Nefroloog Ronald Hené van het UMC Utrecht kent een vrouw die twee broers heeft met een nierziekte. Zij wil graag een nier doneren, maar aan wie? Dat dilemma lijkt een beetje op het dilemma waar de zogenaamd doodzieke Lisa vrijdagavond in BNN’s Grote Donorshow voor werd geplaatst.

Eerst moest ze uit vijfentwintig nierpatiënten drie kandidaten voor de wedstrijd om haar nier kiezen. Daarna moest ze gaan bedenken wie van die drie haar nier het hardste nodig had. Die keuze kon alleen maar subjectief zijn. Ze keek naar de filmpjes over het leven van de drie kandidaten – Esther-Claire, Vincent en Charlotte. Ze luisterde naar hun smeekbeden. Ze liet, kort voor de ontknoping, Esther-Claire afvallen. Die had „haar leven redelijk onder controle”, vond ze. „Sorry, Esther-Claire.”

Heel pijnlijk. Maar achteraf, toen duidelijk was dat Lisa een actrice was en ze niet echt hoefde te kiezen, ook nogal ongeloofwaardig. Mensen die bij leven een nier willen geven, doen dat bijna altijd omdat ze iemand kennen die een nier nodig heeft. Het komt niet zo heel vaak voor, zegt nefroloog Ronald Hené, dat een donor moet kiezen uit twee familieleden die beiden geschikt zijn om de nier te ontvangen.

Het dilemma waar Lisa voor geplaatst werd, doet zich in het echt dus bijna nooit voor. Laurens Drillich, voorzitter van BNN, zegt dat ze dit ook al hadden bedacht toen ze de Grote Donorshow nog aan het voorbereiden waren. Ze besloten om er niet al te ingewikkeld over te doen. Drillich: „Dan hadden we een documentaire moeten maken, in plaats van een wedstrijd. En dan had niemand er verder over gepraat.”

Nierpatiënten weten wel dat die objectieve regels er zijn, zegt Drillich. Maar ze voelen het niet zo. „Ze ervaren het als een lot uit de loterij als er een nier voor hen beschikbaar komt.” En dat begrijpt hij. De toekenning van nieren kan geregeld worden. Maar wie bepaalt dat een gezonde man of vrouw met donorcodicil een dodelijk ongeluk krijgt? Of een hersentumor?

Wat in de voorbereiding, de uitzending en alle discussies ervoor en erna geen rol heeft gespeeld: of nierpatiënten recht hebben om een nieuw orgaan te eisen. Drillich zegt dat het voor BNN geen vraag is, maar een feit. De Grote Donorshow was bedoeld om mensen te dwingen na te denken. Waarom ben ik geen donor? De show, zegt Drillich, was ook bedoeld voor de politiek. Waarom is het nog steeds niet gelukt om meer donoren te krijgen?

Sinds vrijdagavond hebben 18.000 mensen een donorformulier ingevuld. Boven verwachting, zeggen ze bij BNN. Maar is het veel? Er waren 1,2 miljoen kijkers. Wat vonden die van dat ‘ik ben ziek en jij moet me helpen’-karakter van de show?

Een uur voor de uitzending, bij de ingang van de studio in Aalsmeer waar de show was, staat Karin Peters daarover te praten met haar vriend Otto. Peters is het schoonzusje van de bedenker van de show, Mark van der Werff. Ze zegt tegen Otto: „Ik verwacht dat er na afloop wel iemand klaarstaat om je meteen als donor te registreren.” Zelf heeft ze zich al jaren geleden al aangemeld. „En?”, vraagt ze. „Wat doe je dan?”

„Nou, eh... ”, zegt Otto. „Daar heb ik eigenlijk nog niet over nagedacht.”

Karin Peters: „Ik vind dat iedereen donor moet zijn. Doe het nou maar gewoon.”

Otto: „Maar móét het? Móét ik donor zijn?”

Minister-president Balkenende wilde dit weekend geen antwoord geven op de vraag wat het kabinet voor plannen heeft om meer mensen donor te laten worden. Vice-premier Bos (Financiën) zei dat zijn partij, de PvdA, overweegt om voor mensen die donor willen zijn het paspoort gratis of goedkoper te maken. Minister Ab Klink (Gezondheidszorg, CDA) had nog moeite met de formule van BNN; zijn woordvoerder liet weten dat hij de manier waarop de omroep aandacht vroeg voor het probleem „ongepast” vindt.

Coalitiepartij de ChristenUnie en de SGP hadden samen met Kamerlid Joop Atsma (CDA) eerder minister Ronald Plasterk (Onderwijs en Cultuur) gevraagd dit soort programma’s in de toekomst tegen te houden.