Liegen
,,Ze hebben gedreigd mijn man te vernietigen. Ze willen dat hij het land wordt uitgegooid. Het is net als in de Sovjet-Unie van de jaren zeventig, toen hij als dissident werd verbannen. Hij is niet voor niets ondergedoken.” Dat zei Alla Podrabinek afgelopen woensdag toen ik eens ging kijken naar de demonstratie die de Nasji, de jongerenorganisatie die wordt geleid door (ex)leden van de staf van de Russische president, al meer dan een week bij haar op de stoep organiseert.
Haar man is de 56-jarige journalist, mensenrechtenactivist en ex-dissident Aleksandr Podrabinek. Op 21 september schreef hij in internetkrant Jezjednjevnaja gazeta een artikel waarin hij protesteerde tegen de gedwongen naamsverandering van sjaslikrestaurant Anti-Sovjet aan de Leningradse straatweg. De eigenaren van dat restaurant hadden die naam gekozen omdat hun zaak tegenover het befaamde Hotel Sovjet ligt. Maar de leiding van de Bond van Oorlogsveteranen kon die woordspeling niet waarderen en schakelde de lokale prefect Oleg Mitvol in. Die stuurde zijn ambtenaren op de Azerbeidzjaanse restauranthouders af die onmiddellijk zwichtten voor de druk en de letters ‘Anti’ verwijderden. Spotten met de Sovjet-Unie is in Rusland blijkbaar nog altijd verboden.
Podrabinek, die in de Sovjet-tijd jaren in gevangenissen en concentratiekampen doorbracht omdat hij in een boek de overheidspraktijken kritiseerde waarmee psychiatrie werd misbruikt voor het uitschakelen van politieke tegenstanders, vatte het op als een zoveelste poging de Sovjet-Unie in ere te herstellen. In zijn artikel gaf hij die veteranen die de Sovjet-Unie van Stalin blijven verdedigen er in vrij grove bewoordingen van langs. Ongetwijfeld zag hij hen, tijdens het schrijven van zijn artikel, als de vertegenwoordigers van het systeem dat hem in de jaren zeventig de mond had willen snoeren. Zo noemde hij hen ‘gevangenis- en kampbewakers’, ‘beulen op executie-terreinen’. Niet erg subtiel dus.
De Nasji kwamen meteen in actie. Ze stapten niet naar de rechter, maar trokken met hun vaandels naar het huis van Podrabinek en eisten zijn excuses. Ook begon nu op internet een haatcampagne tegen Podrabinek, geheel in de traditie van de oude Sovjet-Unie, met antisemitische verwensingen ('Dood aan de jood Podrabinek') en andere doodsbedreigingen. Het was soms net als in nazi-krant Der Stürmer. Maar dat is ook niet zo vreemd, aangezien in Rusland het antisemitisme is uitgevonden en nog altijd door velen wordt gehuldigd.
Nog onsmakelijker was dat op internet ook foto's van de jonge kinderen en kleinkinderen van Podrabinek werden gepubliceerd met de oproep hen iets aan te doen. Wat dat 'iets' betekent laat zich raden. Gelukkig is het Rusland van Medvedev een rechtsstaat, wat bij de Podrabineks woensdag werd bewezen door de politieagent die bij de demonstranten stond en een vriendelijk praatje met de Nasji maakte.
Nu komen de Nasji nooit uit zichzelf in actie, maar pas nadat ze door hun bazen zijn opgetrommeld in ruil voor studiepunten of geld, zoals ze me meerdere keren zelf hebben verteld. Echte patriotten kun je ze dan ook niet noemen. En dat is juist waarom ze zo gevaarlijk en multi-inzetbaar zijn.
Voor de deur was woensdag ook een kleine, spontane tegendemonstratie aan de gang. Een van de Russen die het voor Podrabinek opnamen was een jonge jurist die schande sprak van wat de Nasji het gezin Podrabinek aandeden. ,,Als je Mussolini’s geschriften leest en die vergelijkt met het huidige Rusland zie je veel overeenkomsten", zei hij. ,,Rusland glijdt af naar naar een fascistische dictatuur, zoals die onder Mussolini of Franco bestond. We hebben al een Duce en vrijheid van meningsuiting bestaat niet.”
