Crisis door Cameron? Hoe meer geruzie in Brussel, hoe democratischer Europa

cameron_foto

De Britse premier David Cameron. Foto AFP / Dominic Lipinski

Om de euro te redden hebben we een politiekere unie nodig. Nog meer integratie van lidstaten in ‘de Europese beschaving’. Guy Verhofstadt benadrukte dat gisteren nog maar eens in Buitenhof. Tafelgenoten Martin Visser en Arjo Klamer riepen hem tot de orde. Wederom vergat de Belgische oud-premier en Europarlementariër dat hij het volk mee moet krijgen.

‘Demos’, heette dat in de studio. Mogelijk om de zo noodzakelijke betrokkenheid van burgers bij het bestuur te accentueren. Ook viel het woord ‘tekentafel’: het meubelstuk waaraan de eurocraten alles uitwerken, behalve de broodnodige sfeer en solidariteit. Dat laat zich immers moeilijk uittekenen. Verhofstadt verdedigde zich met de term ‘populisme’: in zijn ogen moeten politici het verhaal maken en het volk daar vervolgens van overtuigen, niet andersom.

De praktijk laat zich minder gemakkelijk vangen in kreten. Eurofielen mogen dan dwepen met meer dan een halve eeuw vrede en solidariteit, feit is dat de EU psychisch allang gesplitst is. De noordelijke staten beschimpen de zuidelijke met ‘knoflooklanden’, de zuidelijke tekenen Hitlersnorretjes op het portret van de Duitse ‘euroleider’ Merkel. Het geruzie over geld (omstreden steunpakketten, opgedrongen bezuinigingen) leidde tot crises in nationale parlementen, opkomst van fascisme in Griekenland en nog meer weerzin tegen de EU. Op het moment dat lidstaten elkaar het hardst nodig hadden, stonden nationale bevolkingen agressiever tegenover elkaar dan ooit. We redden elkaar alleen maar omdat we niet mee de afgrond in getrokken willen worden. Het is papieren solidariteit.

De ironie wil dat eurofederalisten en eurosceptici het over één ding eigenlijk hartstikke eens zijn: wil de EU haar huidige opdrachten goed vervullen dan moet de constellatie nog hechter en nog politieker worden. Ze verschillen echter in hun geloof: de eerste groep denkt dat je steun kunt afdwingen door alvast van alles te regelen, de tweede groep vindt dat Europa niet op de wensen van burgers vooruit moet lopen. Frustrerend is dat er in tijden van crisis zaken doorheen gejast worden die men normaal gesproken nooit omarmd had. Of zoals hoogleraar economie Arjo Klamer dit weekend met anderen in NRC schreef: "De EU is zo opgezet dat er steeds nieuwe bevoegdheden moeten worden overgedragen om te kunnen blijven functioneren. Zo dwingen de problemen rond de euro ons tot een Europees ministerie van Financiën en tot Europees gecoördineerd begrotingsbeleid."

In de discussie over de EU zijn zelfs de 'feiten' meningen. Volgens een rapport van Lombard Street Research, in opdracht van Geert Wilders, zou een terugkeer naar de gulden Nederland na enkele jaren tientallen miljarden euro's opleveren. Een rapport van de ING, daarentegen, wijst op een financieel Armageddon als Nederland en Duitsland uit de euro stappen. Een klap die harder aan zou komen dan de val van de zakenbank Lehman Brothers die de kredietcrisis inluidde.

Het debat over Europa is niet meer zo vrijblijvend nu de Britse premier David Cameron zijn kiezers een referendum voorhoudt. Als hij herkozen wordt, zo beloofde hij woensdag in een roemruchte speech, dan zal hij een referendum uitschrijven. In de EU blijven onder de nieuwe voorwaarden, of er helemaal uitstappen - dat moet volgens hem de vraag worden. Die nieuwe voorwaarden hoopt hij onder dreiging van een 'Brixit' beter te kunnen bedingen dan ooit. Het steekt dat juist Groot-Brittannië zo hoog van de toren blaast. Ze heeft namelijk al een VIP-behandeling: een invloedrijk lid, maar zonder euro, zonder alle plichten van het Verdrag van Maastricht, zonder handtekening onder de begroting van 2011, zonder Schengen en zonder het onderschrijven van belangrijke financiële en justitiële regels.

Politiek-strategisch is Groot-Brittannië van belang, maar nu zich dat uit in arrogantie en machtsmisbruik zijn andere lidstaten er klaar mee. Een Franse minister beet Cameron toe dat hij de 'rode loper' zal uitrollen als de Britten de EU willen verlaten. De EU is geen 'Europa à la carte' galmde het rond. Spanje had het over 'gevaarlijk spel', Italië eiste 'bereidwillige, geen onwillige' leden', België wees op het 'aanvaarden van een menu' en Oostenrijk sprak van 'chantage'. In eigen land kreeg Cameron het verwijt dat hij in de vertrekhal staat te schreeuwen tegen de andere 26 lidstaten. Dit is geen debat meer, maar een ruzie die een scheiding aankondigt.

Dat het zo ver heeft moeten komen is niet Camerons schuld, maar die van de eurofederalisten en hun blinde vooruitgangsdriften. Zij die denken dat je democratie zomaar kunt opschalen, dat demos als vanzelf de bestuurlijke mallen vult. Afgezien van de relationele schade die Camerons speech aanrichtte, was de rede een warm en vurig pleidooi voor een open natiestaat. Sceptisch richting de EU, maar niet richting Europa. Cameron zette zijn land neer als een onafhankelijk, vastberaden volk dat hartstochtelijk gehecht is aan soevereiniteit. Dat niet geketend wil zijn aan een gestolde politieke unie, maar wenst te ondernemen in een bruisend netwerk van internationale zakenpartners. "Meer van hetzelfde zal de toekomst van de eurozone op de lange termijn niet veiligstellen", aldus de politicus die vooral zijn achterban toesprak.

En zo hoort het eigenlijk ook. Regeringleiders moeten vooral hun eigen kiezers te vriend houden, niet hun internationale collega’s. Hoe beter de ‘hoge heren’ het in Brussel met elkaar kunnen vinden, hoe argwanender het volk. Een referendum, ook in andere landen dan Groot-Brittannië, is op dit moment misschien het beste voor iedereen. Eurofederalisten als Verhofstadt zien in dat ze draagvlak nodig hebben om hun idealen te verwezenlijken. Eurosceptici hebben de steun van het volk nodig om de EU af te remmen waar het uit de bocht dreigt te vliegen. Wat de uitkomst van zo’n referendum ook wordt, de democratie stapt er altijd als winnaar uit. Uiteindelijk was het waarborgen daarvan één van de redenen om de EU op te richten.

Volg de auteur op Twitter

Geplaatst in:
Beste van het web
Binnenland
Lees meer over:
David Cameron
democratie
EU
Groot-Brittannië
referendum

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief