Nieuw liveblog

Dit liveblog, dat we vanochtend vroeg zijn gestart, wordt een beetje lang en zwaar (voornamelijk voor tabletgebruikers). We gaan in dit liveblog verder.

Buma: het is toch teleurstellend

Het CDA verliest fors: van 21 naar 13 zetels volgens de definitieve prognose. Lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma sprak zojuist zijn partijgenoten toe:

"Graag had ik hier gestaan met een betere uitslag. De peilingen gaven natuurlijk de afgelopen tijd al aan dat het deze richting uit kon gaan, maar toch is het teleurstellend. We wisten dat we van ver moesten komen, dat we een steile helling moesten beklimmen, soms tegen de klippen op.

Op schouders VVD en PvdA rust een zware verantwoordelijkheid voor het land. Wij met het CDA zijn begonnen met bouwen. De komende jaren gaan we verder bouwen, dag voor dag, steen voor steen.

Morgen komen we misschien met een kleinere fractie terug, maar met meer idealen dan ooit, gemotiveerder dan ooit. We weten dat we samen deze helling kunnen beklimmen en dus zullen beklimmen."

CDA

Roemer: dit keer is het ons niet gelukt

Emile Roemer reageerde zojuist op de teleurstellende verkiezingsuitslag voor de SP:

"Onvoorstelbaar bedankt voor de bijna één miljoen stemmen op de beste partij voor Nederland. Het is een hele rare avond: zo eerlijk moeten we zijn. Zijn we uit het veld geslagen? Allesbehalve dat, we zijn de derde partij van het land.

We hebben een ongelooflijke strijd gestreden de afgelopen maanden. We hebben heel veel mensen zelfvertrouwen gegeven en hebben op de deur staan bonken bij de machthebbers in dit land. Wat wij ook in onze zak kunnen stoppen is dat de sympathie voor de SP, ondanks de uitslag, nog nooit zo hoog is geweest als vandaag.

We zijn in een tweestrijd tussen VVD en PvdA beland. En ik ben eerlijk: ja, daar had ik graag tussen gestaan. Dat is ons dit keer niet gelukt."

VVD

D66 'toch niet vermorzeld' tussen VVD en PvdA

Bij D66 klonk even na negen uur een "ontladen gejuich", zegt onze verslaggever in De Nieuwe Kerk in Den Haag, Mark Kranenburg. D66, dat van tien naar twaalf zetels lijkt te stijgen, is "toch niet vermorzeld door de tweestrijd tussen VVD en PvdA":

"De laatste dagen hielden D66'ers al rekening met het rampscenario dat de strijd tussen Rutte en Samsom zou kunnen leiden tot een verlies voor de partij. Vandaar het uitzinnige gejuich toen de prognose twaalf zetels voor de parij aangaf. De opmars die D66 onder leiding van Alexander Pechtold vanaf de verkiezingen van 2006 is begonnen, is niet onderbroken. Maar tegelijk was er onder de aanwezigen het besef dat met deze uitslag D66 niet direct nodig is om een kabinet aan een meerderheid te helpen."

d66

Dibi: bittere prognose

Tofik Dibi sprak tegenover de NOS van een “bittere prognose”.

“Zoals het er nu naar uit ziet kom ik niet in de Kamer, maar dat is irrelevant als je kijkt naar de staat van de partij.”

Volgens Dibi spelen meerdere factoren een rol bij het verlies van zijn partij.

“De politietrainingsmissie naar Kunduz, individuele Kamerleden die negatief in het nieuws kwamen, het geklooi rondom het referendum, maar ook de strategische stem aan de Partij van de Arbeid. (…) Het is te makkelijk om één iemand schuldig te verklaren.”

Groot feest bij 50Plus

Bij 50Plus, de ouderenpartij die volgens de definitieve prognose met drie zetels in de Tweede Kamer komt, is het "een hartstikke groot feest", vertelt onze verslaggever op locatie Geertje Tuenter:

"Dit is ontzettend goed voor 50Plus. Lijsttrekker Henk Krol werd met gezang onthaald en zei: 'Als we nou aan de tv-debatten mee hadden mogen doen, stel je voor wat er dan was gebeurd.'

Bij 50Plus zijn ze hier heel erg blij mee. De ouderen worden eindelijk gehoord, zo zeggen ze."

50plus

Bos en Kok over winst PvdA

PvdA-prominenten Wouter Bos en Wim Kok hebben ook gereageerd op de goede uitslag voor de Partij van de Arbeid.

Bos:

“ Samen regeren is meer dan alleen een optelsommetje maken. Als je zo beloond wordt door de kiezer heb je een hele grote verantwoordelijkheid. Of dat nou met elkaar is of op een andere manier, dat zullen de partijen vanaf morgen moeten uitmaken. Nu eerst maar eens feestvieren.

Dit resultaat betekent 25 zetels meer dan we een paar maanden geleden hadden gedacht. Dat is een enorme verdienste van Samsom en Spekman. “

Wim Kok over de winst van zijn partij:

“Dit resultaat is de verdienste van de lijsttrekker. Ik sta me nog steeds in de armen te knijpen. Dit was een paar weken geleden, zelfs een paar nog volstrekt onvoorstelbaar. Al die stemmen heeft Diederik Samsom ongelofelijk goed binnengehaald.”

De oud-premier wil nog niet ingaan op een mogelijke samenwerking met de VVD:

“Ik ben hier niet gekomen om te formeren vanavond. Ik ben gekomen om feest te vieren en al die harde werkers hier te feliciteren. “

PvdA

Klaver: dit komt niet als een verrassing

GroenLinks-campagneleider Jesse Klaver zegt in een reactie tegenover onze verslaggever Annemarie Kas:

"Natuurlijk hadden we op een betere uitslag gehoopt, maar dit komt niet als een verrassing. Onze groene en sociale boodschap blijft de komende jaren actueel. We gaan door, wat er ook gebeurt."

GroenLinks

"De onderhandelingen worden verschrikkelijk ingewikkeld"

Onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus loopt alvast vooruit op de onderhandelingen, die volgens hem "verschrikkelijk ingewikkeld" worden:

"Het moet een driepartijenkabinet worden, want VVD en PvdA hebben samen geen meerderheid in de Eerste Kamer. De VVD wil graag met het CDA regeren, de PvdA is daar tot nu toe minder helder over geweest, hoewel Samsom wel eens gezegd heeft dat het CDA een 'natuurlijke partner' is.

Voor de PvdA is een kabinet met VVD en CDA wel riskant vanwege het overwegend rechtse karakter.

Het worden verschrikkelijk ingewikkelde onderhandelingen, want voor zowel PvdA als VVD is er heel weinig aanleiding om compromisbereid te zijn in de formatie, omdat ze allebei recht van spreken hebben. Een vierpartijenkabinet met D66 is ook nog een optie. Dat is voor de PvdA mogelijk aantrekkelijker dan een kabinet met alleen het CDA."

formatie

Wilders: de kiezer heeft gesproken

PVV-leider Geert Wilders in een reactie op de definitieve prognose:

“Ik had hier vanavond liever voor jullie gestaan met goed nieuws. Maar de kiezer heeft gesproken en het is niet anders: we hebben als PVV zwaar verloren. Allereerst wil ik de VVD en de PvdA feliciteren.”

Daarnaast dankte Wilders alle PVV-stemmers en vrijwilligers die zich “met hart en ziel” hebben ingezet.

“In Brussel vieren ze feest en wij hebben een paar zware weken die we tegemoet gaan. Vandaag zetten we een stap achteruit en morgen likken we onze wonden. Dit zijn de momenten waarop de echte PVV’er rechtop gaat staan.”

“Wij weten waarom we dit doen. Wij vechten tegen Europa, tegen die massastaat. We doen het voor de ouderen. Ik doe het, omdat ik weet dat wij PVV’ers rasoptimisten blijven. “

NRC-redacteur Freek Staps vanaf de CDA-bijeenkomst:

freekstaps freek staps Bij #CDA gaat de muziek voor speech van @geertwilderspvv niet uit. 12 september

Reactie Maurice de Hond

Persbureau Novum komt met een reactie van Maurice de Hond op de definitieve prognose:

"Op 7 september wees ik op het feit dat PvdA en VVD tot veertig zetels zouden kunnen stijgen door het strategisch stemmen. Een deel van het strategisch stemmen zat dinsdag al in de laatste peiling."

"Meer dan twintig procent wist nog niet wat te stemmen en een groot deel van deze kiezers heeft zich gemengd in de tweestrijd Rutte-Samsom."

"35 procent van de PvdA-kiezers en 25 procent van de VVD-kiezers gaven aan strategisch gestemd te hebben. Dat is met name ten koste gegaan van SP en PVV."

Politicoloog Tom Louwerse wees er eerder al op dat peilers er 24 tot 28 zetels naast zitten.peilingen

50plus 'aangenaam verrast'

Jan Nagel van 50plus zei in een reactie tegenover de NOS “aangenaam verrast” te zijn door de prognose.

