Niet zo piepen, eet dat bord met groente leeg

tomaat

Ja, we hebben er een dodelijke bacterie bij. Nee, het is niet waarschijnlijk dat u besmet raakt. En toch doet u alsof u die pechvogel zult worden, die 1 op de zoveel miljoen. Dat is niet alleen belachelijk, maar ook gevaarlijk. U bent hier de crisisveroorzaker.

Eigenlijk zou het beter zijn als u de komende dagen geen televisie meer kijkt. En, vooruit, die krant kunt u ook wel even laten liggen. U handelt namelijk niet naar statistische risicoanalyses of wetenschappelijk bewijs, maar naar onzekerheden. Het zweet breekt u al uit bij het zien van een onschuldige tomaat. Sneu hoor.

Doe toch niet zo primitief
Ooit was die instinctieve reactie goed voor de overleving van de menselijke soort. Hoorde u een tijger brullen, dan klom u in de boom. Het probleem is dat u in 2011, bij het zien van een tijger op televisie, wederom in de boom klimt. Zelfs als het fictie is: een spannende film verhoogt uw bloeddruk.

Dat gepanikeer van u richt meer schade aan dan de werkelijke dreiging. U mist de nodige vitaminen en werknemers in de groentesector gaan failliet. Hele gezinnen belanden op straat. Alleen omdat u een tijger op de televisie zag. En als er iets besmettelijk is, dan is het angst. Stress die het immuunsysteem daadwerkelijk verzwakt.

Het euvel dat u momenteel aanricht, door geen groente te kopen, wordt ook wel de ‘perceptiekloof’ genoemd: de kloof tussen zorgen en feiten. “Dit representeert zijn eigen, echte risico’s”, schrijft David Ropeik, risicodeskundige aan de Harvard University, in The Guardian. “Overmatige angst voor vaccins zorgt ervoor dat ziektes die bijna uitgeroeid waren, zich weer verspreiden. De laconieke houding ten opzichte van kolencentrales, daarentegen, leidt tot ziekmakende luchtverontreiniging.” Een houding die in stand wordt gehouden door angst voor kernenergie, stelt de auteur van How Risky Is It, Really? Why Our Fears Don’t Match the Facts.

Wist u dat bacteriën dol zijn op gestreste mensen?
Onzekerheid is dus de echte angstfactor. U krijgt de bibbers van de EHEC-bacterie omdat de wetenschap niet meteen alle antwoorden heeft. U kan er niet tegen dat de autoriteiten de ene dag de komkommer aanwijzen en de volgende dag taugé. Maar de grootste vrees heeft volgens Repeik een zintuiglijke oorsprong, aangezien u de bacterie niet kunt detecteren: het is zowel onzichtbaar als smaak-, geur- en reukloos. Eet u een hap uit een rotte appel, dan handelt u adequaat: u spuugt het uit. Maar u staat machteloos tegenover een appel met een EHEC-bacterie. Dat u uzelf niet kunt beschermen, leidt tot irrationeel gedrag. Aangezien u in dit geval niets aan uw zintuigen heeft, neemt u irrationele, onverantwoorde besluiten.

Die paniek leidt tot een verhoogd bewustzijn. Vervolgens weegt u de binnengekomen informatie verkeerd. Slecht nieuws slaat u op, goed nieuws negeert u. Die chronische stress is pas echt schadelijk voor de gezondheid, waarschuwt Ropeik. Het verzwakt het immuunsysteem. “En dat maakt ons kwetsbaar voor de bacteriële infecties waarover we ons in de eerst plaats zorgen maken.”

Eerder in deze serie:
EHEC-bacterie drijft regeringen uiteen. Media panikeren
Wie bang is voor straling, wordt ziek van angst
Pro-kernenergie activisten in het geweer tegen negatieve beeldvorming
Japan slaat PR nucleaire industrie uit het lood
Mensen, houd nou eens op met groeien
Na de Dag des Oordeels gezond weer op

Geplaatst in:
Beste van het web
Wetenschap
Lees meer over:
EHEC-bacterie
evolutie
instinct
risicocommunicatie
risicoperceptie

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief