de gouverneur na. Dit gebeurde na een bliksembezoek van premier Poetin, die gisteravond in een kabinetszitting opnieuw een kruistocht heeft afgekondigd tegen de corruptie. ,,Alle slechte kanten van onze bureaucratie zijn door deze tragedie naar boven gekomen", zei hij, die de bureaucratie onder zijn bewind heeft verdubbeld waardoor de corruptie de afgelopen twee jaar met 300 procent is toegenomen. Maar daar hebben al die twintigers en dertigers die in Het Kreupele Paard zijn omgekomen niets aan.
Ik moest ineens weer denken aan de brandweercommandant die aan een kennis van mij pas een brandveiligheidsvergunning wilde afgeven als die eerst 200.000 dollar had betaald en hem een Mercedes had gegeven. Ook herinnerde ik me de getuigenissen tijdens het Politkovskaja-proces, waaruit het beeld naar voren kwam van een groep FSB- en politieofficieren die in een voorstadje van Moskou gezamenlijk, als een wekelijks uitje, iedere nieuwe zakenman gingen afpersen onder dreiging van geweld.
En natuurlijk dacht ik aan Poetin, die ook na de gijzeling op de school in Beslan in 2004 had gezegd de corruptie met alle macht te zullen bestrijden, omdat de Tsjetsjeense terroristen de grens met Noord-Ossetië zonder problemen hadden kunnen passeren na omkoping van de grenspolitieagenten met duizend roebel.
Een Nederlandse bankier in Moskou beschuldigde me er van de zomer van dat ik in een artikel had willen beweren dat Rusland één groot corrupt land was. Waarschijnlijk had hij toen nog niet de index van corruptieonderzoeker Transparency international gelezen waarin Rusland op de 146ste plaats van de 180 genoemde landen stond. Columnist Joelia Latytnina, die ik onlangs voor de krant interviewde, vertelde me zelfs dat tussen de 50 en 80 procent van het BBP met corruptie wordt verdiend. Vandaar dat een vliegretour naar Amsterdam veel goedkoper is dan een retourtje Moermansk en een gewone Rus de trein niet meer kan betalen, zo duur zijn de kaartjes. Vandaar dat medicijnen in Rusland drie keer zo duur zijn als in het Westen.
Toch is er vooruitgang te bespeuren, want steeds meer corrupte ambtenaren verdwijnen in de gevangenis. Maar het zijn vooralsnog de onderknuppels die worden gestraft. Hun bazen bijven onaantastbaar. En in die onaantastbaarheid zit de ware constante van Rusland, lees Gogols Dode Zielen.
De meeste Russen met wie ik over de ramp sprak, waren trouwens diep geschokt door de gebeurtenissen. Maar tegelijkertijd was de mening alom: ,,Zo zit ons land nu eenmaal in elkaar." Een van hen maakte zich echter over iets heel anders druk en zei: ,,Leg jij me nu eens uit waarom iedereen zich vervolgens naar de supermarkt haastte om vuurwerk in te slaan voor Nieuwjaar, omdat het gerucht ging dat dit wel eens in beslag genomen zou kunnen worden?"