“We zouden dolblij zijn geweest met twee, maar een prognose van drie is ongelofelijk. Zeker als je bedenkt dat we ook niet overtrokken veel media-aandacht hebben gehad."

Arie Slob: accepteren

ChristenUnie-lijsttrekker Arie Slob reageert op de definitieve prognose, waarin zijn partij één zetel verliest en uitkomt op vier zetels.

“Als de kiezer spreekt, heb je dat te accepteren. Wij hebbenin het verleden ook laten zien dat we met een klein aantal zetels het verschil kunnen maken. Dus wij gaan straks weer aan de slag.”

ChristenUnie

'Grote verslagenheid bij de PVV'

Bij de PVV, die volgens de prognoses kelderen van 24 naar 13 zetels, is de verslagenheid groot, zegt onze verslaggever Huib Modderkolk:

"Het is een enorme klap. Fleur Agema zocht naar verklaringen. Ze noemde de tweestrijd tussen VVD en PvdA, het 'mediageweld' tegen de PVV en het gerommel binnen de partij. Ze zei wel dat de PVV de kiezers "die ons hebben gevonden" niet teleur zal stellen.

Het was na de prognose echt doodstil hier. Het feit dat de PVV nu nog maar net iets meer zetels heeft dan het vermaledijde D66 komt hier hard aan. Dit resultaat is echt veel slechter dan ze hier hadden verwacht."

De reactie van Fleur Agema bij de NOS

Brinkman gelooft verlies DPK nog niet

Hero Brinkman is ervan overtuigd dat zijn partij DPK alsnog in de Kamer komt. In de definitieve prognose van de NOS en RTL krijgt de partij geen enkele zetels. "Maar prognoses zijn nog nooit waarheid gebleken", zegt hij.

Brinkman denkt dat zijn partij alsnog met een, twee of zelfs drie zetels in de Kamer komt. Volgens hem is de prognose gebaseerd op een landelijk beeld, terwijl de aanhang van DPK juist veel meer lokaal vertegenwoordigd is.

Pechtold ontvangen met luid gejuich

D66-leider Alexander Pechtold werd vanavond met luid gejuich ontvangen op de uitslagenavond in de Nieuwe Kerk in Den Haag:

“Democraten. Kan deze avond nog stuk!? Het ziet ernaar uit dat D66 voor de vijfde maal op rij winst gaat boeken! Ik feliciteer allereerst de PvdA en VVD met hun enorme winst. Het blijft voor die partijen nog de hele avond spannend. Maar dat hebben ze ook gewild.”

In de definitieve prognose groeit D66 van 10 naar 12 zetels.d66

'Uitgelaten sfeer bij PvdA'

Bij de PvdA is de sfeer "uitgelaten", zegt onze verslaggever Thijs Niemantsverdriet:

"Er werd hier heel hard gejuicht bij het resultaat van de PvdA en opmerkelijk genoeg ook bijna net zo hard bij het verlies van de PVV. Later bedachten veel PvdA'ers zich dat Wilders dus ook de gordijnbonus niet heeft geïncasseerd en dus wordt de VVD niet kleiner dan gehoopt.

Het verschil met twee jaar geleden is ongelooflijk, deze overwinning wordt veel grootser gevierd. Hier heerst ook echt het gevoel dat er met de VVD geregeerd moet gaan worden, men staat open voor Paars."

PvdA

'Gelatenheid en teleurstelling bij CDA'

Redacteur Freek Staps vanaf de CDA-bijeenkomst:

"Er heerst hier teleurstelling en gelatenheid over de dertien zetels. Ze zagen het natuurlijk wel aankomen, ook al was het officiele verhaal dat ze voor 21 zetels gingen. Prominenten als Ben Knapen en Gerd Leers hebben laten weten dat de twee duidelijke winnaars nu aan zet zijn. Zijn moeten het samen doen, voor het CDA is er nu geen logische rol. Ook Sander de Rouwe (plaats 3) laat weten dat VVD en PvdA aan zet zijn."

Om 22.05 spreekt Buma.CDA

Het verschil met de peilingen

Tom Louwerse, de politicoloog achter de Peilingwijzer:

tomlouwerse Tom Louwerse Als dit de uitslag zou zijn, zitten peilers er 24 (Synovate, Peil, Peilingwijzer) tot 28 zetels (NIPO, De Stemming) naast. 12 september

tomlouwerse Tom Louwerse Als ik overigens zeg dat 'peilers er naast zitten' doel ik op verschil eindpeilingen en prognose. Kan goed komen door strategisch stemmen. 12 september

'Opluchting bij de VVD'

De opluchting bij de VVD is enorm, vertelt onze verslaggever Derk Stokmans, maar de liberalen durven de overwinning nog niet te vieren, zegt hij:

"Ze zijn hier ongelooflijk blij. Zelfs als de PvdA de grootste wordt is dit het hoogste aantal zetels dat de VVD ooit heeft behaald. Dat is historisch. Het probleem is echter dat we nog niks weten, zeggen ze hier. Niemand durft er nog zeker over te zijn dat de VVD de grootste is. Toch overheerst een gevoel van enorme opluchting, na de stress over de peilingen van de afgelopen week."

VVD

Eerste uitslagen komen uit Schiermonnikoog

Op Schiermonnikoog kunnen ze juichen. Het is de gemeente gelukt om als eerste de uitslagen te brengen. Burgemeester Sjon Stellinga legde eerder vandaag zijn tactiek uit aan nrc.nl:

“Om klokslag negen uur beginnen we met het tellen van de stemmen. We hebben het hele telproces opgesplitst: stembus legen, formulieren uitvouwen, sorteren en tellen maar. En er zijn heel veel mensen die willen meewerken en de meest atletische ambtenaren worden ingezet. De democratie is natuurlijk geen spelletje, dus alles gaat wel gewoon volgens de regels. We tellen wel eerst alleen de partijen, de details worden later aangeleverd.”

uitslagen

Knapen: regeren zonder CDA

freekstaps freek staps @benknapen zegt: 'Als twee partijen zo'n geweldig succes behalen, zo'n winst,dan schept dat verplichtingen.' Hij vindt:regeren zonder #CDA. 12 september

De belangrijkste conclusies

Dit zijn de belangrijkste conclusies op basis van de definitieve prognose:

• De VVD en PvdA zijn in een nek-aan-nek-race verwikkeld om wie de grootste wordt: de partijen staan nu op 41 en 40 zetels.
• De PVV verliest fors en houdt 13 zetels over. De SP wint helemaal niets en blijft op 15.
• Het CDA verliest ook flink (van 21 naar 13), net als GroenLinks (van 10 naar 4). D66 wint wat (van 10 naar 12).
• Ouderenpartij 50Plus verrast en komt waarschijnlijk met drie zetels in de Kamer. De ChristenUnie verliest een zetel (van 5 naar 4), de SGP wint er één (van 2 naar 3). De Partij voor de Dieren blijft gelijk op 2.

Opkomst 73 procent

De definitieve prognose van de opkomst is volgens de NOS 73 procent, dat is het laagste opkomstcijfer sinds de verkiezingen in 1998. Bij de verkiezingen twee jaar geleden lag de landelijke opkomst op het einde van de dag op 74 procent.opkomst

Geen meerderheid VVD en PvdA in Eerste Kamer

NRC-redacteur Kees Versteegh stipt nogmaals aan dat VVD en PvdA in de Eerste Kamer geen meerderheid hebben.

keesversteegh keesversteegh VVD 16, PvdA 14 - in Eerste Kamer (75). Toch CDA 11 erbij? 12 september

Geen veranderingen definitieve prognose

De NOS heeft de definitieve prognose, aangepast aan het stemgedrag in het laatste uur. VVD blijft op 41 zetels staan, de PvdA op 40. Wel lopen de percentages volgens de NOS iets meer uit elkaar in vergelijking met de eerste prognose. VVD krijgt 26,7 procent van de stemmen, PvdA 26 procent.

Voor de rest is er niks veranderd met de eerste prognose.prognose

Spekman (Pvda): prachtig resultaat

PvdA-voorzitter Spekman spreekt van een "prachtig resultaat"

"Doodse" stilte bij de SP

Bij de SP hing een "doodse stilte" na de exit-poll, laat onze verslaggever Oscar Vermeer weten:

"Er heerst grote teleurstelling. Kamerlid Renske Leijten zegt: 'We zijn slachtoffer van de harde clash tussen VVD en PvdA. Dit had niemand verwacht, ook de opinieleiders niet.'"

SP

Geen feest bij de PVV

NRC-redacteur Huib Modderkolk is bij de PVV-bijeenkomst (prognose: 11 zetels verlies):

HuibModderkolk Huib Modderkolk Waar is dat feestje? #niethier #PVV 12 september

Vreugde bij de VVD

De reactie van de VVD-aanhang in Scheveningen zojuist op de eerste exit-poll (41 zetels):

Bruno Braakhuis is wel 'klaar met Groenlinks'

Bruno Braakhuis, die tot begin deze zomer nog in de Kamer zat voor GroenLinks, is vanavond op de uitslagenavond van... de Partij voor de Dieren, zo meldt onze verslaggever Camil Driessen op Twitter:

CamilD Camil Driessen Breek: Groenlinks Kamerlid Bruno Braakhuis is bij de uitslagenavond van de Partij van de Dieren. 'ben wel een beetje klaar met groenlinks' 12 september

CamilD Camil Driessen Braakhuis is twee maanden geleden lid geworden van de PvdD zegt hij. 12 september

Ondertussen bij CDA

freekstaps freek staps Er wordt weer gesproken bij het CDA, maar op minder luide toon. Veel "oh jee, dus echt 13". Dat zou opnieuw een derde eraf betekenen. 12 september

“We kunnen nog niet juichen, maar het is duidelijk wat we heel veel steun hebben gekregen voor de koers van de VVD.”

Oprichter 50Plus Jan Nagel is blij met de drie zetels die de partij krijgt in de exitpoll:

“De ouderen die hun weg hebben gevonden naar lijst 16 zijn we zeer dankbaar. We zijn straks vertegenwoordigd in de Eerste en Tweede Kamer. De mensen die op ons hebben gestemd kunnen op ons rekenen.”

De eerste reacties

Ronald van Raak (SP):

"We hebben niks gewonnen, maar zijn toch overeind gebleven in het geweld. We hoopten op goud of zilver, maar het is brons geworden. Het is een enthousiaste campagne geweest."

Bram van Oijk, de nummer twee van GroenLinks, zei in een reactie tegen onze verslaggever Annemarie Kas over de prognose van vier zetels:

"De exit-poll is geen verrassing voor GroenLinks. We hebben sinds 2010 te kort de tijd gehad om het vertrouwen van al die kiezers van toen terug te winnen. Met de campagne zoals we die nu begonnen zijn gaan we er alles aan doen om GroenLinks de komende jaren weer groter te maken."

"Ongelooflijke eerste prognose"

De chef van onze politieke redactie Herman Staal reageert op de in zijn woorden "ongelooflijke" eerste prognose van de verkiezingsuitslag:

"De tweestrijd tussen VVD en PvdA is dus enorm ontbrand, de kiezer is echt op basis daarvan gaan stemmen. De SP en PVV lijken daarvan slachtoffer geworden: de SP wint niet en de PVV verliest fors.

Met deze uitslag is zelfs een kabinet van VVD en PvdA mogelijk, hoewel deze coalitie geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer.

De PVV is zwaar afgestraft door de kiezer, waarschijnlijk ook door de breuk in het Catshuis. Verder is het de vraag of GroenLinks-leider Jolande Sap met die vier zetels later vanavond nog partijleider is."

prognose

De eerste prognose

VVD
Uitslag 2010: 31 zetels
Prognose 2012: 41 zetels

PvdA
Uitslag 2010: 30 zetels
Prognose 2012: 41 zetels

PVV
Uitslag 2010: 24 zetels
Prognose 2012: 13 zetels

CDA
Uitslag 2010: 21 zetels
Prognose 2012: 13 zetels

SP
Uitslag 2010: 15 zetels
Prognose 2012: zetels

D66
Uitslag 2010: 10 zetels
Prognose 2012: 12 zetels

GroenLinks
Uitslag 2010: 10 zetels
Prognose 2012: 4 zetels

CU
Uitslag 2010: 5 zetels
Prognose 2012: 4 zetels

SGP
Uitlsag 2010: 2 zetels
Prognose 2012: 3 zetels

PvdD
Uitslag 2010: 2 zetels
Prognose 2012: 2 zetels

50+
Uitslag 2010: 0 zetels
Prognose 2012: 3 zetelsprognose

Ondertussen bij D66

Onze verslaggever Mark Kranenburg is aanwezig bij de uitslagenavond van D66 in Den Haag en geeft een sfeerverslagje:

"D66-campagneleider Kees Verhoeven bedankt de honderden vrijwilligers en meldt dat de partij vandaag GroenLinks is gepasseerd met het aantal likes op Facebook.

Verhoeven zegt ook dat iedereen na vandaag door moet gaan met het uitbouwen van de partij en het vertellen van het D66-verhaal."

d66

Strikte orders bij de PVV

De orders zijn strikt bij de verkiezingsbijeenkomst van de PVV. NRC-redacteur Huib Modderkolk:

HuibModderkolk Huib Modderkolk Mocht u van uw verslaggever ter plaatse verwachten dat hij een PVV'er aanspreekt: vergeet het maar. Dat mag niet. Wel zo makkelijk. #PVV 12 september

Eerder al werden verslaggevers van PowNed weggestuurd.PVV

Lees ook op nrc.nl

• Column Marc Chavanne: En dan het grote ritsen
• VVD twittert naar mensen in stemlokaal. Mag dat wel, Kiesraad?

Het programma voor vanavond

Dit is op dit moment het programma voor vanavond. De tijden zijn indicatief.

21.00 Sluiting stembussen en eerste prognoses
21.30 Aanpassing prognose op basis van stemgedrag laatste uur
21.45 Eerste uitslagen verwacht
23.00 Vanaf dit moment zijn uitslagen grote steden te verwachten
00.00 Prognose op basis van getelde stemmen

En na middernacht het einddebat.uitslagen

CDA-voorzitter blijft positief

Onze CDA-watcher in Scheveningen Freek Staps heeft de speech van voorzitter Ruth Peetoom al gelezen. Zij blijft, ondanks het verwachte verlies, positief over de toekomst van haar partij:

freekstaps freek staps @ruthpeetoom speecht bij #CDA. Wat haar opviel? 1. Mensen op straat stonden meer open voor ons dan in 2010. 2. De 'nieuwe moraal' vond >>> 12 september

freekstaps freek staps >>> enorme weerklank. 3. "In de zon was het lekkerder campagne voeren." 4. Het enthousiasme was groot, vooral onder de leden. 12 september

GroenLinks hoopt op beperkt blijven verlies

GroenLinks is vanavond bijeen in het NRC Café in Rotterdam en hoopt dat het verlies binnen de perken blijft, laat onze verslaggever ter plaatse Annemarie Kas weten:

"Bij GroenLinks is het vooral hopen geblazen dat het verlies beperkt blijft. De partij heeft nu tien zetels, maar staat al sinds het begin van de campagne op vier, soms zelfs maar drie zetels in de peilingen. Partijleider Jolande Sap heeft steeds gezegd dat ze geen ondergrens heeft waarbij ze opstapt als leider; toch ligt die vraag voor de hand als ze maar drie zetels haalt. Campagneleider Jesse Klaver komt dan zélf niet eens in de Kamer, die staat op plek vier. Bij zes zetels of meer zal de reactie vooral (stiekeme) opluchting zijn; dan is het verlies beperkt gebleven, doordat in de laatste weken geen grote fouten in de campagne meer zijn gemaakt."

GroenLinks

PvdA hoopt overwinning te vieren in Paradiso

Foto ANP / Robin UtrechtFoto ANP / Robin Utrecht

De VVD belooft vanavond in een nek-aan-nek-race verwikkeld te raken met de PvdA van Diederik Samsom. En dat mag een klein wonder genoemd worden, want de PvdA leek een paar weken terug nog een bijrol te gaan spelen in de campagne. De partij had niet meegedaan aan het Lenteakkoord en er werd nog openlijk getwijfeld aan de leiderschapskwaliteiten van Samsom.

Hoe anders is dat beeld vandaag. Samsom, die de hele zomer al campagne voerde in het land, was de grote sensatie van de tv-debatten. De PvdA-leider ontpopte zich als een sympathieke politicus die een eerlijk verhaal probeert te vertellen. In plaats van andere partijen voortdurend de maat te nemen, sprak hij liever over zijn eigen plannen voor Nederland. De deelnemers aan de peilingen beloonden hem massaal.

De PvdA hoopt vanavond positief te verrassen en de VVD net voor te blijven. Maar ook als Samsom net achter Rutte finisht, zal die uitslag worden gevierd als een kleine overwinning. Samsom, om wie niemand in de formatie vermoedelijk heen kan, heeft de PvdA weer op de kaart gezet.

Meer foto's in ons live fotoblog.PvdA

CDA: vijfde verkiezingsnederlaag op rij?

Het CDA is vanavond verzameld in circustheater Chizon in Scheveningen. Onze verslaggever Freek Staps is bij de christen-democraten, die zich voorbereiden op de vijfde verkiezingsnederlaag op rij:

"Grote vraag voor het CDA is of de neergang gestuit kan worden. Het lijkt erop van niet. Het officiële doel is 21 zetels houden, dus gelijk blijven, wat al een vrij lage ambitie is. Het lijkt erop dat ze nog eens een derde gaan verliezen, na de halvering van 2010. Dat zou het vijfde verkiezingsverlies op rij betekenen.

Het CDA heeft anderhalf jaar geleden een nieuwe strategie ingezet, die bestond uit een nieuwe partijlijn, een nieuwe leider en nieuwe mensen. Dat is op zich allemaal gelukt, de vraag is alleen wat het over die strategie zegt als er opnieuw veel zetels verloren worden. Doemdenkers vragen zich af wat nog de toekomst is van de christen-democratie."

