Continuïteit

door

Even een citaat: ,,.... al werd er ook onder zijn getrouwen een groeiende weerzin gevoeld tegen het regime, dat maar geen oplossing vond om het terrorisme te bestrijden en tegelijkertijd weigerde om de hervormingen door te voeren die de economie minder labiel zouden maken, kleine zelfstandigen beter zouden beschermen tegen corruptie, en de hemeltergende sociale onrechtvaardigheid zouden kunnen verminderen."

Deze woorden slaan niet op het huidige Rusland van Poetin en Medvedev, al zou dat heel goed kunnen gezien de dagelijkse terreuraanslagen in het Zuiden van het land, de alsmaar groeiende corruptie en armoede, het uitblijven van dringend gewenste economische hervormingen, maar op het tsaristische Rusland van 1901. Ze zijn afkomstig uit de onvolprezen, monumentale Diaghilev-biografie 'Sergej Diaghilev. Een leven voor de kunst' waarop de slavist Sjeng Scheijen onlangs in Leiden promoveerde. 

Zo'n citaat wijst je erop dat de geschiedenis van een bepaald land zich altijd laat herleiden op een aantal continue factoren. Zo is Nederland een land van spaarzame kruideniers, die zich met het oog op hun individuele belangen in partijen groeperen en op die manier al eeuwenlang een redelijke goed functionerende democratie onderhouden. Rusland daarentegen lijkt nog het meest op een oude man, die al honderden jaren aan een paar ernstige ziektes lijdt, waarvoor geen enkele politicus een geneesmiddel weet te vinden. Kortom, Poetin kan er dus ook niet zoveel aan doen dat het zo'n puinhoop is in zijn land.

Geplaatst in:
Economische crisis

32 reacties op 'Continuïteit'

van den Berg

Interessant, Michel. En wat vindt u dan van de hervormingen van Stolypin die enige jaren na dit citaat zijn doorgevoerd? Was dat een nu een discontinuïteit of juist een bevestiging van die eeuwige herhaling waar kennelijk Rusland zo’n last van heeft?

Jet

@ van den Berg
Stolypin werd in 1911 vermoord vanwege die hervormingen.

van den Berg

@ Jet

Hij werd vermoord door een linkse revolutionair, en niet zozeer om hervormingen maar Stolypin was nogal een conservatieve rakker. Maar daar gaat de vraag eigenlijk niet om.
De landbouwhervormingen die hij heeft door gevoerd, daar gaat het mij natuurlijk om. Die kwamen bepaald niet uit een conservatieve hoek en zijn moeilijk te plaatsen in het hele continuïteitsverhaal. Daarom mijn vraag.

Jet

@ van den Berg
Die hervormingen hebben de Eerste Wereldoorlog niet overleefd. Dat is continuiteit: Gorbatsjov-hervormingen, Jeltsin-hervormingen, gevolgd door afzwakking van die hervormingen, Poetin- algehele afschaffing van die hervormingen, want terug naar af (met een opgeschilderde facade weliswaar).

Alexander

Een continuïteit die we in verband met Rusland ook zien is het steeds weer “oog hebben voor de Russische ellende”, zoals bij de Custines & Reves. Of, preciezer gezegd, het alleen maar oog hebben voor de ellende van deze oude zieke man.
Maar een land dat niet meer is dan een oude zieke man had nooit een grootse beschaving kunnen voortbrengen als de Russische. Vergelijk maar eens met Turkije, dat in de 19e eeuw bekend stond als de zieke man van Europa.

@ Jet
Poetin = algehele afschaffing van de hervormingen ? Kunt mij er even aan herinneren wanneer ook al weer de privatisering van de staatseconomie, de ontbinding van de communistische partij, de afschaffing van het plansysteem, de desintegratie van de Sovjet-Unie, om een paar dingen te noemen, ongedaan zijn gemaakt ? Ik heb even het nieuws gemist geloof ik.

van den Berg

@ Jet

Dat is dus niet helemaal zo! Stolypin veranderde namelijk de wijze waarop grond werd toegewezen aan peasants in Rusland en dat veranderde eigenlijk niet tijdens de eerste wereldoorlog. Sterker nog men zou zelfs kunnen stellen dat tot aan de collectivisatie van de landbouw in de jaren dertig de landbouwhervormingen van Stolypin zich door evolueerden (juist ook versterkt door de het beleid van het communistische regime! Denk maar aan de NEP). Met de collectivisatie begon een volstrekt nieuwe periode die ook niet goed valt te vergelijken met voorafgaande periodes.

Ronald Gebhardt

Beste Michel Krielaars,

Zoals zo vaak lees ik uw blog met grote interesse, en vaak vind ik uw observaties mooi gezien en en dito beschreven. Dit keer vind ik uw bericht twee te grove en te eenvoudige simplificaties te bevatten. Nederland een land van spaarzame kruideniers te noemen gaat voorbij aan de instroom van allerlei allochtone elementen die allesbehalve spaarzaam zijn opgenomen, maar juist een bruisende teint geven aan dit land. Dat de democratie hier redelijk zou functioneren, zie ik ook niet zo. Het gaat op zich om een systeem dat meer dan redelijk allerlei spanningen aankan en er een antwoord op kan geven. Zowel op lokaal als nationaal niveau.

Om Rusland nu neer te zetten als de ‘zieke man van Europa’ gaat mij – met alle voorbehouden die ik wil maken voor het democratisch functioneren van dat land – ook te ver. Het mag misschien zo zijn dat het zakelijk en politiek functioneren een grote opknapbeurt behoeft (zoals zoveel in Rusland), tegelijkertijd moeten Russen ook een kans krijgen om hun eigen weg te vinden. Het is in veel opzichten een ‘jong’ land met een rijke historie. Het laat zich mijns inziens qua ontwikkeling het beste vergelijken met landen als Indonesië, India en zelfs China. Ziekten die het heeft zijn zo bezien veeleer te vergelijken met de bof, mazelen of de rode hond (op zich dodelijke aandoeningen maar niet ongeneeslijk), dan met onomkeerbare aandoeningen als reuma, artrose of Alzheimer (redelijk onschuldige aandoeningen die op termijn dodelijk kunnen zijn).

