De oligarchen zitten goed
Michaïl Gorbatsjov, de laatste leider van de Sovjet-Unie, heeft samen met vier zakenmannen en economen de Russische regering er in een brief van beschuldigd de oligarchen financieel te steunen ten koste van de belastingbetaler. Het is een interessante bewering, temeer omdat Gorbatsjov tot dusver niet van kritiek op Poetin wilde horen. Door zijn mond open te doen schaart Gorbatsjov zich achter de groeiende groep invloedrijke Russen die vinden dat de sterke greep van de overheid op de economie en de politiek, zeg maar de zogenoemde Verticale Macht, de crisis in Rusland alleen maar veërgert. In plaats van structurele hervormingen door te voeren zou de regering zich volgens Gorbatsjov koesteren in haar positie als supermacht op energiegebied.
Dat het met die supermacht nogal meevalt, hebben we de afgelopen weken gezien. Gazprom heeft dankzij de gasruzie met Oekraïne zeker twee miljard dollar verloren en zijn reputatie als betrouwbare gasleverancier aan het Westen is behoorlijk beschadigd. Het is in dat Westen tenslotte een ijzeren wet dat ten tijde van een financieel conflict het gas altijd moet blijven stromen. Conflicten dienen bij de rechter uitgevochten te worden. Maar aangezien er noch in Oekraïne, noch in Rusland enig vertrouwen in de onafhankelijkheid van de rechter bestaat, wordt die stap daar vaak overgeslagen.
Volgens Gorbatsjov en zijn medebriefschrijvers wordt de staatskas niet gebruikt om de belangen van de gewone burger te beschermen, maar komt het geld alleen ten goede aan een kleine groep invloedrijke zakenmannen. En binnen die groep geldt: hoe dichter bij het Kremlin hoe meer geld ze krijgen. Veel winst wordt ongetwijfeld ook door Igor Setsjin gemaakt, eerste vice-premier belast met energiezaken en tegelijkertijd bestuursvoorzitter van oliemaatschappij Rosneft. Als je rijk wilt worden is een goede functie binnen of net buiten het Kremlin nog altijd een vereiste.
De afgelopen maanden hebben die rijke zakenmannen, oligarch Deripaska voorop, in totaal 50 miljard dollar steungeld van de staat ontvangen, een kwart van het totaal uitgegeven bedrag. Het grootste deel van die andere 150 miljard is opgegaan aan steun aan de roebel, een onverstandige zet, want die steun was tevergeefs en de roebel heeft inmiddels zijn laagste waarde sinds 1998 bereikt. Afgelopen week schoot de munt weer 7 procent in waarde achteruit, waardoor de munt sinds augustus in totaal eenvijfde van zijn waarde heeft verloren.
Gorbatsjov cs dragen ook een aantal oplossingen aan om de crisis te lijf te gaan. Die oplossingen, zoals het in onderpand geven van bezittingen van de oligarchen aan buitenlandse banken in ruil voor krediet voor toekomstige investeringen, gaan tegen de belangen van de oligarchen in. Gelukkig voor de oligarchen wordt er door vrijwel niemand in het Kremlin naar Gorbatsjov geluisterd.
De gewone Rus maakt zich echter steeds meer zorgen over de roebel. Zo willen mijn beide assistentes en mijn huisbazin hun geld niet meer in roebels hebben, maar in dollars. De zangleerlingen van mijn vrouw, voornamelijk expats die in roebels betaald krijgen, melden dat hun salaris met een kwart is ingekrompen en ze hun lessen niet meer kunnen betalen. Russische vrienden die leningen in dollars hebben gesloten zitten helemaal in de problemen omdat ze hun salarissen in roebels krijgen en die steeds minder waard zijn zodat hun schulden toenemen.
Nu de gascrisis voorbij lijkt, kan de regering zich weer met de crisis bezighouden. Het ziet er helaas niet naar uit dat de verstandigen het tuurtouw in handen krijgen. De roebel zal voorlopig dus nog wel even verder in waarde dalen.