CDA

Opkomst uur voor sluiting 65 procent

Het opkomstpercentage is ruim een uur voor de sluiting van de stembussen 65 procent. Dat is ongeveer even hoog als in 2010, toen rond 19.45 uur 66 procent van de kiezers naar de stembus was geweest. Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksbureau Ipsos Synovate in opdracht van NOS en RTL.
opkomst

Uitslagenavonden begonnen

Op verschillende locaties in Den Haag, maar ook in Amsterdam en Rotterdam, zijn de partijen inmiddels bijeen op de verschillende uitslagenavonden. De VVD, die vanavond de grootste hoopt te worden, is bijeen in de Carlton Beach Club in Scheveningen. Voor de VVD van premier Rutte staat heel veel op het spel:

Voor de VVD en premier Rutte staat er vandaag heel veel op het spel. Rutte, die zijn eerste kabinet door toedoen van de PVV in april al na anderhalf jaar zag vallen, vraagt de kiezer opnieuw hem het vertrouwen te geven om het land te gaan leiden. Het karwei van Rutte is nog niet af, is de boodschap van de VVD, en de liberalen beweren nog altijd de beste keus te zijn als het gaat om het op orde brengen van de overheidsfinanciën.

Twee jaar geleden behaalde Rutte, na een aantal jaar van succesvol oppositie voeren tegen het laatste kabinet-Balkenende, een grootse verkiezingsoverwinning met een campagne van optimisme. Dit keer had de VVD-leider de niet zo makkelijke taak om het kabinetsbeleid van de laatste jaren te verdedigen en zich te verantwoorden voor de economisch moeilijke omstandigheden waarin Nederland verkeert. Het leidde tot een meer defensieve en negatieve campagne, met harde taal over zijn opponenten ('De PvdA is een bedreiging voor Nederland').

Toch lijkt de VVD goede papieren te hebben om vandaag opnieuw de grootste te worden. Minder dan dat zou voor de liberalen als een verkiezingsnederlaag voelen. Dan is de VVD namelijk niet als eerste aan zet in de formatie en is de partij er niet in geslaagd echt te profiteren van het leveren van de premier.

verkiezingen

Pownews de deur gewezen bij PVV

Pownews zal moeten gaan improviseren, de omroep is weggestuurd bij de verkiezingsavond van de PVV, zo wordt gemeld op Twitter. Afgaand op dit bericht is het voor de overige pers niet per se een hele feestelijke avond: iedereen moet zijn mond houden.

gronical JW Navis Pownews weggestuurd bij verkiezingsavond PVV. Rest vd pers zit komende uren opgehokt, behalve Wilders heeft iedere gast een spreekverbod 12 september

Huib Modderkolk, die bij de PVV-uitslagenavond aanwezig is, vertelt meer over het wegsturen van de journalisten:

"Ja, ze zijn weggestuurd omdat ze weigerden te stoppen met filmen nadat een PVV-voorlichter hen dat verzocht. Ordes zijn strikt hier: journalisten moeten achter een touwtje staan in een speciaal persvak afgesloten van PVV-sympathisanten en Kamerleden."

PVV

Bent u al geland?

De twijfel regeert. Een deel van de zwevende kiezers blijft ook na het stemmen twijfelen: zeven procent zegt zich achteraf af te vragen of ze wel de juiste keuze hebben gemaakt, aldus EditieNL.

Volgens het onderzoeksbureau heeft dertien procent van de kiezers pas vandaag zijn definitieve keuze gemaakt, zes procent wist het pas in het stemhokje.zwevers

En de hashtag voor vanavond is...

Essentiële voorbereidingen voor vanavond: tv aan, ons tweede scherm op schoot, verzamel indrukwekkende argumenten of geniale grappen en slinger ze het web op met de hashtag #hermandeschermman

nynke nynke Ik hoor net dat de hashtag van vanavond #hermandeschermman is. (via @bottejellema) 12 september

Laatste peiling De Hond: PvdA en VVD 36 zetels

PvdA en VVD staan volgens de laatste peiling van Maurice de Hond beiden op 36 zetels. De laatste prognose van de Hond is van 18.50, en als we hem mogen geloven lijkt het toch echt op een tweestrijd.

Graphic Maurice de HondGraphic Maurice de Hond

's Lands kleinste stembureau

In de woonkamer van de Westhoffs bevindt zich het kleinste stembureau van het land. De knusse ruimte trekt traditioneel veel stemmers van buitenaf en haalt daardoor altijd een hogere opkomst dan 100 procent. Weinig stembureaus in Nederland halen een opkomstpercentage als dat van Marle in Overijssel.

Foto ANP/Vincent JanninckFoto ANP/Vincent Janninck

Bekijk meer foto's van dit stembureautje in ons live fotoblogstembureau

Piratenpartij gelooft in een zetel (en misschien zelfs twee)

Lijsttrekker van de Piratenpartij Dirk Poot denkt dat zijn partij een zetel gaat halen. En wellicht zelfs twee, zo laat hij aan nrc.nl weten:

“Het is altijd gevaarlijk om te zeggen, maar ik geloof er echt in. Die ene zetel gaan we wel binnenhalen en ik zie eigenlijk een tweede zetel ook wel zitten. De hele periode hangen we al rond die kiesdrempel. Onze achterban bestaat uit veel first time voters en het zijn mensen die hechten aan privacy en zich dus ook niet inschrijven voor opiniepanels.

Ken je dat gevoel uit je examenperiode? Dat je alles hebt ingeleverd en dan maar moet afwachten. Dat had ik gisteren. Nu ben ik niet meer zenuwachtig, we zien het wel. Maar ik denk echt dat we het gaan halen. En anders is het flink klote, maar zijn over twee jaar in ieder geval weer bij de Europese verkiezingen.”

Ieder zijn eigen geloof, zo blijkt uit de reactie van een Twitteraar:

klapster Jasper Klapwijk Ik geloof in elfjes. RT @nrc: De Piratenpartij gelooft in een zetel (en misschien zelfs twee) http://t.co/EDRB63T1 12 september

Wachten op Wilders achter een touw

Huib Modderkolk, politiek redacteur voor NRC Handelsblad, is in Den Haag in afwachting van de komst van PVV-leider Geert Wilders. Wegens strenge beveiligingseisen moest de pers op tijd zijn, en dat is zo te zien gelukt.

HuibModderkolk Huib Modderkolk 's Lands journaille staat klaar voor Wilders. Wel achter een touwtje, want we zijn een beetje gevaarlijk. #PVV http://t.co/4lqe5MUh 12 september

Foto Huib ModderkolkFoto Huib Modderkolk

Wie er het eerste is...

Wordt het vanavond de gemeente Schiermonnikoog, Vlieland of Rozendaal die als eerste de lokale resultaten bekendmaakt? Om negen uur barst de strijd los. Enkele burgemeesters delen hun tactiek met nrc.nlstemmen tellen

Verkiezingsdijenkletsers

Ze hebben er duidelijk even op zitten broeien, onderstaande Twitteraars. Ze zien kiezers zweven, verlangen naar oranje coalities en zien stemmen als een vak apart... Bij verkiezingen horen rake woordspelingen. Een kleine bloemlezing met al dan niet geslaagde verkiezinghumor:

Koningin_NL Koningin Beatrix Rode Coalitie, Groene Coalitie, Paarse Coalitie. Het liefst zouden Wij natuurlijk gewoon een Oranje Coalitie zien. #tk2012 11 september

bartvanmerwijk_ Bart van Merwijk Liep net langs een coffeeshop tjokvol zwevende kiezers. Peace out, man. #TK2012 12 september

CrisHake Crispin Hake Jolande Sap zou heel raar klinken met mijn stem. Daarom krijgt ze hem ook niet 12 september

frenkdeboer Frenk de Boer Ik stem vandaag voor onze Amsterdamse verdediging. Die valt tenminste niet binnen een jaar. #ajax #TK2012 12 september

Netwerkcircuit Jacques Bais #tk2012 zojuist mijn stem gegeven, ben hem nu kwijt. 12 september

De opkomst tot dusver: 48 procent

De opkomst van kiezers is op dit moment 48 procent, zo blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Ipsos Synovate in opdracht van de NOS en RTL.

Dit percentage ligt nog steeds iets lager dan twee jaar geleden om deze tijd, toen had al 50 procent gestemd.opkomst

Verbeet kan zich in gaan lezen

Voorzitter Gerdi Verbeet van de Tweede Kamer heeft een boek in ontvangst mogen nemen over formatie. Toepasselijk cadeau voor de initiatiefneemster van telefonisch overleg morgenochtend.