Sander Pielkenrood

Waar het allemaal om gaat is dat de mensen in Rusland eeuwen min of meer zijn onderdrukt door tsaren en communisten. Er was geen vrijheid om te kiezen welke baan je wilde hebben of waar. Er was geen vrijheid om te kiezen welke televisie of auto je wilde hebben. Dat is er nu wel. En voor iedereen. Ja, er is armoede in Rusland. Maar armoede is een keuze, net als in Europa. Dat klink wellicht hard, maar ook in Rusland kan iedereen naar school en heeft iedereen de kans om wat van het leven te maken. Dat niet iedereen dit doet en velen afwachten heeft te maken met mentaliteit. Dat kun je de mensen niet kwalijk nemen. Het is een gevolg van het communistische systeem. Het zal generaties duren eer deze mentaliteit veranderd is.
Feit is dat Rusland nog nooit zo vrij geweest is als nu. De bevolking wil meer welvaart en meer welzijn. Dat is een proces dat niet meer te stoppen is. Wat de regering ook doet of juist niet, is van beperkte invloed op het leven. De gemiddelde Rus is flexibel en probeert er het beste van te maken. Ook met corruptie kun je leren leven.

Na het uiteenvallen van de Sovjet Unie was er plotseling vrijheid. Daar konden de mensen niet goed mee omgaan. Bovendien arriveerde er een roversbende uit het zo bejubelde Europa en Amerika om een greep uit de ruif te doen.
De huidige regering heeft een aantal vrijheden ingeperkt om deze in goede banen te leiden. Daar kun je kritiek op hebben, maar op sommige gebieden hebben deze maatregelen wel degelijk een gunstig effect op de gehele maatschappij gehad. Neem alleen al de opgebouwde reserves. In een systeem met een onbeperkte graaicultuur, zoals in de jaren negentig, zou hiervan geen sprake zijn geweest. Door deze reserves hoeft Rusland momenteel in ieder geval geen extra geld te drukken. Dat kun je van enkele landen in Europa niet zeggen.

Rusland is geen oude zieke man meer. De bevolking zal de verworven vrijheden en welwaart niet meer opgeven. Althans niet vrijwillig. Maar het zal toch niet zo zijn dat…….

hardscarf

@Alexander
Aan het terugdringen van de desintegratie van de Sovjet-Unie wordt hard gewerkt. Onder andere door de invloedsfeer te herstellen in Centraal-Azië (pijpleidingen, gascontracten, Amerikanen Kirgizië uitwerken en minder nieuwswaardige zaken), Loekasjenka onder druk zetten (inpikken deel Jamal-Europapijpleiding, pogingen om Beltransgaz te verkrijgen, de Grote Leider (met de snor) duidelijk maken dat er maar een werkelijke leider is van het tweede ‘vrederijk’, waarin hij hooguit de rol van gouverneur mag spelen), troepen stationeren in Abchazië en daar niet ingrijpen wanneer de Kodori-kloof wordt ingepikt), druk zetten op Oekraïne (ondersteunen ex-crimineel Janoekovitsj (om nog maar niet te spreken van de nauwe banden tussen voormalig dictator Koetsjma (denk aan Georgi Gongadze) en Moskou), porren in interne politieke conflicten door opnieuw te dreigen met een gasstop), Baltische staten (een hoop geschreeuw over het verplaatsen van een beeld, terwijl in Rusland in dezelfde periode minstens drie WO2-beelden werden verplaatst), Moldavië (Russische troepen gestationeerd houden in Trans-Nistrië). Slechts een paar voorbeelden.

Overigens hadden alle SSR’s van de Sovjet-Unie formeel het recht om af te scheiden (wat ook officieel voor de Amerikaanse staten geldt, maar dat terzijde).

En de privatisering: Hoe zie je dan de trend naar steeds meer staatsbedrijven (en de angst van de Russische overheid om samen te moeten werken met Nederlandse gasbedrijven die niet voor meer dan 50% in handen van de overheid zijn) en het feit dat oligarchen die politiek niet voldoende fluiten naar de baas het economisch ook wel kunnen fluiten? En wat is het verschil tussen een communistische partij waarvan je lid moet zijn om iets te kunnen bereiken in de Sovjet-Unie en Verenigd Rusland waarvan (bijvoorbeeld) bijna elke gouverneur lid is om aan te kunnen blijven (de president benoemt immers de gouverneur en die president staat achter welke partij?) en zijn er ook geen vergelijkingen te trekken tussen de bijbehorende Komsomol en Nasji?

Het ‘nieuws’ is volgens mij dat ontwikkelingen terugkeren in een ander jasje, aangepast aan de tijd en omstandigheden.

Paul

hardscarf @9

Blijkbaar mag Rusland volgens u geen invloedsfeer hebben. Maar de VS en EC wel. Wat doet Rusland in Centraal Azië, Oekraïne, Belarus wat de VS en EC niet doen? Vooral grappig lijken me de snel veranderende verhoudingen van de EC met de tot voor kort geleden “laatste dictator van Europa”

Alexander

@ Sander Pielkenrood
“Armoede is een keuze”? Want “iedereen kan naar school”? Dat is niet hard, dat is harteloos.
Ten eerste is het niveau van het Russische onderwijs in de afgelopen jaren van vrijheid dramatisch gedaald.

Ten tweede is het Russische onderwijs formeel gratis maar kost (goed) onderwijs de facto een fortuin (“vrijwillige” ouderbijdragen, steekpenningen voor docenten &c). Dat mensen dat niet kunnen betalen is niet een kwestie van “mentaliteit” maar van een gebrek aan middelen.
Ten derde hoe zit het dan mensen op leeftijd ? Moeten ouden van dagen ook maar onderwijs gaan of blijven volgen ? En als ze dan niet doen of niet kunnen, dan is het een kwestie van mentalitiet & niet willen ?
@ Hardscarf
Europa is ook aan het integreren – waarom zouden de voormalige Sovjet-republieken dat niet mogen doen ? Als Rusland zich bezig houdt met ongewenste inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van souvereine staten, dan doet het dat in elk geval in staen die direct aan Rusland grenzen; Amerika doet dat over de hele wereld, & zegt iemand daar wat van ?
Ik zie ook geen trend naar meer staatsbedrijven – de meeste oligarchen zijn nog steeds in het bezit van hun bij elkaar geroofde bezittingen & de overheid legt ze praktisch geen strobreed in de weg.

