Een worst van tien jaar oud
In Kiev was het de afgelopen week bijna lente. De zon scheen, de temperatuur klom boven de acht graden Celcius, de mensen op straat waren opgewekt.
Kiev oogt en voelt als een moderne westerse stad, een kruising van Krakau en Wenen. Zo op het eerste gezicht merk je niets van de economische crisis die Oekraine teistert. In het filiaal van fastfoodketen Poegata Chata op het Contractenplein waren bijna alle 500 zitplaatsen bezet, want het eten is er goed en kost er niets. Voor 5 euro heb je een driegangenmaaltijd.
Ik logeerde in hotel Oekraine, een hotel uit de glorietijd van de Sovjet-Unie met een oppasdame op de gang. Als gevolg van de crisis waren de meeste kamers leeg. Wel was het personeel buitengewoon vriendelijk, in tegenstelling tot wat mijn reisgidsen en Moskouse vrienden beweerden. Een aanrader dus, want het hotel ligt aan de Majdan en voor zo'n 100 dollar per nacht heb je er een prettige kamer.
Anders dan Rusland heeft Oekraine geen olie en gas. Zijn voornaamste inkomsten komen uit de staalindustrie, die als gevolg van de gehalveerde prijzen op de wereldmarkt voor de helft stilligt. Volgens het bataljon deskundigen dat ik er sprak dreigen er de komende maanden grote stakingen en zelfs hongersnoden, want het land dat tot afgelopen september een jaarlijkse economische groei had van 8 procent is er slecht aan toe. De enige redding kan het hulpgeld van het IMF zijn, maar om dat te krijgen moet de regering eerst een aantal economische hervormingen doorvoeren. De beloftes daartoe zijn vorige week gedaan, maar nu de praktijk nog.
Ondanks die belabberde staat van de economie viel me het grote verschil op met Rusland. Er bestaat vrijheid, ook al is die broos. Zoals enkele voorbijgangers zeiden: ,,Wij zijn arm, maar we zijn niet meer bang voor de overheid zoals bij onze oosterburen of zoals in de tijd dat we nog deel uitmaakten van de Sovjet-Unie."
Die verdampte angst was overal duidelijk te merken. Voor het parlement werd in een klein tentenkamp gedemonstreerd door enkele gelovigen die op die plek een kerk herbouwd wil hebben, voor het kantoor van de ministers hielden zo'n tien mannen van het type fotomodel een ludieke actie voor meer mooie mannen in de politiek., terwijl aan de overkant van de straat een andere demonstratie bezig was. Bij dit alles keek de politie vriendelijk toe. En dat alleen al is iets wat je in Rusland niet zult tegenkomen.
Ook was het heel makkelijk een minister te spreken. Daarin verschilt Oekraine ook van Rusland, waar iedere minister kritische journalisten mijdt. Een telefoontje vanuit mijn hotel was genoeg om de volgende middag belet te krijgen bij vice-premier Nemyria, een voormalig hoogleraar geschiedenis die openlijk toegaf dat zijn regering geen schoonheidsprijs verdiende vanwege de machtsstrijd tussen president Joesjtsjenko en premier Timosjenko en de vele duistere zakenlieden in het parlement. ,,Maar wat u er ook van zegt, we hebben wel een democratie en dat is een belangrijke erfenis van de Oranje Revolutie", zei hij. 
Dat Oekraine een civic society heeft bleek enkele uren later opnieuw toen ik bij een economiespecialist op bezoek was, die me vertelde dat toen de burgemeester de tarieven voor gas en licht drastisch wilde verhogen hij door zijn burgers voor de rechter werd gedaagd en de voorgenomen verhoging niet doorging. Terwijl in Rusland die tarieven met minstens 25 procent zijn verhoogd en velen daardoor gedupeerd worden.
Maar de vrijheid is broos, zoals ik al schreef. Oekraine wordt behalve door de machtsstrijd tussen president Joesjtsjenko en premier Timosjenko ook gehinderd door een veelvoud aan andere politieke problemen. Politicus Vasili Volga, van de nieuw opgerichte partij Unie van Linkse Krachten, die een goede verhouding met Rusland nastreeft en staatscontrole over de grote bedrijven wil, omschreef die problemen nog het scherpst. ,,We hebben in het Westen een nationaal-socialistische partij die daar een aanhang van 33 procent van de bevolking heeft en vindt dat in ons parlement geen joden, Russen en Polen mogen zitten, dan is er nog een onafhankelijkheidsbeweging op de Krim en wil het oosten zich het liefst aansluiten bij Rusland."
Volga was voordat hij een officiële partij oprichtte de leider was van een actiegroep van verontruste burgers die misstanden van bureaucraten en politici aan de kaak stelde. Bij de onderzoeken van zijn groep heeft hij de afgelopen jaren al vier medewerkers verloren. Doodgeslagen door de politie of gewoon vermoord terwijl ze met hun speurwerk bezig waren. Volgens Volga werd zijn land geleid door een corrupte boevenbende. En ook al was Oekraine een democratie, toch viel er nog veel te verbeteren. Van een politicus had hij een mooie definitie: ,,Een politicus is als een worst. Hij gaat tien jaar mee en dan moet je hem weggooien."
Met die woorden werd ik met mijn neus op de harde werkelijkheid gedrukt en besefte ik dat eenvoudige oplossingen voor de problemen in de voormalige Sovjet-Unie niet bestaan, omdat de verhoudingen zo gecompliceerd zijn en politici aan het pluche vastgekleefd zitten. Hoe gecompliceerd, bleek toen ik op een avond in de Andrivystraat in de Franse bistrot Vernisage naast een adviseur van Viktor Janoekovitsj zat, de pro-Russische leider van de Partij van de Regio's. De adviseur bleek een Amerikaan te zijn, afkomstig uit het kamp van ex-president Bush.
