Geen duidelijke winnaar bij Carré-debat - Rutte en Samsom onder vuur
Een groepsfoto van de lijsttrekker met debatleider Rick Nieman bij het Carré-debat vanavond. Foto Hollandse Hoogte / Michiel Wijnbergh
De leiders van de acht grootste partijen (VVD, CDA, PVV, PvdA, D66, GroenLinks, SP en ChristenUnie) gingen vanavond in theater Carré met elkaar in debat. In het strak geleide debat kwam het niet echt tot een spektakel.
Lees hier ons liveblog terug met daarin alle duiding van de politieke redactie van NRC Handelsblad.
Een echte winnaar is er niet aan te wijzen, aldus politiek redacteur Erik van der Walle:
- Wilders kwam minder goed uit de verf dan normaal – hij heeft vurige tweegesprekken nodig.
- Rutte leek met minder bezieling te debatteren. Voelt hij zich niet vrij genoeg om helemaal zichzelf te zijn?
- Roemer had het het moeilijkst in tweegesprek maar herstelde zich daarvan, zonder te excelleren.
- Samsom probeerde weer de redelijkste te zijn, maar kwam minder uit de verf dan in vorige debatten.
Van een echte, duidelijke winnaar kan je volgens mij niet spreken en er was weinig spektakel. Zouden de hoofdrolspelers een beetje debat-moe worden? Kan ik me voorstellen."
In het Carré-debat werd er over vier verschillende thema's (Europa, zorg, AOW, crisis) in verschillende formaties gedebatteerd. Tussen de debatten door werden de acht lijsttrekkers in tweegesprekken met journaliste Petra Grijzen aan de tand gevoeld. Door het strakke regie was er niet echt sprake van vuurwerk. Van der Walle:
"Voordeel van dit strakke debat is dat iedereen aan zijn trekken kan komen, maar iets meer emotie mag wel. Zo wordt het lastig om het echt iemand moeilijk te maken. En te veel ongestoorde praatjes van dertig seconden doet het al snel lijken op zendtijd voor politieke partijen."
Het verslag van de NOS
Rutte onder vuur over Griekenland
VVD-lijsttrekker Rutte werd van verschillende kanten onder vuur genomen over extra hulp aan Griekenland. Rutte bleef volhouden dat er geen extra geld naar Griekenland mag.
PvdA-leider Diederik Samsom memoreerde dat Rutte begin 2010 ook zei dat er geen geld naar Griekenland mocht. Daarna is er twee keer een steunpakket voor Griekenland gekomen, met instemming van Rutte. Samsom wilde van Rutte weten wat hij doet als na de verkiezingen blijkt dat Griekenland een half jaar extra tijd nodig heeft. "Zegt u dan: basta, ik laat ze vallen?"
Rutte zei alleen te zullen instemmen als het geen geld kost.
"Maar het zal vele miljarden kosten. We moeten tegen de Grieken zeggen: genoeg is genoeg. We hebben twee grote steunpakketten voor Griekenland afgesproken. Ik ben van mening dat het daarmee klaar is."
Pechtold verweet Rutte bang te zijn voor PVV-leider Geert Wilders en diens anti-Europese koers. CDA-leider Sybrand van Haersma Buma voorspelde dat Rutte na de verkiezingen zal draaien en alsnog zal instemmen. Wilders noemde Rutte weer 'de man van de blanco cheques'.
Als het over Europa gaat blijft het ook een lastig verhaal voor Rutte, aldus Van der Walle:
"Het blijft een moeilijk punt: hij wil niet te veel pro-Europees te zijn om zijn achterban niet te laten schrikken. Euro-sceptici kunnen snel naar PVV overlopen."
Rutte zei daarnaast dat Griekenland de eurozone zonder grote problemen kan verlaten, omdat de situatie nu relatief stabiel is.
Samsom aangevallen op wachtlijsten
PvdA-leider Samsom, die minder uit de verf kwam in vergelijking met de vorige debatten, werd aangevallen op zijn plannen voor de zorg. Verschillende partijen waarschuwden dat bij de PvdA de wachtlijsten terugkeren. Arie Slob (ChristenUnie):
"Ik maak me zorgen over de plannen van de PvdA. Ik zie in de verte weer enorme rijen wachtende mensen staan."
Ook zal de bureaucratie in de zorg weer toenemen wanneer de PvdA de marktwerking in de zorg terugdraait, voorspelde Slob.
Jolande Sap (GroenLinks) verweet Samsom dat de PvdA ook flink bezuinigt op de thuiszorg. Mensen met een gebroken heup moeten het bij de PvdA zelf maar uitzoeken, was haar boodschap. Alexander Pechtold (D66) hekelde de plannen van Samsom en ook die van de SP. Ook bij Emile Roemer liggen wachtlijsten weer op de loer, zei Pechtold.