Sander Pielkenrood

@Alexander
Armoede is een keuze is wellicht wat ongenuanceerd. Mensen op leeftijd hebben inderdaad minder kansen dan jongeren. Toch is het een feit dat de ene baboeshka sneeuw ruimt op het schoolplein voor een klein salaris en de andere baboeshka staat te bedelen. Misschien toch een kwestie van mentaliteit? En ja, grote groepen mensen in dorpen en kleine steden hebben geen of heel laag betaald werk en ook geen echte kans op een beter leven. Niet vreemd dat er velen naar de steden trekken.

Over scholen het volgende. In de jaren negentig was de overheid niet in staat om goede scholing te bieden en hebben veel grote bedrijven deze taak overgenomen. De scholen werden geprivatiseerd als het ware. Merkwaardige bijdragen, die soms behoorlijk oplopen, moeten dan betere kwaliteit onderwijs garanderen voor diegenen die dat kunnen betalen.
Echter, sinds een jaar worden veel scholen weer genationaliseerd. Voor onze zoon betaal ik daardoor bijna 10x minder dan voorheen. Dezelfde school, maar met andere leraren en nu weer gecontroleerd door de overheid. Ik heb niet het idee dat het onderwijs zo slecht is. Sterker nog, het is behoorlijk verbeterd. Er zijn minder middelen en faciliteiten, dat wel. Maar over het algemeen vind ik Russen behoorlijk goed opgeleid. Je hebt hier bijvoorbeeld kundige artsen en ingenieurs.
Nog steeds kun je je kinderen naar peperdure prive scholen brengen waar ze op hun zesde gedichten van Pushkin uit hun hoofd moeten leren of de werking van het zonnestelsel. Dat is niet mijn idee van goed onderwijs. Dat is overdreven.

van den Berg

@ Pielkenrood en Alexander:

Kijk nu wordt het interessant, de discussie. In mijn ogen hebben jullie beide gelijk.
Het leven in Rusland is voor achtergestelden (ouderen, gehandicapten etc.) erg moeilijk, vooral als er geen hulp is van familie. En Alexander heeft gelijk dat daar toch niet echt sprake is van een vrije keuze.
Evenwel ken ik genoeg dertigers en veertigers die hard werken en hun hersens gebruiken en er eigelijk een prima leven op na houden (op dit moment is het voor velen wat moeilijker, geen standaard bonus en andere meevallers via het werk meer) en dat is dan weldegelijk een “bewuste” keuze zoals Pielkenrood bedoelt.
En eigenlijk zijn het ook geen twee zaken die elkaar tegenspreken. Ik ken gezinnen waar beide ouders hard werken en hun ouders verzorgen. De kinderen vinden soms dat hun ouders zeuren over dat ze het liefst met een pensioen onder Breznjev willen leven. En de ouders vinden dat hun kinderen te veel zeuren over de verkeersdrukte. Toch gaan ze zondermeer samen verder en offeren de ouders hun pensioen op om de kleinkinderen te kunnen laten studeren.

Absolute vrije keuze en onbeperkte mogelijkheden bestaan niet. Toch kun je wel voor kiezen om gegeven de omstandigheden er het beste van te maken.

Alexander

En toch blijf ik erbij dat armoede op geen enkele manier een keuze. Ja, veel dertigers & veertigers hebben zich wel aan de nieuwe economische situatie na 1991 aangepast, maar niet iedereen had zelfs de mogelijkheid daartoe. Met name in de provincie. En inderdaad trekken mensen dan naar de steden. Maar ook als ze die keuze hebben gemaakt is dat nog geen garantie dat ze aan hun armoede ontsnappen.
Overigens – als laten we zeggen een dertiger met een goede opleiding & (voorheen) een goede baan de keuze heeft gemaakt om aan armoede te ontsnappen & straten gaat vegen of op de markt gaat staan, dan weet ik niet of dat nu zo’n goede ontwikkeling is.
En laten we wel wezen – een mentaliteit van afwachten & op de overheid vertrouwen is heus niet zo typisch Russisch als wel vaak beweerd wordt. In Europa gaan mensen ook de straat op om van de overheid te eisen dat deze de crisis aanpaakt, de koopkracht & de werkgelegenheid waarborgt &c. En dat zijn toch echt niet allemaal immigranten uit de (voormalige) Sovjet-Unie.

Sander Pielkenrood

Er spelen natuurlijk veel meer factoren bij de discussie over armoede.

Het is nou eenmaal zo dat in iedere maatschappij een verschil is tussen arm en rijk. Dat heeft te maken met een combinatie van persoonlijke ambities, werklust, opleiding, contacten en geluk. Ook toen we allemaal nog jagers, vissers en boeren waren, bestond dat verschil. De een bracht meer mee naar huis dan de ander. Geluk? Ook ja. Ambitie en energie? Zeker.
In het noordwesten van Europa hebben we ons ten doel gesteld dat de rijken en sterken de armen en zwakken helpen. Dat doen we door belasting te heffen en op basis daarvan een sociaal vangnet in stand te houden. Scandinavie is daarvan een extreem voorbeeld. Nederland is een meer gematigde sociaal-democratie. Natuurlijk is dit goed. We hebben een sociale verantwoordelijkheid jegens elkaar. Je kunt armen en zwakken niet op straat laten creperen van de honger. In welke mate je inkomsten wilt herverdelen is een oneindige discussie, die in Nederland op dit moment hoog oplaait vanwege de besprekingen die ten doel hebben een manier te vinden om de crisis te lijf te gaan. Hoe het ook zij, een sociaal democratie lijkt de beste keuze.

In de Sovjet Unie zorgde de staat voor iedereen. Iedereen ging naar school, had werk, kon gebruikmaken van gezondheidszorg, had een huis, etc. Ook in de Sovjet Unie bestonden er verschillen tussen arm en rijk, vooral uitgedrukt in privileges. De overgang van communisme naar ongebreideld en ongecontroleerd kapitalisme is in Rusland eigenlijk veel te snel gegaan. Vanwege het grote verschil tussen beide systemen (in het ene zorgde de staat voor alles en in het andere moet men geheel voor zichzelf zorgen), zijn velen ingehaald door de tijd. Zij hebben hun draai in de nieuwe wereld niet kunnen vinden. Zij hebben zich niet kunnen aanpassen. Niet iedereen kan dat, maar wel had iedereen dezelfde kansen. Voor deze groep armen en zwakken moet de groep rijken en sterken dus zorgen. Dat gebeurt in Rusland niet. Vandaar het grote verschil tussen arm en rijk.

hardscarf

@Paul & Alexander: Ik heb er geen bezwaar tegen als landen hun invloedsfeer willen vergroten door economische samenwerking te bevorderen. Anders wordt het als de uitbreiding van de invloedsfeer door militair vertoon tot stand moet komen. En ja, het is inderdaad onacceptabel dat Amerika overal ter wereld haar gang maar mag gaan op militair vlak (en daar is genoeg kritiek op, maar niet of onvoldoende van de landen die ertoe doen – want wie de grootste zak met geld heeft..), maar rechtvaardigt dat volgens jullie dat Rusland haar buurlanden onder druk zet?

Wat betreft de “laatste dictator van Europa”. De man heeft nogal een ambivalente relatie met broeder Poetin door de afgelopen gasoorlogen waarbij hij onder druk (dreigen met de gaskraan) nogal wat concessies moest doen. Geen wonder dat hij wel eens van 2 walletjes wil eten (onlangs 2,5 miljard van het IMF en nu nog 2 miljard uit Rusland – leningen, waarbij de tweede in minder goede tijden bij ene betalingsachterstand misschien nog wel weer eens naar boven komt).

@Alexander: Waar zie jij de wil van voormalige sovjetrepublieken om vrijwillig te integreren afgezien bij Wit-Rusland en Rusland; nog afgevraagd of dit wel werkelijk zo is, want is de bevolking hierbij betrokken (bijvoorbeeld door een referendum)?

Over toenemende invloed van de staat in het bedrijfsleven: hier een rapport van de OESO met onder andere een lijstje van staatsaanwinsten tussen 2004 en 2006.

Alexander

@ Sander
Iedereen had niet dezelfde kansen. Als er na 1991 een geleidelijke overgang had plaatsgevonden naar een “normale” markteconomie – dan was dat nog niet het geval geweest. Mensen op leeftijd die hun hele leven alleen een socialistisch systeem hadden gekend (& gezien hun leeftijd he dan ook minder flexibel zijn) hadden ook dan moeite gehad om mee te komen. Bovendien is het een feit dat in iedere samenleving & ieder volk maar een bepaald (beperkt) percentage van de bevolking economisch initiatiefrijk & zelfstandig is; de meeste mensen geven er de voorkeur aan voor “een baas” te werken (bedrijf of overheid). Zelfs in Amerika zie je op foto- & filmbeelden van de grote depressie rijen werklozen voor gaarkeukens &c. Ook allemaal slachtoffers van een sovjet-mentaliteit ?
Maar het punt is dat er in 1991 niet een “normale kapitalistische of democratische revolutie” is uitgebroken maar een “Grote Criminele Revolutie”. En dat is niet een situatie waarin iedereen gelijke kansen heeft – hier geldt het recht van de sterkste.

Alexander

@ Hardscarf
Ik heb er inderdaad geen moeite mee dat Rusland orde op zalen probeert te stellen in haar eigen natuurlijke invloedssfeer. Hoe zouden de VS hebben gereageerd als Mexico een militair bondgenootschap zou aangaan met Rusland ? Inclusief stationering van een raketafweersysteem aan de Rio Grande ? Toen er destijds sovjet-raketten op Cuba geplaatst zouden worden hadden de VS er desnoods een (kern)oorlog voor over om dat te voorkomen.
Wat het economische beleid betreft : hoe past de aangekondigde verhoging van de gasprijs, de “monetarisatie” van ouderenprogramma´s, of de desintegratie van RAO EES in een terugkeer naar oude tijden ? Wat het reprivatiseren van bedrijven betreft – in de Sovjet-economie waren staatsbedrijven althans in naam volkseigendom maar nu wordt zelfs de schijn niet opgehouden.

Gerard

@17,18
Pas op dat u uw nek niet verrekt met al die transatlantisch-eurazische vergelijkingen. Maar waar u spreekt over een ‘natuurlijke’ invloedssfeer, wil ik er nog wel een vergelijking aan toevoegen uit een niet zo heel ver verleden. De term ‘Lebensraum’ deed opgeld bij een bende die inderdaad met hun Nieuwe Europese Orde een Grote Criminele Revolutie ontketenden. Spreekt u mij niet van natuurlijk of organisch als het gaat om grenzen of invloedssferen, anders zal ik in dit Darwin-jaar alsnog de kant van het Scheppingsverhaal kiezen.

hardscarf

(omgevallen boekenkastenalert)
@Alexander: een raketafweersysteem is wat anders als een raketlanceersysteem, hoewel de Amerikanen hier niet bepaald slim te werk zijn gegaan; had die raketten dan in Israël gestationeerd zou je zeggen – dat gestook in Midden-Europa is alleen maar slecht voor de Europees-Russische relaties.

Wat betreft de privatiseringen: Het is inderdaad een interessante ontwikkeling die splitsing tussen een overheidsgedomineerd netwerk en een door de markt gedomineerde energielevering, al vraag ik me wel af of die OGK-1 – 6 en andere bedrijven niet op de langere termijn ook weer een staatsbedrijf worden (50% + 1 aandeel): De privatisering stond voor zover ik kan zien onder leiding van Tsjoebajs (de naam lijkt me genoeg te zeggen) en de Russen zelf zijn er niet erg blij mee volgens een enquete (mirror – want onbeschikbaar nu).