De voormalige politieke gevangene Jelena Sanikova, die in de Sovjet-Unie ook een tijdje in het concentratiekamp had gezeten, en nu ook tegen de Nasji was komen demonstreren, zei dat ze Podrabineks artikel weliswaar geëmotioneerd en voor sommigen beledigend vond, maar dat dit nog geen reden was om een mensenjacht op hem te openen. ,,Ik ben ook wel eens beledigd door wat hij schrijft, maar dan begin ik gewoon een polemiek met hem. Dat zouden de Nasji ook moeten doen."
Vervolgens besloot ik de plaatselijke aanvoerder van de Nasji, ‘commissaris’ Gleb Krajnik, een 24-jarige student economie, naar de reden van de actie te vragen. ,,Ik heb deze actie zelf georganiseerd”, zei hij. ,,We zijn helemaal niet van bovenaf gestuurd. Ik ben beledigd omdat Podrabinek mijn vader aanvalt die in de oorlog heeft gevochten.” Op de vraag hoe oud zijn vader was (toch tegen de negentig, zou je denken), gaf hij geen antwoord.
Toen ik hem het gewraakte artikel voorhield en vroeg welke passages hij nu zo kwetsend vond, bleek Krajnik het stuk niet te hebben gelezen. Ook ontkende hij dat Nasji achter de foto’s van Podrabineks familieleden op internet zat. De reportage van REN-tv, waarin te zien is hoe de Nasji handtekeningen bij de flatbewoners verzamelen om een proces tegen Podrabinek te kunnen beginnen, had hij evenmin gezien. ,,Het is niet waar dat we hebben gezegd dat Podrabineks de pensioenen van de veteranen wil afschaffen”, zei hij, waarmee hij zich versprak, want dat is nu juist wat je in die reportage kan zien.
Wel had Krajnik groot nieuws. ,,We hebben op internet ontdekt dat Podrabinek zich in Turkije schuilhoudt!” Op internet waren namelijk foto's te zien van Podrabinek op het strand ('in gezelschap van een beruchte pedofiel') of in een café ('marihuana rokend'). Hij zou naar Turkije zijn gevlucht op het buitenlandse paspoort van de schrijver en radiopresentator Viktor Sjenderovitsj ('ook een jood trouwens').
Twee uur later herdachten elders in de stad zo’n vijfhonderd mensen de moord op journaliste Anna Politkovskaja van drie jaar geleden. In een geëmotioneerde toespraak sprak de beroemde actrice Lia Achedzjakova schande over het lot van Podrabinek. ,,Het is vreselijk wat er met hem gebeurt, in naam van de veteranen”, zei ze. ,,Die Nasji weten gewoon niet wat voor een vreselijke dingen zich in dit land hebben afgespeeld, hoeveel mensen er zijn vermoord.”
Na de volgende spreker verscheen Podrabinek ineens zelf op het podium. Er werd gejuicht. Hij hield een korte toespraak waarin hij het vrije woord verdedigde. Voor hij weer onderdook, zei hij: ,,En omwille van de nagedachtenis aan Anna Politkovskaja moeten we alle krachten verenigen om te voorkomen dat dit land wordt overgeleverd aan deze nieuwe meute.” Met dat laatste woord doelde hij duidelijk op de Nasji en hun opdrachtgevers.
De mensenrechtenadviseur van het Kremlin, Ella Pamfilova, heeft de Nasji-actie begin deze week veroordeeld. De Nasji handelden volgens haar op vijf punten in strijd met de grondwet. De volgende dag eiste onder meer pro-Kremlinparij Verenigd Rusland in de Doema haar aftreden.
Tijdens zijn verjaarspartijtje, ook op 7 oktober, ontving premier Poetin enkele beroemde schrijvers. En daar zei hij, volgens een van de aanwezigen, dat hij weliswaar vond dat Podrabinek zich onbeschoft over de veteranen had uitgelaten, maar dat de Nasji onverstandig handelden. Een onverwachte uitspraak, omdat juist Poetin de architect is van de herwaardering van de Sovjet-Unie. Je zou nu denken dat er vervolgens een eind aan hun actie kwam, maar dat was niet het geval.
Vandaag werd bekend dat Pamfilova naar de procureur-generaal van de Russische Federatie is gestapt om een aanklacht tegen de Nasji in te dienen. Als die klacht in behandeling wordt genomen, kun je zeggen dat de rechtsstaat in Rusland in ontwikkeling is.
