Crisis of geen crisis?
Volgens de Russische overheid lijdt Rusland niet onder de kredietcrisis. Sterker nog, de crisis bestaat in Rusland niet. Het televisienieuws mijdt het woord crisis zelfs zo veel mogelijk en doet alsof het iets van Amerika en de EU is. Gisteren heeft premier Poetin een aantal buitenlandse investeerders nog gerustgesteld. Niets aan de hand bij ons, we zijn goed voorbereid op slecht weer, was zijn boodschap. Het lijkt de oude Sovjet-Unie wel.
Maar tegelijkertijd heeft de Russische beurs 70 procent van zijn waarde verloren, is de olieprijs gezakt tot rond de 70 dollar, heeft de regering als gevolg daarvan ernstige tekorten voor de financiering van het overheidsbudget van 2009, sluit in Moskou de ene winkel na de andere omdat alleen noodlijdende staatsbedrijven overheidssteun krijgen, hebben westerse investeerders zich sinds de door de overheid geregisseerde TNK-BP-affaire massaal uit Rusland teruggetrokken, is de luxevoedselhal van warenhuis Tzum uitgestorven, zijn de wat duurdere restaurants vrijwel leeg, is de autoverkoop drastisch teruggelopen en gaan de prijzen in de winkels wekelijks omhoog. En alsof het niet genoeg is, wordt voor het eind van het jaar een inflatie verwacht van 17 procent.
Afgelopen weekend maakte ik een rondje langs een aantal geldautomaten in het centrum van de stad. Opvallend was dat veel van de wat welvarender ogende Russen die geld uit de muur haalden zeker een kwartier aan het tappen waren. Geen roebelbiljetten, maar dollars, alsof ze hun rekeningen, nu het nog kan, snel leeg willen halen. De opkomende middenklasse, die door veel lokale, hervormingsgezinde Russische bestuurders als essentieel wordt gezien voor de gezonde ontwikkeling van de economie, is dus duidelijk in paniek.
Een half jaar geleden stuurde een Nederlandse zakenman uit Sint-Petersburg, Chris Koopmans, een klaagbrief aan de hoofdredactie van NRC Handelsblad, waarin hij min of meer aandrong op mijn ontslag omdat ik te negatief over Rusland zou schrijven. ,,Kijk toch eens naar de geweldige macroeconomische ontwikkelingen in dit land", schreef hij.
Nu blijkt uit een recent onderzoek dat die macroeconomische ontwikkelingen ver achterliggen bij die van een andere petrostaat, Nigeria, en dat alle macroeconomische successen toch alleen te danken zijn aan de voorheen hoge olieprijs en buitenlandse investeerders. Zonder die twee factoren lijkt het huidige Rusland, met zijn autoritaire systeem, in grote problemen te komen. Vandaar dat de regering het woord crisis zo veel mogelijk wil vermijden.
Alleen daarom al is de huidige crisis zo interessant, omdat het politieke systeem de komende tijd onder druk kan komen te staan. Want als het zo doorgaat is maatschappelijke onrust, zelfs in Rusland met zijn passieve bevolking, niet uit te sluiten. Een grote metaalproducent, Severstal, heeft zijn productie bijvoorbeeld al met 25 procent teruggedraaid en 25 procent van de arbeiders ontslagen. Massale stakingen dreigen.
Zal Poetin concessies doen en de teugels van het autoritaire regime laten varen of komt hij nog meer vast te zitten in de klemmen van de conservatieve groepen in het Kremlin die alleen uit zijn op het veiligstellen van hun financiële belangen? Daar zal het de komende maanden over gaan. Rusland is in geen tijden zo spannend geweest.