Samsom sprak de beschuldigingen tegen. Wachtlijsten zijn een spook uit het verleden, zei hij. "Ik kijk naar de toekomst." De PvdA'er bleef erbij dat er bij hem geen wachtlijsten op de loer liggen, ook al zegt het Centraal Planbureau van wel. Wanneer specialisten in loondienst worden genomen en de operatiekamers 24 uur per dag bemand zijn, ontstaan er geen wachtlijsten. En voor de thuiszorg geldt dat de PvdA fors wil investeren in wijkverpleegkundigen.
NRC-redacteur Tom-Jan Meeus:
tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Samsom heeft voor het eerst een minder comfortabel avondje #carredebat 4 september
Diederik Samsom tijdens zijn "tweegesprek" met Petra Grijzen. Beeld RTLDiederik Samsom tijdens zijn "tweegesprek" met Petra Grijzen. Beeld RTL
AOW-leeftijd geen breekpunt bij Roemer
SP-leider Emile Roemer wilde tijdens het debat niet uitsluiten dat hij nog meer water bij de wijn zal doen voor wat betreft de verhoging van de AOW-leeftijd. "Ik heb geen breekpunten", zei hij. De SP heeft alleen 'maakpunten', herhaalde hij. Roemer werd aan de tand gevoeld over de AOW-leeftijd naar aanleiding van de doorrekening van zijn verkiezingsprogramma door het Centraal Planbureau. Daaruit bleek dat de socialisten de pensioengerechtigde leeftijd toch verhogen naar 67 jaar, terwijl daar in het verkiezingsprogramma nog geen sprake van was.
Tijdens het tweegesprek nam Roemer geen verantwoordelijkheid voor de eigen keuzes van de SP, stelt redacteur Derk Stokmans:
“Roemer weet op een voorspelbare vraag geen overtuigend antwoord te geven: waarom heeft de SP de afgelopen drie maanden het AOW-standpunt aangepast. Het antwoord: wij hebben de aow-leeftijd niet aangepast. Dat hebben andere gedaan.”
Roemer verdedigde dit besluit door te stellen dat zijn partij niet heeft ingestemd met de verhoging van de AOW-leeftijd. Zijn partij wil dit besluit nu zoveel mogelijk 'repareren'. "Daar hebben we geld voor vrijgemaakt." Hij wilde echter niet zeggen dat het hierbij blijft. "Dit is een heel belangrijk punt, dat mogen kiezers weten, maar breekpunten hebben we niet."
Geen breekpunten voor Wilders
Wilders zei in deze verkiezingscampagne geen breekpunten te formuleren.
"Maar een kabinet dat eurofiel is, en dat miljarden naar de Grieken brengt en niet naar onze ouderen, gaan wij niet steunen."
Voor de verkiezingen van 2010 riep Wilders de AOW-leeftijd uit tot breekpunt. Tijdens het debat liet Wilders weten zijn "lesje" te hebben geleerd als het gaat over de verhoging van de AOW. Redacteur Huib Modderkolk over dit moment in het debat:
"Het is een direct gevolg van de gedoogconstructie die VVD, CDA en PVV bijna twee jaar geleden aangingen. Wilders leverde direct na de verkiezingen zijn verkiezingsbelofte in dat de AOW op 65 zou blijven. Het DNA van de PVV, stoere beloften en anti-establishment, verhoudt zich moeizaam tot het nemen van regeringsverantwoordelijkheid. De andere partijen weten dat Wilders hier kwetsbaar is."
Wilders kwam niet al te goed uit de verf tijdens het debat. Normaal gesproken is hij scherper en inventiever, aldus NRC-redacteur Erik van der Walle:
“Het leek erop dat Wilders door zijn soundbites heen is. Hij herhaalde enkele grappen (Grieken en zieken) en het leek er zelfs op dat hij door de zaal werd uitgelachen toen hij zijn stokpaardje (Europa) bereed terwijl de vraag over zorg ging.”
Sap: leiderschap staat als een huis
Daarnaast deed GroenLinks-lijsttrekker Jolande Sap een gewaagde uitspraak. Ze ontkende dat haar partijleiderschap op de tocht staat. De partij staat achter haar, zei Sap tijdens het Carrédebat. "Mijn leiderschap staat als een huis."
Sap memoreerde dat zij in juni is gekozen met een ruime meerderheid van 85 procent.
"Toen stonden we op vijf zetels in de peilingen, ongeveer net zo veel als nu. Ik heb er vertrouwen in dat we de komende week echt nog kiezers terug kunnen winnen."
In de gisteren verschenen Politieke Barometer staat GroenLinks op drie zetels. De Partij voor de Dieren is met vier zetels groter volgens deze peiling. Binnen en buiten GroenLinks wordt zo nu en dan al gespeculeerd over de opvolging van Sap.
Lees hier ons liveblog terug met daarin alle duiding van de politieke redactie van NRC Handelsblad.