@Gerard: Ik herinner me inderdaad nog een geopolitik-kaartje uit 1928 (Hans Simmer) met ‘früher verloren gegane gebiete’ (inclusief Nederland) en donkere dreigende buurlanden en een kaartje van Karl Haushöfer (ook uit 1928) met pijlen die Duitsland vanaf elke kant bedreigden. Het gevaar dat Duitsland omringde en volgens de geopolitiker mede expansiepolitiek rechtvaardigde. Zulke kaarten heb ik nog niet van Rusland gezien, maar in de verhalen over een Rusland dat altijd maar weer wordt bedreigd van buitenaf (Mongolen, Polen, Fransen, Duitsers, Chinezen (aan de Oessoeri in de jaren 60), Japanners etc.) is inderdaad weinig ruimte voor verhalen over een Rusland dat in de 19e eeuw de Kaukasus inpikte (en een grote deportatie hield van de bergbevolking die niet gedwongen in de vallei wilde leven) en wreed huishield in Tsjetsjenië (Jermolov) en het feit dat voor 1581 (Jermak) er nog geen Rus een voet in Siberië had gezet. Mooie (prefab?)kerken op een onbewoond eiland voor de Japanse kust en op een afgelegen kaap in Tsjoekotka en een houten kruis op het noordelijkste punt van Frans Jozefland (en een vlaggetje onder de noordpool natuurlijk) – aan creativiteit ontbreekt het niet. Maar het draagt niet bij aan het oplossen van een wij-zijverhaal.

Alexander

@ Hardscarf
1. Als Rusland een raketafweersysteem in Mexico zou plaatsen zou de Amerikaanse reactie nog steeds vijandig zijn. Trouwens, Rusland niet eens iets hoeven te plaatsen of te leveren – een as Moskou-Minsk-Mexico City zou uit Amerikaans oogpunt al voldoende reden zijn voor regime change.
2. Rusland is ook meermaals bedreigd vanuit het buitenland – of waren de veldtocht van Karel XII, Napoleon, & Hitler beschavingsmissies van het beschaafde Westen ?
3. Het is niet zozeer dat Rusland de Kaukasus zomaar “inpikte” – na de toetreding van Georgië & Armenië tot het Russische rijk was de inlijving ervan een strategische noodzaak.
Overigens is de behandeling van de inheemse volken in het Russische rijk & de Sovjet-Unie natuurlijk absoluut niet te vergelijken met het lot van de Indianen in Amerika (of de aboriginals in Australië).

Paul

@ hardscarf
Quote: “een raketafweersysteem is wat anders als een raketlanceersysteem, hoewel de Amerikanen hier niet bepaald slim te werk zijn gegaan;”

In dit geval maakt het niet uit of het een verdedigend of aanvallend systeem. Belangrijk dat het een deel uit maakt van een groot geheel.

Of zoals generaal Baluevskij heeft gezegd :
“мы не рассматриваем европейский компонент ПРО США изолированно, прекрасно понимая, что это часть общей американской системы противоракетной обороны, включающей и район на Аляске, и систему радиолокационных станций в Великобритании и Гренландии, и морские мобильные средства ПРО типа “Иджис”, и средства обнаружения космического базирования, и многое другое. При этом мы оцениваем не просто количество ракет-перехватчиков и РЛС, а говорим о создании серьезного элемента единой глобальной инфраструктуры ПРО, которая относительно легко может быть усилена по единоличному решению американского военно-политического руководства.”

hardscarf

@Alexander
1) eens – staten met (militaire en economische) aspiraties over de grens – niks dan gezeur (Rusland-Iran tegenover VS-Israël en Rusland-Noord-Korea tegenover VS-Zuid-Korea bijvoorbeeld – hoe kun je zo ooit zaken doen?)
2) prima – maar er is een groot verschil tussen die invallen en het gebruiken van deze vergelijking als dreiging wanneer er weer een ruzie is met een veel kleinere buurstaat
3) Daar heb je inderdaad een punt; de emancipatie van deze groepen is in alle drie landen (met name Australië) laat op gang gekomen. Het is echter wel zo dat Rusland in bijvoorbeeld Tsjetsjenië en Kalmukkië te weinig doet om de positie van de bevolking te verbeteren, zodat er ongewenste situaties ontstaan (grote werkloosheid bijvoorbeeld). In het eerste gebied geldt zelfs de Russische wet- en regelgeving niet volledig (sharia en de doodstraf wegens eerwraak wordt zelfs aangemoedigd door Kadyrov). En het aanhoudende racisme tegen mensen met een donkere huidskleur -zelfs door de politie- draagt ook niet bij aan een vreedzame toekomst.

En ‘toetreding van Georgië & Armenië’ lijkt mij ook wat simplistisch – welliswaar wilden deze gebieden wel een protectoraat tegen de Perzen, maar annexatie door de grote vriend (met bijbehorende russificatie) is van een heel andere orde. Maar goed, dat was op zich ook schering en inslag bij andere Europese grootmachten. Waar het mij om gaat is dat de Russen wel kijken naar alles wat men verloren heeft, maar niet naar hoe men het aanvankelijk heeft veroverd. Bijvoorbeeld: ‘Heilige Russische grond’ (volgens de kerk) op de Koerilen, terwijl de Ainu (die er duizenden jaren woonden) voor het gemak even worden vergeten (en ja de Japanners hebben het weinig beter gedaan).

@Paul
Angst voor Aegis als anti-ballistisch verdedigingssysteem (met anti-satellietwapencapaciteit en ‘wie weet wat niet meer’) dus vooral? Jammer dat de media daar inderdaad niet wat meer op ingaan, al is angst wel een slechte raadgever.

Een ander voorbeeld met ‘angst’: Toen een Amerikaans kustvaartschip met tomahawks aan boord naar Georgië voer om hulpgoederen te brengen, werd op de Russische tv meteen de reikwijdte getoond van die raketten – kunnen ze Moskou bereiken? – alsof een enkel Amerikaans schip het zou wagen om zomaar een raket op Rusland af te schieten in een conflict waarbij het land zelf niet eens openlijk betrokken wilde worden.

Paul

@ hardscarf

Nou dan angst vooral voor
“….создании серьезного элемента единой глобальной инфраструктуры ПРО, которая относительно легко может быть усилена по единоличному решению американского военно-политического руководства”

Dit globale systeem bestaat zowel uit aanvallende als verdedigende wapens die u niet los van elkaar kunt zien. Dit is niet de angst voor Aegis of voor een radar in Tsjechië of voor een paar raketten in Polen maar voor het systeem in algemeen waar al die radars en raketten deel van uitmaken, die in staat zou moeten zijn (het doel heeft) Russische kernmacht te beperken/ minimaliseren. Precies wat die Rus zegt. Het nucliere evenwicht tussen de VS en Rusland zou dan zwaar verstoord zijn. Vindt u van niet?

