Het Radio 1-debat samengevat - 'Ze lieten elkaar dit keer uitpraten'
Roemer, Pechtold en Wilders aan tafel bij het debat op Radio 1. Screenshot Politiek24
De elf lijsttrekkers zaten vanmiddag bij Radio 1 voor een debat. Dit zijn de belangrijkste discussies die daarbij aan bod kwamen. Wat opviel: in tegenstelling tot in eerdere debatten ging men nu in op de details en lieten ze elkaar uitpraten.
De opzet van de middag was als volgt: een lijsttrekker schoof aan en beantwoordde eerst een vraag van een Radio 1-luisteraar. Daarna volgde steeds een kort debat - hooguit vijf minuten - waarbij twee tot vier lijsttrekkers tegenover elkaar zaten. Onderstaand de samenvattingen van de belangrijkste 'duels':
Pechtold vs Wilders over immigratie: ‘Wat doen we met asielzoeker 1.001?’
Wilders (PVV) had het over cijfers, Pechtold (D66) had het over mensen. Nederland krijgt per jaar 50.000 reguliere allochtonen en 10.000 asielzoekers binnen, zei de PVV’er. Dat is veel te veel - duizend is meer dan genoeg. In zijn verkiezingsprogramma staat dat daar de grens gelegd moet worden. Maar, zei Pechtold, wat doen we met nummer 1.001, een homoseksueel die zijn leven niet zeker is in Iran? Die vangen we desnoods op in de regio, antwoordde Wilders, maar niet in Nederland. Hij erkende dat het aantal niet genoeg gedaald is in twee jaar gedogen, maar weet dat aan Europa:
“Europa zorgt ervoor dat we onze aantallen asielzoekers en immigranten niet mogen laten dalen.”
Rutte vs Samsom over banen: ‘We zijn niet langer kampioen’
Geen ‘nu doet u het weer, meneer Rutte’ deze keer: Samsom (PvdA) en de demissionair premier (VVD) lieten elkaar uitpraten en waren vriendelijk. De banenmarkt was wederom het belangrijkste onderwerp: volgens Samsom zouden er onder zijn partij geen 100.000 werklozen bij gekomen zijn, zoals onder Ruttes kabinet wel gebeurde.
“We zijn niet langer banenkampioen van Europa en dat is zonde.”
Volgens Rutte had de PvdA het juist niet beter gedaan en tonen de CPB-cijfers dat aan. De Europese crisis is de oorzaak, zei hij - daar kon de gedoogcoalitie niets aan doen.
Samsom wil de banenmarkt overeind houden door “niet al te hard te bezuinigen om de fragiele economie weer kans te bieden op herstel”. Een van de belangrijkste dingen voor de toekomst is het hervormen van de woningmarkt, zei hij. Rutte pleitte voor “slim investeren” in wegen en onderwijs, maar ook voor zijn eerder genoemde ruimte voor lastenverlichting voor de werkenden.
Sap vs Pechtold vs Rutte vs Roemer over de woningmarkt: ‘Achter ieder te koop-bord zit een probleem’
Daar was het H-woord weer: de hypotheekrente. “Achter ieder bord met ‘te koop’ zit een probleem”, zei Pechtold. Hij klopte - samen met Sap - bij Rutte aan om daar eindelijk iets aan te doen, maar Rutte bleef verdedigen dat bestaande gevallen erop moeten kunnen rekenen. Volgens Roemer is de stijgende huurprijs, waardoor mensen “nu niet verhuizen”, de reden dat er veel meer moet worden gebouwd. Over het H-woord was hij duidelijk:
“De hypotheekrenteaftrek was bedoeld om starters en jongeren de mogelijkheid te geven een woning te kopen, niet om villa’s mee te subsidiëren.”
Buma vs Rutte over Europees bankentoezicht: ‘Zeg nou ja tegen Europa, meneer Rutte’
Onderbroken door microfoonproblemen begon dit minidebat wat rommelig. Toen het op gang kwam, zei Rutte (VVD) geen meerwaarde te zien in meer bevoegdheden overdragen aan Europa: “het is stroperig en de besluitvorming is traag”. Volgens Buma (CDA) willen Nederlandse bedrijven juist vooroplopen in Europa. “Als we beter toezicht willen hebben, moeten we die kant op.” En even later:
“Zeg ja tegen Europa, doe mee met onze ondernemers.”
Volgens Rutte willen het CDA en het PvdA zo snel mogelijk naar een situatie waarin Nederlanders garant staan voor Zuid-Europese banken - niet de juiste weg, vindt hij.
Roemer vs Slob over het ontslagrecht: 'Jeugd is nu het kind van de rekening'
Jongeren zijn ‘job hoppers’ geworden, zei Roemer, en dat komt omdat ze worden gedwongen ‘flex’ te zijn. Daardoor hebben ze geen zekerheid meer en juist dat is belangrijk in crisistijd. Bovendien zijn mensen minder productief als ze onzeker zijn over hun toekomst. Daarom: handen af van het ontslagrecht. Maar, antwoordde Slob, bij de SP neemt de structurele werkloosheid met 250.000 toe en bij zíjn partij wordt het juist teruggedrongen.
“De jeugd wordt nu het kind van de rekening en daar moeten we vanaf.”
Wilders vs Roemer over ontwikkelingssamenwerking: ‘Roemer is een watje’
Ongetwijfeld het felste debat van de middag. De SP wil niet met de PVV regeren, zei Roemer, want daar scheren ze heel veel mensen over één kam, bijvoorbeeld als het over de Islam gaat. Over ontwikkelingssamenwerking zei hij dat armoede niet ophoudt bij Maastricht. Toen ontbrandde het: Roemer is “Koning van Afrika, omdat hij als enige partij miljoenen extra uittrekt voor ontwikkelingssamenwerking”, zei Wilders. Vervolgens liepen dat onderwerp en dat van criminaliteit door allochtonen binnen ons eigen land door elkaar. “Marokkaans tuig moet je oppakken en het land uit knikkeren” zei Wilders.