Arend_Dubb Arend Dubbelboer Verbeet neemt boek in ontvangst over formatie #NOS #politiek24 http://t.co/rykKMwfw 12 september

Voor de hopeloze zwever: Kijk, klik en kies

Voor de echt wanhopigen: hiermee ben je een klik verwijderd van je keuze.

zwevers

90 jaar feest van de democratie voor vrouwen

De verkiezingen vandaag vieren nog een feestje: het is dit jaar negentig jaar geleden dat vrouwen voor het eerst mochten stemmen in de Nederlandse geschiedenis. In 1917 kregen vrouwen weliswaar al passief kiesrecht, pas twee jaar daarna kregen ze echt stemrecht. Het duurde nog tot 1922 voor ze er echt gebruik van konden maken. Op Twitter roepen verschillende vrouwen andere vrouwen dan ook op enthousiast op te gaan stemmen:

marliesdekkers Marlies Dekkers Dutch elections today, I just gave my vote. Since 1922 we are allowed to vote in the Netherlands ladies, use it! #tk2012 12 september

AlettaJacobs Aletta Jacobs Vrouwen, laat uw stem horen #TK2012, ik heb meer dan twintig jaar gestreden voor #vrouwenkiesrecht in Nederland http://t.co/s5J8wRMN 11 september

femmes4freedom Femmes For Freedom Het is dit jaar 90 jaar geleden dat Nederlandse vrouwen voor het eerst mochten stemmen #TK2012 12 september

Vrouwen

Op de PVV wordt het meest 'gestemt'

De meeste spelfouten op Twitter worden gemaakt door kiezers die op de PVV stemmen, blijkt uit een taalpeiling van Finchline. Er is een analyse gemaakt welke termen in combinatie met “gestemt” gebruikt worden, en de PVV kwam als grootste uit de bus.

De grootte van het vlak geeft de hoeveelheid tweets weer. Beeld FinchlineDe grootte van het vlak geeft de hoeveelheid tweets weer. Beeld Finchline

Tofik Dibi: ik blijf voor altijd bij GroenLinks

Tofik Dibi erkent voor de camera van AT5 vlak voor hij zijn stem uitbrengt vanmiddag dat hij op een moeilijk verkiesbare plek staat. Volgende week zal blijken of hij de Kamer weer in mag, maar hij belooft wel eeuwige trouw aan de partij. Wel denkt hij alvast na over een leven na de politiek.

Vandaag bedankt hij iedereen die een stem op hem uitbrengt:

TofikDibi Tofik Dibi Ik kan niet op iedereen reageren, maar weet dat bij elke tweet ik vlinders in m'n buik voel. Blijf deze kant op zweven en fladderen! :-D 12 september

Opkomst in Schiermonnikoog nú al ruim 120 procent

Sjon Stellinga, de burgemeester van Schiermonnikoog, laat aan nrc.nl weten dat de opkomstpercentage al ruim voorbij de 100 procent is.

“Eerder vanmiddag waren we zelfs al door de 120 procent heen. We hebben 761 stemgerechtigden op dit eiland, maar er zijn altijd veel bezoekers die hier komen stemmen. We verwachten tussen de 130 en 140 procent uit te komen.”

Schiermonnikoog probeert ook dit jaar weer als eerste met de resultaten te komen. Vlieland wordt echter beschouwd als een geduchte concurrent.Schiermonnikoog

NYT: Nederlandse verkiezingen goede graadmeter voor Europees sentiment

Volgens de Amerikaanse krant The New York Times vormt de uitslag van de Nederlandse verkiezingen een goede thermometer voor de richting die Europa inslaat.

Nederlandse verkiezingen zijn goede graadmeter voor Europees sentiment

Was het centrale thema twee jaar geleden nog angst voor de islam en immigratie, nu gaat het over de aanpak van de crisis, leningen aan Griekenland en het afstaan van macht aan Brussel. Het zijn thema's die ook zullen spelen bij de verkiezingen volgend jaar in Duitsland.

Lees hier ons artikel over wat de buitenlandse media schrijven over de Nederlandse stembusgang.The New York Times

Ennn... de opkomst is 37 procent

De opkomst bij de verkiezingen is op dit moment 37 procent, zo blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Ipsos Synovate in opdracht van de NOS en RTL.

Dat percentage is iets lager dan bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2010. Toen werd er rond deze tijd 38 procent genoteerd.opkomst

Zetelverdeling op basis van Twitter

Op kamertweets.nl is al een zetelverdeling gemaakt op basis van Twitter. Ook brengt de site het aantal naamsvermeldingen in de afgelopen tien uur op Twitter overzichtelijk.

Bron kamertweets.nlBron kamertweets.nl

De NOS treft voorbereidingen voor de verkiezingsavond

Herman van der Zandt en Rob Trip zijn aan het repeteren in de NOS-studio voor de verkiezingsavond. Zal Van der Zandt ons vanavond weer gaan verblijden door al swipend voor het scherm met daarop de laatste uitslagen te staan?

Screenshot nos.nlScreenshot nos.nl

Deze partijen doen het goed op twitter

Klein maar fijn. De Piratenpartij doet het niet slecht op Twitter volgens social media bureau KREM. De partij had een bereik van 1,5 miljoen Twitteraccounts via duizend verschillende accounts. Opmerkelijk: Wilders is weliswaar de meest geretweete politicus (7.591 keer door 4.692 accounts) maar had niet het grootste bereik. Die prestatie gaat GroenLinks die met ruim vierduizend retweets door 1238 twitteraccounts uiteindelijk maar liefst twaalf miljoen accounts bereikte. Dat is vooral dankzij Kamerlid Arjan El-Fassed, wiens 266.000 volgers blijkbaar ook allemaal veel volgers hebben. Zijn retweets bereikten 8,8 miljoen twitteraccounts.

Tabel van social media bureau KREMTabel van social media bureau KREM

Militairen brengen stem uit in Afghanistan

Voor het eerst hebben militairen in een missiegebied hun stem kunnen uitbrengen voor Tweede Kamerverkiezingen. Op de Nederlandse compounds in onder meer Mazar-e-Sharif en Kunduz in Afghanistan sluiten vanmiddag de stembussen, meldt het ministerie van Defensie.

Uitgezonden militairen konden per brief aangeven of ze wilden stemmen tijdens hun missie in het buitenland. Zij deponeerden de afgelopen weken het bewijs van inschrijving en hun ingevulde stembiljet in een oranje envelop in een afgesloten stembus. Het zogenoemde briefstembureau verwerkt de bij de commandant ingeleverde stempapieren en telt aan het eind van de zitting de stemmen. De uitslag wordt vervolgens aan de gemeente Den Haag doorgegeven.

Hoeveel militairen gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid hun stem in het missiegebied in een stembus te stoppen, is onduidelijk. Voorheen konden militairen alleen stemmen per brief of door iemand in Nederland te machtigen. "Best veel militairen hebben ook gewoon iemand gemachtigd", vertelt een woordvoerder van Defensie.stembureau

Jolande Sap heeft stem uitgebracht

In Amsterdam-Oost heeft GroenLinks-leider Jolande Sap ook haar stem uitgebracht. Meer foto's in ons live fotoblog.

Foto ANP / Marcel AntonisseFoto ANP / Marcel Antonisse

Het blijft druk op de stations

Sinds 2006 kunnen kiezers hun stem uitbrengen op de treinstations. Ook dit jaar is het er weer druk, melden de gemeentes en de NS.

Het drukst was het op Utrecht Centraal, waar om 14.00 uur al ruim tweeduizend kiezers hun stem hadden uitgebracht. Op de twee stemlocaties op Amsterdam Centraal hadden om 14.00 uur 1650 forenzen gestemd. Het stemlokaal op Den Haag Centraal had om 14.00 uur ruim vijftienhonderd kiezers verwerkt.

Bij de vorige parlementsverkiezingen, in 2010, stemden vijftigduizend mensen op de NS-stations.opkomst

Lees ook op nrc.nl

• Buitenlandse media nieuwsgierig naar ‘spannende verkiezingsuitslag’ Nederland
• Stemmen na het werk. Zo denken de partijen over uw carrière.
• Blanco stemmen is zinloos. Tenzij het resulteert in een lege zetel

En dit is de voorpagina van NRC Handelsblad vandaag. De digitale editie is nu beschikbaar.

NRC HandelsbladNRC Handelsblad

Stembureau Arnhem verplaatst wegens ruimtegebrek

In Arnhem is een stembureau verplaatst, omdat de plek waar het bureau stond voor verwarring zorgde. In de Brede School De Laar-West waren in één lokaal twee stembureaus ondergebracht. De gemeente werd in de loop van de ochtend gebeld door de hoofden van de stembureaus. Een woordvoerder:

"Het was toch te krap en dat zorgde voor wat verwarring onder mensen waar ze hun stem nou moesten laten. Maar de stembureaus hebben ervoor gezorgd dat de stemmen in de juiste bus terechtkwamen."

Omdat het toch handiger bleek de bureaus uit elkaar te halen, is een van de bureaus uiteindelijk in een hal van de school ondergebracht.problemen

Waarom geen lege zetel voor de blanco stemmers?

Steven de Jong buigt zich op zijn weblog over de blanco stem:

"De Kiesraad schakelt de blanco stem in waarde gelijk aan een ongeldige stem. In wezen maakt het dus niet uit of je ‘zakkenvullers!’ op het biljet kalkt, meerdere vakjes inkleurt of het biljet leeg laat. Het enige recht dat de blanco stemmers wordt gedaan is dat hun biljetten apart geteld worden. Een getal, daar moeten de blanco stemmers het mee doen. Eigenlijk is dat niet eerlijk. Anders dan niet-stemmers tonen blanco stemmers democratische betrokkenheid. Met ‘blanco’ geven ze aan dat geen enkel partijprogramma aansluit op hun wensen of geven ze een motie van afkeuring aan de gehele politiek. Een boodschap die tot uitdrukking zou mogen komen in de zetelverdeling. In een lege zetel."

Lees hier het hele artikel 'Blanco stemmen is zinloos. Tenzij het resulteert in een lege zetel'.blanco stem

Ondertussen in...

...Noordwijk. Daar kunnen mensen op het strand in de voormalige politiepost aan de Koningin Wilhelmina Boulevard hun uitbrengen. Meer foto's van de verkiezingsdag vind je in ons live fotoblog.

Foto ANP / Phil NijhuisFoto ANP / Phil Nijhuis

Leiden gebruikt 'foute' stembussen

Bij stembureaus in Leiden worden stembussen gebruikt die niet voldoen aan de Kieswet. Zowel de stembus zelf als de sleuf waardoor het stembiljet gaat moet volgens de Kieswet apart op slot kunnen worden gedaan. In Leiden kan alleen de stembus op slot en wordt de sleuf afgesloten met tape.

Vooralsnog heeft het gebruik van de stembussen geen gevolgen voor de geldigheid van de stemmen in Leiden, aldus een woordvoerder van de Kiesraad. Alleen als er concrete aanwijzingen zijn voor ongeregeldheden wordt actie ondernomen.

Bekijk een foto van de 'foute' stembus op Sleutelstad.nl.problemen

Innovatie! De stembusstamper

In Dronten hebben alle stembureaus dit keer een zogenaamde 'stembusstamper' gekregen om de stembiljetten mee aan te stampen. Zo kan de stembus niet verstopt raken. De buitendienst van de gemeente heeft heeft twintig latten laten maken van hout dat niet splintert, precies in de gleuf past en lang genoeg is om tot de bodem te reiken. De stembureaumedewerkers hebben allemaal een instructie gehad hoe de lat te gebruiken.

Piet Kos, coördinator van de stembureaus in Dronten zegt in het Leidsch Dagblad dat medewerkers vooral aan het eind van de dag ermee in de weer zullen gaan:

"Dan komen veel mensen terug van hun werk, dan moeten we hard aan de bak."

stembureau

Dat valt niet mee..

...om 150 Kamerleden te kiezen.

Via Twitter, van een gebruiker die nu al veel reacties krijgt van mensen die echt denken dat hij niet weet hoe te stemmen.Via Twitter, van een gebruiker die nu al veel reacties krijgt van mensen die echt denken dat hij niet weet hoe te stemmen.

Halsema stemt op Sap

Femke Halsema heeft inmiddels ook gestemd. Verrassend is de keuze niet.

Lage opkomst verwacht op BES-eilanden

Het duurt nog een klein uur, maar dan mogen ook de inwoners van de 'BES-eilanden' (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) voor het eerst naar de stembus gaan. Om half acht plaatselijke tijd, ruim zes uur nadat de stemlokalen hier in Nederland zijn opengegaan, mogen ook de inwoners van Caribisch Nederland hun stem uitbrengen.

Er wordt niet een enorm hoge opkomst verwacht, meldt persbureau Novum: er is door politieke partijen ook nauwelijks campagne gevoerd. Alleen het CDA, de PvdD en 50Plus voerden er campagne. Een gigantisch verschil gaan de ongeveer 12.500 kiesgerechtigden, die goed zijn voor een kwart Kamerzetel, waarschijnlijk dan ook niet maken.

De BES-eilanden zijn sinds oktober 2010 een bijzondere gemeente van Nederland. GroenLinks

Dibi: zweef deze kant maar op

Ultieme poging van Tofik Dibi om in de Kamer te komen:

TofikDibi Tofik Dibi Zweef deze kant op mensen. 12 september

Opkomst om 14.00 uur: 27 procent

Rond 14.00 uur was de opkomst ongeveer 27 procent, iets lager dan de 29 procent van 2010. Dat zegt onderzoeksbureau Ipsos Synovate. opkomst

Lijsttrekker SOPN stelt verwachtingen bij: 1 zetel in plaats van 76

Johan Oldenkamp, voorzitter van de partij die niet de UFO-partij wil worden genoemd maar gewoon SOPN, heeft zijn doelstelling bijgesteld. Webredacteur Lex Boon belde hem op.

Meneer Oldenkamp, verwacht u morgen nog steeds 76 zetels te behalen zoals u in juli voorspelde?

“Haha. Dat zou wel erg onrealistisch zijn als ik dat nu nog zou roepen. Die 76 zetels zouden we halen als we de mensen duidelijk hadden kunnen maken dat wij de belangen van de meerderheid van Nederland vertegenwoordigen. Dat is niet gelukt, want de media hadden geen aandacht voor ons. Ik kreeg gisteren 30 seconden zendtijd op RTL, meer heb ik niet gekregen."

Maar u had toch niet verwacht dat u als nieuwe partij bij het slotdebat had mogen aanschuiven?

“Nee, maar wel als wij ook hoog in de peilingen hadden gestaan. Maar de peilingen vertrouw ik ook niet. Maar misschien moeten we dit interview morgen doen, dan kunnen we het over de feiten hebben.”

Dan bel ik u morgen weer. Bent u dan in het bezit van een zetel?

“Ja, van die ene zetel zijn we vrij zeker. En misschien halen we er wel meer. We hebben tenslotte een grote achterban. En als we meer aandacht hadden gehad waren het er zeker veel meer geweest.”

SOPN

Rutte en kinderen zwaaien naar elkaar

De toekomst van het land staat vrolijk te zwaaien. Aan de andere kant van het raam: meneer Rutte.

Foto Reuters / Paul VreekerFoto Reuters / Paul Vreeker

Hagenaren, jullie lopen voor op 2010

De opkomst in de gemeente Den Haag is tot nu toe iets hoger dan in 2010, meldt de gemeente op haar site. 19,85 % procent van de inwoners had om het middaguur zijn stem uitgebracht, tegenover 18,35 % in 2010. opkomst

Het kleinste stembureau van Nederland

Twee stoelen, een bureau, een gezellig tapijtje, een kliko en één stemhokje. Dat is volgens de NOS het kleinste stembureau van Nederland, in Marle.

Kolenkid Bart Kool Stembureau Marle tijdens de lunch http://t.co/eJ6eVw9V 12 september

Bijna zeventig Schipholstemmers weer weggestuurd

Bij het stembureau in Schiphol zijn vandaag tot nu toe 68 mensen zonder stem weer naar huis gestuurd. Ze hadden hun stempas niet omgezet in een kiezerspas, wat wel nodig is om op Schiphol te mogen stemmen. Voorzitter van het stembureau Rob Jansen was onverbiddelijk toen Novum ernaar vroeg:

“Het staat op de stempas. Als mensen niet luisteren of lezen, kunnen wij er ook niets aan doen."

stembureau

De poster voor de zwevende kiezer

Nog altijd in het ongewisse over waar je stem heen gaat? Dit is de verkiezingsposter voor de zwevende kiezer, waarin alle grote partijen een beetje aandacht krijgen.Humor

'Netherlands remain awkward and tough-talking euro member'

Wie er vanavond ook de grootste wordt, Nederland blijft sowieso een euroland met stoere praatjes, schrijft persbureau Reuters in een artikel over onze verkiezingen.

"The Netherlands is likely to remain an awkward, tough-talking member of the single currency area, strongly resisting transfers to euro zone debtors, regardless of whether caretaker Prime Minister Mark Rutte's Liberals or the centre-left Labour Party of Diederik Samsom win the most seats."

buitenland

Amsterdammers, jullie lopen een beetje achter

Amsterdam liep om 13.00 iets achter op de opkomst van 2010: 14,1 procent om 15 procent. Dat zegt het Hoofd Bestuursvoorlichting van de gemeente Amsterdam op Twitter.

barthoboer Bartho Boer Om 13.00 uur had 14,1% van de Amsterdammers gestemd. In 2010 was dit op hetzelfde tijdstip 15%. #verkiezingen 12 september

Wilders poseert met aanhanger

Geert Wilders, die vanochtend in Den Haag stemde, had daarna tijd om met een aanhanger op de foto te gaan.