En wat het schip betreft, die was toevallig in een oorlogsgebied, speciaal daar naar toe gevaren en had aan boord geen toeristen of snoep maar de kernwapens. Alleen de aanwezigheid van een dergelijk schip in zo’n gebied verhoogt de kansen op verschillende provocaties. Of niet ?

van den Berg

quote hardscarf:

“Een ander voorbeeld met ‘angst’: Toen een Amerikaans kustvaartschip met tomahawks aan boord naar Georgië voer om hulpgoederen te brengen, werd op de Russische tv meteen de reikwijdte getoond van die raketten – kunnen ze Moskou bereiken? – alsof een enkel Amerikaans schip het zou wagen om zomaar een raket op Rusland af te schieten in een conflict waarbij het land zelf niet eens openlijk betrokken wilde worden.”

De toon die de Amerikanen tijdens deze bliksemoorlog aansloegen maakt die gedacht eigenlijk niet zo vreemd. De amerikanen wilden vooral een beeld van de koude oorlog doen herleven zodat wij (ook in West-Europa dus!) steeds verder in een oorlogspsychologie komen. Allicht wilden ze die raketten niet op Moskou gooien, evenwel een raket op Tsinvali was toch niet zo’n rare gedachte. Of is dit allemaal maar enge “pro-Putin”praat in uw ogen? Jammer

Ik ben het helemaal eens met de opmerking die een Franse diplomaat maakte bij een bezoek vlak na de zomer in Georgië: “Stel je voor dat Georgië al lid was geweest van de Navo deze zomer….”.

Wat dit alles betreft is Obama gekomen als een zegen, ik denk dat de VS zich voorlopig niet meer zal mengen in dit soort conflicten en dat zal een hoop rust geven.

Alexander

@ Hardscarf
2) Maar het punt is dat die kleine buurstaten (nu & in het verleden) over het algemeen niet op eigen houtje opereren maar dat er meestal grote(re) mogendheden achter staan. Zo is het Georgische leger bewapend, getraind, & gefinancierd door de VS. Zoals de Tsjetsjenen in de 19e eeuw van wapens & geld werden voorzien door Turkije & Engeland (& tijdens de oorlog door Duitsland).
3) Grote werkloosheid is er ook in etnisch-Russische gebieden. Sterker nog – als je naar de geboortecijfers kijkt is de sociaal-economische situatie in de islamitische deelrepublieken in de Kaukasus & aan de Volga stukken beter dan in Russische oblasti als Pskov & Vologda, die in wezen langzaam uitsterven.
Russificatie ? In ieder multinationaal rijk is er een gemeenschappelijke taal nodig – waarom dan niet die van het grootste volk in dat rijk ? Maar er is mn in de Sovjet-Unie veel geïnvesteerd in het bewaren & onderhouden van de, zoals dat heette, nationale culturen. Je ziet dan ook in de voormalige Sovjet-republieken dat de “eigen” talen geen dode talen zijn. Vergelijk dat met Ierland waar sinds het begin van de 20e eeuw (nog voor de onafhankelijkheid) hardnekkige pogingen tot een “Celtic revival” zijn ondernomen – het is toch een min of meer kunstmatig project gebleken & de meeste mensen spreken er toch Engels.

hardscarf

@Paul: Lijkt mij militaire praat (die elke verbeelding tart), want het uitbreiden van militaire dreiging lokt altijd een tegenreactie uit (en die is er nu ook al – Iskander – een aanvalsraket).

De vraag is of de VS, als de raketten gericht zouden zijn geweest op het neerhalen van Russische raketten nog steeds zo happig waren geweest op dit systeem nu ze weten dat Rusland claimt een wapen te hebben dat ze toch zo weer uit de lucht haalt (al kan dat misschien ook bluf zijn). Maar ik heb al gezegd – zet die raketten gewoon in Israël neer; daar waren ze toch ook met name voor bedoeld. Nu heb je weer gezeur met lange tenen waarop wordt getrapt.

Voor zover ik weet waren er hulpgoederen aan boord van hett schip (o.a. babyvoeding, hulpgoederen, waterflessen en melk). Zou het Russische leger een boot met hulpgoederen sturen naar de Abchaziërs (stel dat) en ondertussen met hetzelfde schip kruisraketten afvuren op Tbilisi met de kans geraakt te worden? (het Amerikaanse schip voer langs twee marinebases van de Zwarte Zeevloot) Lijkt mij een beetje onwaarschijnlijk. En dan met dit kleine bootje (en daarbij – tomahawks vervoeren niet per definitie nucleaire wapens). Lijkt mij demagogie gericht op het vertalen van het Russische standpunt naar de bevolking – hulpgoederen is immers misschien pr voor de tegenstander – door een ongefundeerde beschuldiging te uiten kon dit naar eigen voordeel worden omgebogen: Wij komen als nobele Russen onze volksgenoten helpen (beschermen tegen de ‘genocide’ op meer dan 2000 mensen – terughoudendheid bij conclusies over Abchazische schattingen was er niet bij) en ondertussen bedreigen de Amerikanen (die die man helpen die we net uitgebreid hebben bespot in alle kranten) ons land – schande!

@Van den Berg: Het lijkt mij sterk dat Bush en consorten (die al verwikkeld waren in genoeg gezeur rond de problemen die ze zelf hadden veroorzaakt in Irak) zin hadden in een aanvaring met een staat waar daarvoor decennia van voorzichtige politiek werd gevoerd (rode knop, START I-III om maar iets te noemen). Een bom op Moskou of op Tsinvali (met kans Russische soldaten of journalisten te raken) lijkt mij daarbij om het even. Het lijkt mij persoonlijk sterk dat de Amerikanen veel trek hadden om de verkeerde gok van de president van Georgië om te zetten naar een openlijke oorlogsverklaring (out of the blue – want van oorlogsdreiging tussen beide atoomstaten was daarvoor geen sprake).