“Roemer is een watje als het gaat om het aanpakken van die problemen.”
“U heeft twee jaar aan de knoppen gezeten en u heeft er geen klap aan gedaan”, zei Roemer, wat hem - tegen de vooraf gecommuniceerde regels van het debat in - op een applaus van het aanwezige publiek kwam te staan. Wilders bracht daar nog tegenin dat de SP de PVV nooit steunde bij het aanpakken van problemen:
“Het enige wat u deed was opkomen voor het honderdduizendste kinderpardon. Als u aan de macht komt, heeft Afrika het goed en onze volkswijken het slecht.”
Buma vs Slob vs Wilders vs Samsom over de zorg: ‘Bij de PVV loopt het systeem vast’
Wilders wist erg goed met welke zinsnede hij het debat wilde overspoelen: dat ouderen in Nederland “onder de brug moeten slapen” als het aan zijn tegenstanders ligt. De 'Kunduzpartijen' (die het Lenteakkoord sloten) voerden namelijk een verhoging van het eigen risico in en pakten ouderen de rollator af. De PVV-leider wilde wel erkennen dat de eigen bijdrage in de GGZ wordt verhoogd in zijn plannen, maar hij kon niet opnoemen in welke mate.
Alle drie de anderen hadden moeite zich tegen het verbaal geweld te weren, maar Buma was degene die zijn weerwoord het best op orde had.
“Wilders heeft een systeem dat helemaal vast gaat lopen. De Nederlandse zorg hoort bij de wereldtop en dat willen we zo houden. Het is essentieel dat we niet teruggaan naar de wachtlijsten van een paar jaar geleden.”
Sap vs Samsom over groen: ‘De PvdA wordt steeds valer groen’
Wij, zei Sap (GroenLinks) aan het begin van het laatste minidebat, laten zien dat groen werkt en dat dat banen kan opleveren, de PvdA niet. Samsom haalde daarop een anekdote aan. Toen hij jaren geleden bij Tata Steel was, zei hij daar dat ze als grote vervuiler veel meer belasting zouden moeten betalen. Ja, zei een man in het publiek toen, maar wij dan? Kortom: de PvdA wil naar “snelle, maar verantwoorde energievoorzieningen” waarbij ook mensen niet vergeten worden. Volgens Sap kan dat prima hand in hand gaan:
“Tata Steel moest het vorige decennium het productieproces ook grondig aanpakken en er werkt nu geen mens minder.”
En later een one-liner waar ze wellicht op geoefend had: “Mij valt op dat de PvdA onder Samsom alleen maar valer groen aan het worden is.” Samsom mocht het debat afsluiten en deed dat door de kabinetten van de laatste jaren de schuld in de schoenen te schuiven. “Het ontbrak de laatste jaren aan een stabiel energiebeleid en dat is het probleem in Nederland.”
'Ze lieten elkaar voor het eerst uitpraten'
Het debat bij Radio 1 onderscheidde zich van de eerdere debatten doordat de lijsttrekkers meer op de inhoud in gingen en elkaar lieten uitpraten. Dat zegt politiek redacteur van NRC Derk Stokmans:
“Er werd wel geklaagd dat het voor kiezers in de eerste twee debatten moeilijk was een weg te vinden. Wat vandaag het meest opviel, was dat de lijsttrekkers de gelegenheid hadden op de details van hun partijprogramma in te gaan. De discussie over de hypotheekrenteaftrek was daar een goed voorbeeld van: daar konden de lijsttrekkers goed de onderlinge verschillen laten zien. Allemaal hebben ze hetzelfde doel - rust op de woningmarkt - maar ieder heeft z’n eigen visie. Zo’n discussie helpt de mensen om een keuze te maken. Ik denk dat ze allemaal het voornemen hadden om vooral inhoudelijk te zijn. En ze lieten elkaar uitpraten, voor het eerst.”
Een spraakmakend moment, zoals eerder de 'nou doet u het weer, meneer Rutte' van Samsom, leverde dit debat niet op. Stokmans:
“In eerdere debatten was er wel een moment waar daarna een week over nagepraat werd. De ruzie tussen Rutte en Roemer in het eerste debat en ‘Nou doet u het weer’ van Samsom tegen Rutte in het tweede. Nu was er niet zo’n moment.”
Rutte meer een premier dan eerder, Roemer blijft overeind
Een duidelijke winnaar is er volgens Stokmans niet aan te wijzen. Wat wel opviel, was dat Buma “het felst was in het duidelijk maken van de verschillen”, zegt Stokmans. En Rutte herpakte zich na twee mindere optredens:
“Rutte was iets beter dan in de eerste twee debatten. Toen oogde hij een beetje verbeten, dreigend, en dat paste hem niet. Dat leidde ook tot opmerkingen die anderen als leugens betitelden. Nu was hij meer een premier.”
Roemer, ten slotte, bleef vandaag overeind. De man die zelfkritisch was na het eerste debat pareerde vandaag de harde woorden van Wilders. Stokmans nog één keer:
“Ik had niet het idee dat Roemer nu de klappen kreeg. Hij heeft inhoudelijk zijn punten kunnen maken en pareerde de aanvallen van Wilders goed door te zeggen dat die twee jaar aan de knoppen had gezeten en er niets aan verbeterd had. Wilders probeerde dat te pareren door Roemer gebrek aan steun te verwijten, maar dat is natuurlijk een gek verwijt van iemand die zelf in de gedoogcoalitie zat.”