Foto Reuters / Cris Toala OlivaresFoto Reuters / Cris Toala Olivares

Pikant: VVD-poster prominent naast stembureau

Bij stembureau 13 in Bakkum stond vandaag een VVD-campagneposter prominent naast de ingang. Op het laatste moment nog even wat kiezers winnen? De stembureauleden zijn er in elk geval op aangesproken en inmiddels is de poster verplaatst naar een minder prominente plek, schrijft nu.nl.stembureau

VDD en PvdA ook nek-aan-nek op Twitter

Ook op Twitter is het nek-aan-nek: VVD en PvdA volgen de afgelopen 24 uur ongeveer dezelfde lijn als het gaat om 'mentions': het aantal keer dat ze genoemd worden in tweets.Twitter

'Dibi stemt op Sap'

Herinnert u het zich nog? De strijd tussen Tofik Dibi en Jolande Sap? Volgens EenVandaag-verslaggever Sander 't Sas waagt Dibi zich aan een verzoeningspoging door op Sap te stemmen.

SanderSas Sander 't Sas Tofik Dibi stemt op Jolande Sap! 12 september

SanderSas Sander 't Sas Dibi stemt op Jolande Sap als verzoeningspoging. Vanavond in #eenvandaag http://t.co/CA0WE0dF 12 september

42 duizend adviezen van Stembreker

Stembreker.nl heeft via sms 42 duizend stemadviezen gestuurd, meldt Bright. Met de stembreker konden kiezers online hun coalitievoorkeur aangeven. Vervolgens werd berekend op welke partij ze moeten stemmen om deze coalitie te bereiken.

NRC-redacteur Camil Driessen:

CamilD Camil Driessen Met 42.359 verbindende stemadviezen heeft de G500 Stembreker dus driekwart zetel in twaalf stukjes gebroken 12 september

Stemdoos in plaats van stemkliko

In Heerlen waren dan geen stembiljetten, in Eindhoven was er geen stemkliko. Kiezers moesten vanochtend het stembiljet niet in een bus doen, maar een doos. De stembus werd te laat aangeleverd door een foutje bij de gemeente, meldt het Eindhovens Dagblad. Even later arriveerde de stembus alsnog en konden de biljetten uit de doos toch in de bus worden gestopt. Niet helemaal volgens de regels, maar de Kiesraad knijpt kennelijk een oogje dicht. problemen

800.000 nieuwe kijkers voor slotdebat

Jan de Jong, directeur van de NOS, meldt dat op het hoogtepunt 2,347 miljoen mensen naar het slotdebat keken. Opvallend: 800.000 mensen hadden nog geen enkel ander debat gezien.

jandejong Jan de Jong Om 23:06 uur keken er 2,347 mln naar het NOS Verkiezingsdebat. En geloof het of niet, gister 890.000 nieuwe kijkers 1/2 12 september

jandejong Jan de Jong Die hadden de afgelopen 2,5 week nog naar geen enkel ander debat gekeken! Bron: SKO #opmerkelijk 12 september

Stembiljetten op in Heerlen

De regionale zender in Limburg, L1, meldt dat er verschillende stembureaus in Heerlen zonder stembiljetten hebben gezeten. Volgens burgemeester Paul Depla is het vervelend, maar hebben de stembureaus minder dan een kwartier zonder stembiljetten gezeten. De stembiljetten waren volgens Depla op omdat leden van de stembureaus slechts een kwart van de biljetten hadden meegenomen. De rest zou worden nagebracht, maar dat gebeurde niet snel genoeg.
problemen

Testen met nieuwe stembiljetten

Bij een aantal stembureaus wordt vandaag een nieuw stembiljet getest, speciaal bedoeld voor blinden, slechtzienden en laaggeletterden. Zij kunnen met de formulieren zelfstandig hun stem uitbrengen.

Minister Spies van Binnenlandse Zaken heeft bij een stembureau in Alphen aan den Rijn nieuwe stembiljetten getest. Met de nieuwe biljetten moet het makkelijker worden om de stemmen te tellen. Er worden drie varianten getest. Bij versie één moet de stemmer een kruisje zetten bij de partij én de kandidaat. Bij versie twee staan ook de foto's van de lijsttrekkers. Op de derde versie staan alleen nummers.

De test met de verschillende stembiljetten wordt vandaag ook gehouden in Veenendaal en Dordrecht.

Hieronder ontwerp nummer twee van het nieuwe stembiljet. Bekijk alle stembiljetten op de site van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Wordt dit het nieuwe stembiljet?Wordt dit het nieuwe stembiljet?

Van der Ham stemt op Dijkstra

Een stemadvies van Boris van der Ham (D66) die zelf niet op de lijst staat dit jaar. Zelf stemt hij op nummer negen op de lijst: Pia Dijkstra.

HeinKoster Hein Koster @Borisham Heeft u een goede tip voor me? Vind het progressief-liberale van @D66, het eigenzinnige, het vrije geluid, het allerbelangrijkste! 12 september

Borisham Boris van der Ham @HeinKoster ik heb zelf Pia Dijkstra gestemd. Integer, sociaal en liberaal hart. 12 september

d66

Over het weer gesproken...

Persbureau Novum meldde eerder al dat kiesgerechtigden die vandaag een stem willen uitbrengen, op de meeste plekken momenteel met een gerust hart de gang naar de stembus maken. Op veel plaatsen schijnt de zon en is het droog.

Het weerbericht van weeronline.nl:

In de noordelijke provincies en in het zuiden vielen eerder in de ochtend op verschillende plaatsen nog buien. Deze gebieden blijven de komende uren wel kans houden op buien.
Woensdagmiddag verlaten de buien het zuidoosten van het land en wordt het geleidelijk aan op steeds meer plaatsen droog, de tweede helft van de middag ook in het noordoosten. De verwachting is dat het kwik in de loop van de dag naar 17 tot 18 graden stijgt.

Woensdagavond wordt een buienstoring vanuit het westen verwacht. De eerste neerslag valt echter pas in het westen als de stemlokalen sluiten, rond 21.00 uur.

weer

Heeft het weer van vandaag invloed op de verkiezingen?

Volgens een oude volkswijsheid heeft het weer invloed op de verkiezingen. Op een koude, regenachtige dag zou de opkomst lager zijn en rechtse partijen zouden bij slecht weer in het voordeel zijn. Kan het slechte weer van vandaag de strijd tussen VVD en PvdA beslissen, zoals Nu.nl gisteren meldde? Nee, aldus de factcheckredactie van nrc.next.factcheck

Kiezers voor dichte verkiezingsdeur

Zo'n twintig kiezers uit de gemeente Overbetuwe stonden vanochtend voor een dichte deur bij drie zogenoemde overloopstembureaus, meldt een woordvoerder van de Gelderse gemeente. De overloopstembureaus zijn in het leven geroepen om de drukte op de overige 23 stembureaus in de middag en avond op te vangen. De openingstijden van de stembureaus, 13.00 uur tot 21.00 uur, waren echter alleen gemeld op de website van de gemeente.

De woordvoerder:

"Dit was gewoon heel stom."

problemen

Pechtold wil minder debatten in toekomst

Het zou een goed idee zijn om eens te kijken naar het beperken van het aantal verkiezingsdebatten in Nederland. Dat zei D66-leider Alexander Pechtold vanochtend op Radio 1. Volgens Pechtold is het de moeite waard 'om te evalueren wat de beste manier is om de kiezer te bedienen'. Daar hebben zowel de politiek als de journalistiek een rol in, aldus Pechtold. "Er is zeker verbetering mogelijk in Nederland. Het was deze keer wel erg druk."

GroenLinks-leider Jolande Sap, die ook werd geïnterviewd op Radio 1, had geen probleem met het aantal debatten. Sap zei in de toekomst liever te zien dat 'politici meer onder de grill gaan bij praatprogramma's, waar meer tijd beschikbaar is'.

Luister hier naar het fragment

Psst...stempas kopen

Gisteren belden we even met Peet uit Zoetermeer, die zijn stempas via Marktplaats.nl probeerde te verkopen.

“Het stemmen is toch helemaal niks meer waard. Straks komt Roemer met zijn Bossche bollen in het torentje en over een jaar mogen we weer naar de stembus. Verkiezingen kosten alleen maar geld, nu hou ik er nog wat aan over.”

Lees hier het hele verhaal en de reactie van de Kiesraad. Inmiddels in de advertentie door Marktplaats verwijderd.stempasfraude

Nu.nl-lezer fan van GroenLinks en Partij voor de Dieren

Opvallend: zijn de lezers van Nu.nl een afspiegeling van de samenleving of toch niet helemaal? Uit hun Stemtool blijkt dat lezer van Nu.nl zich het best kunnen vinden in stellingen van GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Datajournalist Jerry Vermanen:

JerryVermanen Jerry Vermanen We hebben de resultaten van onze NUpubliek Stemtool bekeken. Wat blijkt? NU-lezers neigen naar PvdD en GL. #TK2012 http://www.nu.nl/nieuws/2907068/nunl-lezers-vaakst-eens-met-groenlinks-en-pvdd.html  12 september

Opkomst vrijwel gelijk aan 2010

De opkomst voor de Tweede Kamerverkiezingen was vandaag rond 11.00 uur ongeveer vergelijkbaar met de verkiezingen in 2010. Dat meldt de NOS, dat samen met RTL Ipsos Synovate onderzoek laat uitvoeren naar de opkomst. Ongeveer dertien procent van de kiesgerechtigden had woensdag rond 11.00 uur al een stem uitgebracht.opkomst

'Met samengeknepen billen wachten op de uitslag'

NOS-journalist Ron Fresen neemt de beelden van de stemmende lijsttrekkers door. Volgens hem zitten ze vandaag 'met samengeknepen billen' te wachten op de uitslag.

JOR_ID Jordi v/d Bovenkamp Er wordt hier een man verwijderd uit het stembureau omdat hem maandenlang champagne is gevoerd. #TK2012 12 september

pieterjouke Pieter Jouke Zo, ben mijn stem kwijt. 12 september

erikvderwalle Erik van der Walle In mijn buurt zal de gordijnbonus voor de PVV flink tegenvallen, denk ik. Geen gordijn gezien. 12 september

Vergeet je legitimatie niet, ook niet als je Arie Slob heet

De uitleg onder het kopje "Hoe stem ik" op de overheidssite verkiezingen2012.nl was nog wel zo duidelijk:

"Met uw stempas en uw (maximaal 5 jaar verlopen) identiteitsbewijs kunt u in elk stemlokaal in uw gemeente stemmen. De stemlokalen zijn open op woensdag 12 september van 7.30 tot 21.00 uur."

En dat geldt ook gewoon voor ChristenUnie-leider Arie Slob:

arieslob Arie Slob Hm. Even terug naar huis. Legitimatie vergeten. ;-) 12 september

arieslob Arie Slob Dank voor alle legitimatie-reacties. Kwam er halverwege achter dat mijn pasje nog in ander jasje zat. Is helemaal goed gekomen. 12 september

CNN over de verkiezingen

CNN bericht ook over de Nederlandse verkiezingen en de nek-aan-nek-strijd tussen Samson en Rutte. En dat terwijl de partijen straks wellicht samen in een coalitie moeten zitten, legt politiek analist Andre Krouwel uit aan de Engelstalige zender. Wie er ook wint, zeker is dat het gevolgen heeft op de aanpak van de eurocrisis en de mate waarin bezuinigd zal worden, aldus CNN.

Je stem gooi je in een kliko

Een stem uitbrengen op de "dag van de democratie" heeft altijd iets gewichtigs. Braaf in de rij staan, een serieuze controle van je id-kaart door medewerker een, extra controle door medewerker twee en het uitreiken van het enorme stembiljet door medewerker drie. Vervolgens duik je het hokje in, waar je alle tijd kan nemen om met het traditionele rode potlood jouw stem kenbaar te maken. En daarna...gooi je je stem in veel lokalen in een omgebouwde vuilnisbak.

RenatetO RtenOever RT @berryverwegen: Waar zijn die oude stembussen gebleven? Je formulier in een kliko gooien geeft toch een heel ander gevoel. #gestemd # ... 12 september

ShadowMakerSdR Sander de Regt Onze stembussen zijn omgebouwde kliko's. Ik vind dat een onheilspellend beeld. 12 september

bramdg Bram Dijkstra-Geuze Gestemd. Blijf het een apart gevoel vinden om dan je biljet in een kliko te duwen. #TK2012 12 september

NaNoWrimer Elwin Monteiro Zo, weer gestemd. Wel jammer dat ik mijn stem in de kliko moet doen. Hopelijk is dat niet symbolisch. #4dw 12 september

FlipSchreurs Flip Schreurs Ik vind het maar matig dat in mijn #stembureau een #kliko met gleuf erin fungeert als #stembus. #Democratieiskostbaar 12 september

Een jongetje doet het stembiljet van zijn moeder in de stembus op het Stadhuis in Rotterdam. Foto ANP / Marco de ZwartEen jongetje doet het stembiljet van zijn moeder in de stembus op het Stadhuis in Rotterdam. Foto ANP / Marco de Zwart

Over welke partijen wordt het meest getwitterd?

Kan Twitter echt helpen bij het voorspellen van de uitkomst vanavond? Kunstenaar Hay Kranen denkt van wel en maakt op TweetSeats een voorspelling van de zetelverdeling op basis van tweets. Zijn voorspelling op dit moment? VVD 32 zetels, PvdA 31 zetels.

De voorspelling van TweetSeat op basis van het aantal tweets over de verschillende partijen.De voorspelling van TweetSeat op basis van het aantal tweets over de verschillende partijen.

Opkomst in Rotterdam: tien procent om 10 uur

In Rotterdam was de opkomst volgens de gemeente rond 10.00 uur tien procent, meldt Volkskrant-verslaggever Bart Dirks. Bij de verkiezingen twee jaar geleden lag de landelijke opkomst op het einde van de dag op 74 procent, het laagste opkomstcijfer sinds de verkiezingen in 1998.

Bart_Dirks Bart_Dirks Opkomst in Rotterdam was 10 procent om 10 uur, aldus inschatting gemeente. Net als in 2002. In 2003 was opkomst 6 procent om 10 uur. 12 september

Roemer stemt in Boxmeer

SP-lijsttrekker Emile Roemer bracht vanochtend zijn stem uit in buurtcentrum De Elsenhof in Boxmeer. Foto ANP / Bas CzerwinskiSP-lijsttrekker Emile Roemer bracht vanochtend zijn stem uit in buurtcentrum De Elsenhof in Boxmeer. Foto ANP / Bas Czerwinski

Zelf nog een zwevende kiezer?

Bent u trouwens zelf nog een zwevende kiezer? Gisteren hebben we alle punten en hulpmiddelen nog één keer écht helder op een rij gezet.

Drukte bij website stemwijzers én stemlokalen

Bij de stemlokalen op de stations was hun druk vanochtend. Op de twee stemlocaties op Amsterdam Centraal hadden om 09.30 uur al zo'n 850 mensen hun stem uitgebracht. "Dat is voor een enkel stemlokaal een behoorlijk aantal voor de hele dag", zei de voorzitter van de stemlocatie.

Ook op Utrecht Centraal en Den Haag Centraal liep het storm tijdens de ochtendspits. Om 08.30 uur hadden zo'n vijfhonderd forenzen op Utrecht Centraal gestemd.

Het is echter ook druk op de websites van Stemwijzer en Kieskompas. Zo'n elf- tot twaalfduizend mensen raadplegen vanochten elk uur nog de website van Kieskompas. De site van de Stemwijzer wordt elk uur nog zo'n veertigduizend keer bezocht.

De Amsterdamse zender AT5 nam vanochtend vroeg een kijkje op Amsterdam Centraal.

Geert Wilders stemt in Den Haag

Geert Wilders bracht vanochtend zijn stem uit in Den Haag. Foto Reuters / Chris Toala OlivaresGeert Wilders bracht vanochtend zijn stem uit in Den Haag. Foto Reuters / Chris Toala Olivares

Wie stemt op wie?

Diederik Samsom ging vanochtend als eerste lijsttrekker naar het stemhokje. "Ik stem gewoon op de bovenste van de partij waar ik op stem", zei hij vlak voor zijn vertrek richting stembus op Radio 1.

Diederik Samsom bracht vanochtend in Leiden zijn stem uit. Foto ANP / Robin UtrechtDiederik Samsom bracht vanochtend in Leiden zijn stem uit. Foto ANP / Robin Utrecht

Mark Rutte stemde in zijn oude basisschool in Den Haag en liet aan radio 1 weten net als twee jaar geleden op Edith Schippers, momenteel minister van Volksgezondheid, te stemmen.

Hero Brinkman liet weten op de Jeannette Winter te stemmen, de eerste vrouw op zijn lijst.

SGP-leider Kees van der Staaij, die vandaag zijn 44e verjaardag viert, liet weten dat hij op de nummer twee, Elbert Dijkgraaf, heeft gestemd. Dat ging overigens niet zonder problemen. "Voor het eerst heb ik meegemaakt dat de rode punt uit het potlood lag. Gelukkig waren er reservepotloden."

SP-leider Emile Roemer, die in het Brabantse Sambeek zijn stem uitbrengt, zegt het vakje voor zijn eigen naam niet rood te kleuren. "Op wie ik dan wel stem, houd ik netjes in het hokje."

Ook D66-voorman Alexander Pechtold, die in Wageningen zijn stem uitbracht, stemt niet op zichzelf. "Het is gek om op je eigen naam te stemmen." Pechtold stelt campagneleider van zijn partij Kees Verhoeven zijn stem te geven. "Dat heeft hij dik verdiend."

Groenlinks-lijsttrekker Jolande Sap is nog een beetje een zwevende kiezer, gaf ze aan. Sap gaat aan het begin van de middag in Amsterdam op een basisschool stemmen, maar op wie weet ze nog niet. "Ik heb de traditie om op de nummer twee te stemmen, zeker toen dat nog een vrouw was. Nu moet ik nog even denken op wie ik ga stemmen." Sap noemde het 'een beetje onfatsoenlijk' om op jezelf te stemmen.
lijsttrekkers