De vraag blijft of er niet een gedachte achter zat om Georgië nog geen NAVO-status toe te kennen: “Eerst rust in de tent (nu vrijwel uitgesloten), dan stellen we ons eventueel kwetsbaar op door hen binnen te laten.” – explosieve gebieden toelaten levert immers gegarandeerd gezeur. Ik vermoed dat ze hebben gedacht; hier wat geld om het leger op te bouwen en de orde te herstellen; net als Adzjarië de beide opstandige gebieden weer inlijven. Sjaakasjvili ging echter niet erg slim te werk en hield iets te weinig rekening met het feit dat 12 jaar Russische belangen (paspoorten, vakantieoorden – Abchazië ligt in de achtertuin van Sotsji, speculaties over de bouw van Russische legerbasissen – die na de oorlog openlijk werden doorgezet) en een goed gevulde oorlogskas (nog niet uitgegeven maar toch – wat wil je beginnen tegen 3500 tanks ed.) de opstelling van het buurland iets hebben veranderd.

De VS heeft hopelijk haar lesje geleerd van Georgië en anders heeft inderdaad de verkiezing van Obama (en de economische crisis) er wel voor gezorgd dat men nu andere zaken als ‘democracy planting’ belangrijk vindt.

@Alexander:
2) Dat Georgische leger ging vervolgens niet in de aanval tegen het grondgebied van Rusland maar poogde (volgens het internationaal recht) eigen grondgebied te heroveren. Dat Rusland paspoorten heeft uitgedeeld aan de bevolkingen aldaar van te voren is haar eigen beslissing geweest, maar het geld is niet ingezet om bijvoorbeeld Noord-Ossetië los te weken van Rusland of Tsjetsjeense rebellen van geld te voorzien in de jaren 1990. Van pogingen tot militaire steun aan interne onafhankelijkheidsbewegingen in Rusland heb ik sinds 1990 geen voorbeelden meer gezien, maar ik kan iets over het hoofd gezien hebben natuurlijk (wel zie ik nu dat de Kirgizische overheid geld krijgt van Rusland als ze de Amerikaanse basis het land uitstuurt).
3) Mbt russificatie: dat dit vanuit de centrale overheid zo wordt gezien is duidelijk, maar vanuit de groepen die geannexeerd worden in een rijk is dit minder goed te verkopen.
Er moet verder wel onderscheid gemaakt worden naar de islamitische republieken rond de Wolga en die op de Kaukasus. In de tweede categorie liggen de lonen lager en de werkloosheid behoorlijk hoger, al verschilt dit ook onderling nog sterk – met Dagestan als dieptepunt; over Tsjetsjenië zijn geen cijfers, maar hier zal de situatie wel nog slechter zijn, hoe mooi Ramzan zijn prestigemoskee (en Iljoemzjinov zijn ‘grootste boeddhistische tempel’ in Elista) en bestuursgebouwen ook heeft gemaakt. Hier een tabelletje over 2005. De hartlandgebieden Kostroma en Pskov mogen er dan niet zo florisant voorstaan qua geboortecijfers; het geboortecijfer wordt niet hoger als de welvaart stijgt.
Wat betreft de talen. Bij veel volken is het moedertaalgebruik inderdaad groot al is bij verschillende kleinere volken het gebruik van de eigen taal wel bezig af te nemen (Van de 15.700 Tsjoektsjen spraken in 2002 bijvoorbeeld nog 7.700 Tsjoektsjisch – en slechts 500 spraken geen Russisch). Ik vermoed dat dit samenhangt met de mate waarin de talen worden onderwezen op de basisschool (zoals met het Fries) en in hoeverre taal en etniciteit door de bevolking zelf als relevant wordt gezien. In Russisch Karelië zijn bijvoorbeeld steeds meer Kareliërs zich als Rus gaan beschouwen. Bij Ierland moet wel worden aangegeven dat de Gaeltacht (waar Iers traditioneel een ‘grote taal’ vormt) slechts een beperkt deel van Ierland omvat (en steeds kleiner wordt); de rurale westelijke delen, waaruit de bevolking wegtrok naar de steden. Bovendien werd er niet echt actief werk van gemaakt door de overheid destijds (ze zijn nu weer bezig met een nieuwe poging).

Alexander

@ Hardscarf
- Dat het Georgische leger niet het Russische grondgebied aanviel is waar, maar het is nog maar de vraag hoe de situatie zich zou hebben ontwikkeld als het Russische leger in augustus 2008 niet zo snel een beslissing had geforceerd.
- De Tsjetsjeense terroristen hadden langere tijd een uitvalsbasis in Georgië (Pankisi-vallei).
- Mbt russificatie. Nogmaals – alle etnische minderheden in Rusland hebben hun eigen taal behouden. Dat bij kleinere volken het gebruik van de moedertaal afneemt is waarschijnlijk een voor kleinere volken onvermijdelijk proces. Velen zien de toekomst van het Fries somber in hoewel mij niets bekend is van “Nederlandificatiecampagnes” in Friesland.
- Het kan wel zijn dat stijging van de welvaart in de etnisch-Russische provincies niet tot een stijging van het geboortecijfer zal leiden maar het huidige lage geboortecijfer is natuurlijk zeker niet een gevolg van hoge welvaart.
- Dat de situatie in Tsjetsjenië niet florissant is ligt in elk geval niet aan een gebrek aan overheidssteun vanuit Moskou. Integendeel – zoveel als er sinds 1996 in Tsjetsjenië aan middelen is gepompt, zoveel is noch Pskov noch Vologda noch Kostroma ooit ten deel gevallen.

hardscarf

@Alexander

- interessante gedachte wat het Georgische leger zou hebben gedaan als Zuid-Ossetië ‘binnen’ zou zijn geweest. Ik vermoed dat Abchazië de volgende zou zijn; maar inderdaad – de kans dat Rusland niet zou reageren is te verwaarlozen.
- de Pankisi-kloof is het gebied van de Kisten (verwant aan de Tsjetsjenen). De Georgische overheid heeft hier volgens mij weinig mee van doen gehad – die werd wel door de Russen onder druk gezet om er iets aan te doen, maar Russische vliegtuigen namen volgens de Georgiërs een voorschot door bomaanvallen te plegen.
- onvermijdelijkheid lijkt me hier niet helemaal het juiste woord; het ligt ook aan de mate van macht en invloed om de eigen belangen uit te dragen.
- toch wordt een staat vaak weinig invloed toegedacht op het veranderen van de demografie; het eindpunt van de demografische transitie wijst op een laag geboortecijfer en niet op een omkeer naar een hoger geboortecijfer, wat de staat ook probeert. De meeste kans in bevolkingsgroei wordt toegeschreven aan immigratie; en de kans dat die Russen en met name Tadzjieken en anderen naar deze arme noordelijke regio’s trekken lijkt klein.
- in 1996 pikten de troepen van Maschadov het gebied in. Pas in 2002 (na de start van de herovering in 1999) was het weer een beetje onder nominale controle. Het lijkt me sterk dat al die gelden naar de opbouw van het gebied zijn gegaan in die periode. Daarna is er inderdaad veel geld ingepompt, maar de vraag is hoe slim dat is gebeurd: waar is dat geld terecht gekomen? Het aftappen van geldstromen mag dan een breder Russisch probleem zijn; investeren in een gebied waar de Russische staat weinig te vertellen heeft, lijkt mij persoonlijk niet slim. Het zou me niks verbazen als Kadyrov ook nog eens op de Forbes-lijst verschijnt.

Alexander

@ Hardscarf
Osetië : mijn punt was eigenlijk – wat als het Russische leger de Georgische troepen niet direct had verdreven & vast was komen te zitten in een stellingoorlog ? Die weken of maanden zou duren ? Zou het Westen zich al die tijd absoluut afzijdig hebben gehouden ? Ik denk het niet.
Pankisi : in het beste geval is het dan nog altijd zo dat Georgië de toestand daar niet kon (of wilde ?) aanpakken. Terwijl een beetje staat natturlijk nooit zal toelaten dat er op zijn grondgebied enclaves ontstaan waar het gezag van die staat zich niet uitstrekt. (Sorry, de formulering is een beetje krom.)
Demografie : een staat heeft er misschien weinig invloed op in positieve zin (dwz dat hij geen bevolkingsgroei kan stimuleren – hoewel ik het mij afvraag), maar kan dat des te meer hebben in negatieve zin – het verband tussen de economische politiek vanaf 1992 & de demografische catastrofe in dezelfde periode zal door weinigen ontkend worden, lijkt mij.
Tsjetsjenië : het geld is idd niet goed besteed, om het maar heel voorzichtig uit te drukken, & zal idd voornamelijk bij Kadyrov & zijn vriendjes terecht zijn gekomen; maar het punt is dat er voor Tsjetsjenië dus wel geld te vinden was in de staatskas & voor Russische oblasti niet (al is idd de kans groot dat het daar ook weer niet bij de mensen terecht zou zijn gekomen – maar dat is weer een ander verhaal).

hardscarf

- lijkt me sterk: toen de Russen de grenzen met Zuid-Ossetië overschreden en het hartland van Georgië binnentrokken werden er ook geen Amerikaanse troepen aangevoerd. En bovendien; er zitten nu ook duizenden Russen in Abchazië en Zuid-Ossetië; dus op het grondgebied van de bondgenoot. Het westen zou waarschijnlijk ook naar Moskou en Tbilisi zijn gevlogen om beide kemphanen tot een bestand te dwingen (terug naar de grenzen van voor het conflict). Maar goed, Sjaakasjvili trok zijn troepen snel weer terug (‘kijk nu eens wat die akelige buren doen lieve bondgenoot, en wij wilden alleen maar goed doen’), dus dat is niet aan de orde geweest.

Dat Georgië geen troepen had in de Pankisi-kloof lijkt mij een kwestie van prioriteiten: Georgië is een van de armste ex-sovjetgebieden -zeker onder Sjevardnadze- en Sjevardnadze had Abchazië, Zuid-Ossetië en Adzjarië tegen zich plus Russische militairen die hem in 1992 probeerden te doden in Abchazië en aanhangers van Gamsachoerdia, die hem ook dood wilden. Lijkt mij geen ideale situatie om ook nog afgelegen gebieden als de Kodori-vallei en de Pankisi-kloof even weer tot de orde te roepen. Maar goed ik ken de situatie niet; wel lijkt het er sterk op dat de Russische steun aan de afvallige gebieden toen een nieuwe impuls kreeg.

De demografische crisis werd vooral veroorzaakt door de verslechterde economische situatie, maar de kans op een sterke groei van het aantal gezinnen van dan 2 kinderen in de steden (waar +75% van de bevolking woont) acht ik erg klein, hoeveel kinderbijslag er ook beschikbaar komt (en het feit dat de status voor een lintje verschoven is van 10 kinderen (Мать-героиня) naar 4 kinderen (Родительская слава) zegt ook wel iets over de haalbaarheid).

En Tsjetsjenië kreeg voorzover ik weet ook juist veel geld om de terroristische dreiging weg te nemen (aanslagen en overwaaiende conflicten naar Ingoesjetië, Kabardië-Balkarië, Dagestan) en omdat de Russen het gebied natuurlijk ook eerst behoorlijk in puin hebben geschoten (na de vele bomaanvallen op Grozny was er bijvoorbeeld niet veel van overgebleven), wat veel investeringen nodig maakt om de sociaal-economische infrastructuur (fabrieken, scholen, ziekenhuizen, apartementsblokken etc.) weer wat op poten te zetten (al is het de vraag in hoeverre dat ook werkelijk is gebeurd, zeker buiten Grozny). Een dergelijke post-oorlogsituatie is m.i. niet te vergelijken met arme plattelandsgebieden.

Alexander

Dat de Amerikanen nu niet ingrepen had denk ik toch ook weer te maken met het feit dat de gebeurtenissen zo snel verliepen.

Het conflict rond de Pankisi-vallei speelde in 2002 – er zaten toen Amerikaanse “special forces” om Georgische troepen te trainen maar terzelfdertijd bevonden zich ook tot 4000 Tsjetsjeense terroristen in dat gebied.

De nu verhoogde kinderbijslag zal misschien tot een geboortegolfje leiden maar het probleem is natuurlijk hoeveel ouders een kind alleen maar nemen voor het geld. (Maw een verhoogd risico op een toename van het aantal “sociale wezen”).

De situatie is inderdaad niet te vergelijken, maar het punt is wel dat het geld onverminderd naar Tsjetsjenië bleef stromen ook toen al duidelijk was (had moeten zijn) dat het in wezen een bodemloze put is (omdat het geld zijn bestemming niet bereikt). Ik geloof ook niet dat er de afgelopen 17 jaar structurele programma’s zijn geweest voor het Russische platteland.

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief