Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Recessie van jaren-30-allure bedreigt ook rechtsstaat

Donderdag nam Piet Hein Donner als nieuwe vicepresident het woord. De man die op ‘ondoorzichtige wijze’ (de ombudsman) bij de Raad van State terechtkwam. Maar dat is dus een fait accompli. Wat blijft zijn het jaarverslag en de rituele preek.

Donner hijst stormvlag: bezuinigingen en polarisatie kunnen leiden tot rechtscrisis

Donner was donderdag korter dan Herman Tjeenk Willink, zijn voorganger, die makkelijk 39 bladzijden ‘Algemene Beschouwingen’ volschreef. Tjeenk kritiseerde steeds weer de privatiseringen, de vloek van het bedrijfsmatige denken, de incidentenmanie aan het Binnenhof en het immer vergeten van ‘Europa’. Met een lichte nostalgie naar de overheid van weleer. Donner kijkt echter naar voren en waarschuwt voor de invloed van de crisis op de rechtsstaat. Zijn betoog is actueel en urgent. En ook beter leesbaar.

Deze recessie doet hem aan de jaren 30 denken. Staat het fascisme soms voor de deur? Dat schrijft Donner niet, maar democratie en rechtsstaat staan volgens hem wel voor een „test”. En bij de persconferentie zei hij het ook niet. „Anti-democratische bewegingen” kunnen opkomen, daar liet hij het bij. Een verlangen naar sterk leiderschap, dat zou weer kunnen, dacht hij.

De rechtsstaat Nederland staat onder druk, begrijp ik. De democratie moet zich in een periode van economische neergang „opnieuw bewijzen”. Donner waarschuwt voor de „overheersing van de minderheid” door de meerderheid van de dag. Feitelijk dus voor het kabinet waar Donner net uitstapte. Dat rustte immers op de helft-plus-één en dat veroorzaakt instabiliteit, meent hij. De politiek radicaliseert, de politieke middenpartijen kalven af. Overlegmechanismen verzwakken, net als democratische gedragsnormen. In de politiek is men elkaar intussen „onheus” aan het behandelen – dat bemoeilijkt coalities en bedreigt de stabiliteit. De democratie is geen „oorlog van allen tegen allen”, maar moet het hebben van zelfbeperking. En of we dat in ere willen herstellen.

Zijn het bestuur en rechtssysteem straks wel bestand tegen ingrijpende maatregelen van bijvoorbeeld Griekse proporties, vraagt hij. Nu al dreigt het rechtsstelsel vast te lopen door de toevloed aan regels en rechtszaken. Straks zitten we met een „rechtscrisis”, zegt Donner. Dan wordt de overheid niet meer als legitiem gezien bijvoorbeeld omdat de rechtspraak niet meer bereikbaar is door veel te hoge eigen bijdragen. Maar ook door overbelasting.

Het „gezag van instituties” brokkelt ook af. Dat gaat dus over de Raad van State zelf. Donner noemt nóg acht adviesorganen. De WRR, CPB, SCP, RIVM, CBS, DNB, CBP en ARK – zij dreigen de politiek ingezogen te worden en daar neergesabeld als partijdig. Dit type instituties moet behouden en gekoesterd worden. Juist nu. Luister naar ons, zegt Donner.

Daar bevat het jaarverslag trouwens interessant materiaal over. Bijna 10 procent van de wetsvoorstellen keurde de Raad van State meer of minder af. RTL Nieuws zocht eerder uit dat het kabinet-Rutte meer slechte beoordelingen krijgt dan vorige kabinetten. De kabinetten-Balkenende scoorden tussen 2007 en 2010 tussen de 4,8 en 7,6 procent. Het kabinet Rutte zit al op 9,8.

Tegelijk met het jaarverslag is een webdatabase gelanceerd met de wetgevingsadviezen. Daar selecteerde de Raad elf ‘spraakmakende’ adviezen. Feitelijk een compilatie van de facto door het kabinet genegeerde adviezen, waar ik deze Top5 van Gezagsverlies uithaal.

Wat mij betreft staat op 1 het nuchtere rekensommetje dat sinds 2007 de boetes met 66 procent omhooggingen. Dat wist ik helemaal niet. Volgens de Raad wordt artikel 6 van het Europese mensenrechtenverdrag zo geschonden. Dat schrijft namelijk een evenwicht voor tussen de ernst van het feit en de zwaarte van de sanctie. Het lijkt mij inderdaad apekool dat het weggedrag sinds 2007 hier zo uit de hand liep dat alleen een draconische verhoging over de volle breedte dat kan stoppen. De proportie is hier zoek.

Op 2 staat de invoering van verplichte minimumstraffen bij recidive. Een systeembreuk, een zware aantasting van het systeem waarin de strafrechter maatwerk mag leveren. Zeer onwenselijk, vond de Raad. En een blijk van wantrouwen.

Op 3 het plan om de kosten van rechtspraak geheel door de partijen te laten betalen door een sterk verhoogde eigen bijdrage. Feitelijk de afschaffing van rechtspraak als collectieve voorziening.

Op 4 het boerkaverbod: een aantasting van de geloofsvrijheid. Een irrationele oplossing voor een verzonnen probleem.

En op 5 het genegeerde advies om de minister van Veiligheid écht de baas van de Nationale Politie te maken. En de nieuwe politiegeneraal straks niet semi-zelfstandig te maken, waar het nu toch op lijkt.

Beter luisteren naar de Raad van State – toch niet zo’n gek advies.

 

Geplaatst in:
Opinie
Staatsrecht
Lees meer over:
boerkaverbod
Piet Hein Donner
Raad van State
recessie
rechtsstaat
Tjeenk Willink

22 reacties op 'Recessie van jaren-30-allure bedreigt ook rechtsstaat'

Eisso Post

De democratie staat ook onder druk door de voortdurende chantage vanuit het neoliberalisme, het ‘there-is-no-alternative’- denken dat voortdurend tot meer bezuinigingen en meer ruimte voor ondernemers oproept, nu al tientallen jaren, met als gevolg telkens méér van hetzelfde. Een land moet net als een tuin, een huis of een gezin onderhouden worden, daar is geld voor nodig en daar moet belasting voor worden betaald, punt, niks geen ‘BV Nederland’, gelukkig hoor je die term ook nauwelijks meer.

Niek Heering

Donner hijst de stormvlag voor een storm die hij zelf mee hielp te ontketenen. Dankzij het Eerste Kamer-SGP- lid Gerrit Hondijk die met de oppositie wilde gaan meestemmen, gaat de verhoging van de griffiegelden niet door, anders was de democratische rechtsorde nog veel meer aangetast geweest. Donner spreekt met twee tongen. En gezien zijn raad dat het begrotingstekort niet meer dan 3 % mag bedragen, ook nog met een derde niet-juridische tong. Mijn vertrouwen in de RvS neemt zo snel af.

Jan-Willen Kuiper

Het kabinet probeert mensen neer te sabbelen, terwijl ze niet de onderliggende oorzaken oplost. In Amsterdam wonen tal van allochtone gezinnen in te krappe woningen, omdat woningen-op-maat niet betaalbaar voor ze zijn. De jongeren gaan dus veel op straat hangen, en belanden zo in de criminaliteit (uiteraard niet iedereen). Dat kost de samenleving miljoenen. Investeer liever in behoorlijke sociale huurwoningen (wachtlijsten van 8 jaar in A’dam).

In de stad zijn er procentueel meer mensen met psychische problemen dan elders. Psychosociale omstandigheden zijn daarbij een belangrijke factor. In Amsterdam wordt veel te krap gebouwd. Mensen kiezen er niet vrijwillig voor. Er is namelijk bijna geen keuze. Een woning met een tuin is voor de meesten onbereikbaar. Kippenhokken worden er dus gebouwd. Dat leidt weer tot burenruzies, pesterijen, en geestelijk leed: een frisse (dus geen fijnstof van alle auto’s) wind, veel groen, een behoorlijke woonruimte en tuin…en mensen niet op elkaar proppen. Dat zou de samenleving uiteindelijk veel geld besparen.

Hoge incassokosten, hoge boetes: brengt de minima alleen maar dieper in de schulden, dus moet er weer – door de staat bekostigd – dure schuldhulptrajecten aangeboden worden.

In plaats van repressie, zou de overheid juist de onderliggende problematiek moeten aanpakken. Eigen verantwoordelijkheid is in veel gevallen een fictie. Leuk voor degenen met een behoorlijk economisch en sociaal kapitaal. Dat is helaas voor veel mensen niet weg gelegd. In veel zaken hebben mensen geen eigen hand: de wachtlijsten voor een sociale huurwoning (tegenwoordig ook de middeninkomens die er een beroep op moeten doen) zijn enorm. Verhuizen naar dichterbij het werk zit er voor velen niet in. Een nieuwe, tweede, studie om jezelf om te scholen is niet bereikbaar. Naar de sportschool om fit en gezond te zijn: vaak een te dure luxe voor de uitkeringsgerechtigde.

Michiel Jonker

Als vice-voorzitter Jan-Hein Donner de afbrokkeling van het gezag van instituties zoals de Raad van State serieus wil tegengaan, zou hij om te beginnen zelf moeten afzien van de functie die hij op een “ondoorzichtige” (of is het eigenlijk juist een heel doorzichtige?) wijze heeft verworven.

Eén van de grootste bedreigingen voor het gezag van Nederlandse overheidsinstellingen wordt gevormd door het feit dat nobele, fatsoenlijke woorden te weinig verbinding meer hebben met feitelijk handelen. Steeds meer mensen krijgen dat in de gaten.

Waarom zit bijvoorbeeld iemand als Wim Deetman, die als lid van de Raad van State bijverdiensten verzweeg en ze vorig jaar pas afdroeg nadat het was ontdekt, nog steeds in de Raad van State? Een caissière wordt ontslagen voor een duizend keer zo kleine misstap. En waarom weigerde Donner, toen nog als verantwoordelijk minister, het bedrag terug te vorderen van Deetman, maar smeedde samen met Deetman en toenmalig RvS-vice-voorzitter Tjeen Willink een dealtje waarbij Deetman “een deel” van zijn verzwegen bijverdiensten “vrijwillig” teruggaf?

Gelden er voor leden van de Raad van State stringente morele eisen dan voor kassamedewerkers bij Albert Heijn? En toch wil de Raad van State méér gezag hebben dan een filiaalmedewerker? Vreemd.

Hierboven schrijft Jensma: “Dit type instituties moet behouden en gekoesterd worden. Juist nu. Luister naar ons, zegt Donner.”

Dat is het probleem. Mensen als Donner zouden zelf moeten gaan luisteren, reflecteren en de voor de hand liggende consequenties trekken. Pas dan kunnen hij en zijn instituties een deel van het verloren gezag terugwinnen.

Hetzelfde geldt ook voor “democratisch gelegitimeerde” instituties zoals het parlement en de regering, en voor de rechterlijke macht. Het is een breed probleem, dat zich bovendien niet alleen in Nederland voordoet, maar misschien wel in alle formeel democratische landen in de wereld. Maar het kan in eerste instantie alleen per land worden opgelost. Op dit punt geldt: “Think globally, act nationally.” En: “Think nationally, act individually.” En: “Actions speak louder than words.”

Ik ben, nou ja, benieuwd naar de acties van Donner en Deetman.

Siegfried Bok

Dank Folkert Jensma voor dit bijzondere artikel van Piet Hein Donner, waarin meer dan duidelijk is dat wij in een grotere crisis zitten dan alleen een financiële.
Maar? Gaan deze niet altijd hand in hand?
Zolang het de mens goed gaat – wat inhoudt dat het steeds beter en meer is – is men tevreden, maar op het moment dat het minder moet komt er onrust in de samenleving.
Dit eindeloos zoeken naar meer en beter is daarin een typische mens-eigenschap en dat maakt ook dat wij – en dat heeft de geschiedenis ons overduidelijk laten zien – culturen komen en gaan.
Het is dan ook logisch dat na de Tweede Wereldoorlog het democratisch stelsel zijn glorie-dagen kende, waarin men als ware eenheid aan de wederopbouw kon beginnen.
Maar die wederopbouw na de oorlog ’40-’45 was daarin wel een andere dan de vorige oorlogen. Het werd gefinancierd met geleend geld: het Marshall-plan.
Door die lening van Amerika werden wij – zonder het te beseffen – wel vasallen van Amerika, want zoals het reclame-spotje luidt “Geld lenen kost geld” maakte ons als het ware slaaf van het “land van de ondergaande zon”[om maar te spreken in termen van het Johannes-evangelie].
Dit democratisch stelsel op zich kent ook al een lange geschiedenis, waarvan wij het nog herkennen uit de Griekse overleveringen. En ook in die tijd bleek al dat zo’n democratisch stelsel geleidelijk overging in een systeem-dictatuur. Het mag dan een bescherming bieden tegen de opkomst van dictators, maar het is altijd tijdelijk gebleken.
Een ander facet van democratie – wat zelden wordt aangehaald – is dat er geen “lange termijn beleid” is in zo’n meerpartijen-stelsel.
Zolang het ons “steeds beter gaat” is dit probleem niet zo erg, maar zeker in tijden dat het ons minder voor de wind gaat komt er een steeds onrustiger beleid: een beleid, dat de vooruitgang juist ernstig schade doet.
Dat is de adder onder het gras: een adder,die het beeld doet ontstaan van “Verdeel en heers”.
Of anders gezegd: Dan ontstaat het beeld van de rijken die steeds rijker worden en de armen armer.
Dit is wat nu evident aan het worden is en uiteindelijk leidt tot anarchie, die op zich weer leidt tot een dictatuur.
In de volksmond heet dit sinds ongeveer 1960-1970 “de wereld is verkankerd” en die verkankering gaat steeds verder.
Ik heb een en ander in een video-interview van een filmjournalist geprobeerd uiteen te zetten en is te zien op http://2012.jazeg.nl.

Richard de Witte

Hieruit blijkt dat Donner dus precies weet wat de grote nadelige effecten zijn van zijn eigen kabinet en van zijn eigen handelen als minister. Dat maakt deze man des te kwaadaardiger.

Reinier Bakels

Kunnen we ook aan oplossingen denken? Een paar ideeën.

Trek je de parallel met de jaren 30 door dan kunnen we constateren dat de Duitsers, door schade en schande wijs geworden, in 1949 een heel moderne grondwet maakten die sterk gericht is op het voorkomen van herhaling. Als de problemen parallel lopen kan ook de oplossing parallel lopen, zou i denken. Onze grondwet van 1848 diende vooral om de macht van de koning te beperken, en is nooit wezenlijk gemoderniseerd.

Een ander idee is dat een vrije pers essentieel is voor en democratie – maar onze pers helemaal niet vrij meer is, doch krampachtig probeert het hoofd boven water te houden in het Internet-tijdperk, wat er o.a. toe leidt dat al journalisten vermomde relschoppers politici terroriseren en hun gezag akelig ondermijnen. Als ik hun was zou ik alleen nog verslaggevers toelaten en geen tuig met een perskaart dat helemaal geen verslaggever is.

Thorbecke schijnt ooit zijn afgrijzen te hebben uitgesproken bij de gedachte van beroepspolitici. Zou het een idee zijn om de termijn van politici te begrenzen? Als ze ooit “terug” moeten in de maatschappij zullen ze misschien minder vervreemden van het gewone volk.

Arjan Korevaar

De invoering van de minimumstraf legt de vrijheid van de rechters bij de strafoplegging aan banden, net als overigens de maximumstraffen dat doen. Daarover wordt gezegd: Een systeembreuk, een zware aantasting van het systeem waarin de strafrechter maatwerk mag leveren. Zeer onwenselijk, vond de Raad. En een blijk van wantrouwen. Als artsen regels krijgen voor euthanasie, door juristen bedacht, is dat ook een zware aantasting van het systeem, waarin de arts maatwerk levert. Een blijk van wantrouwen. Waarom zou je als wetgever geen regels mogen bedenken bij recidive, zeker als dat een probleem is geworden waarop het gevangenissysteem zo goed mogelijk tracht in te spelen. Als je beweert dat de rechtstaat in gevaar is omdat je de wetgeving aanpast en de rechter wat meer voorschriften geeft voor strafoplegging? En de kritiek is gebaseerd op een kwalitatief rapport van de raad voor de rechtspraak dat naar mijn mening de rechtspraak voor schut zet. Dan de afbraak van de rechtspraak als collectieve voorziening. Advocaten berekenen een uurloon van gemiddeld € 165. Daarmee zetten ze onze rechtstaat zwaar onder druk als we Donner mogen geloven. Iedereen die het je recht halen tot een collectieve voorziening rekent zal toch deze tarieven als belemmering voor de rechtstaat zien. Ik heb nog nooit een calculatie gezien in de trant van: een gemiddelde procedure voor de kantonrechter of rechtbank kost aan griffie rechten nu zoveel en straks zoveel. De advocaat kosten van deze procedure bedragen zoveel. De kosten van de griffie rechten in de procedure bedragen nu x % en strak y %. Waarbij vervolgens ook rekening wordt gehouden met het feit dat steeds meer mensen een rechtsbijstand verzekering hebben. En mag er net als in de zorg ook in de rechtspraak een eigen risico worden ingevoerd? Waarom veranderen we de gratis rechtshulp bij strafzaken niet? Als studenten voor hun opleiding geacht worden iets over te hebben en daarvoor de beurs moeten trekken, waarom criminelen niet? Allereerst ben ik voor een eigen (inkomensonafhankelijke) bijdrage bij een strafvervolging van € 500, te innen door de advocaat. En waarom worden de resterende kosten van een advocaat niet omgezet in een lening met een afbetalingsregeling, te innen door het centraak justitieel incasso bureau. Op die manier worden de minderjarige schoffies echt een pijn in de bibs van hun ouders, die voor deze kosten moeten opdraaien. Marokkaanse ouders kunnen prima hun dochters binnen houden dus die kennis kunnen ze ook goed voor de jongens gebruiken. Ik krijg steeds meer de indruk dat de gewone burger bij de rechtstaat denkt aan bescherming van de burgerij tegen criminelen terwijl juristen denken aan de bescherming van criminelen tegen de rechtstaat. Daarbij wil de burger een veelpleger lang achter de tralies zien, dus een minimumstraf en droomt de jurist van het verminderen van de recidive. Wat niet wordt genoemd is het ondergraven van de rechtstaat door lokale politici, die ik als veel ernstiger beoordeel. Nu zijn het linkse gemeentebesturen die menen de uitvoering van wetten te kunnen frustreren bij uitzetting of stage plaatsen van illegalen. Of vinden dat een asielzoeker, die tot de Raad van state overigens op kosten van de belastingbetaler heeft geprocedeerd, toch recht heeft op verblijf. Dat vind ik een echte aantasting van de rechtspraak.

JAN MEIJER

Het dragen van gezichtsbedekkende kleding is niet in strijd met de vrijheid van godsdienst, maar met de uiting van een godsdienst; hetgeen in mijn ogen iets anders is. Bovendien uit de pen van een zeer gelovig mens redelijk partijdig. Waarom moet de godsdienst beschermd worden? Niet-godsdienstige worden in de grondwet niet beschermd. Het ware beter het woord godsdienst te vervangen door geloof. Dan is iedereen beschermd.
Het is eigenlijk idioot dat het geloven in een GOD beschermd moet worden in de grondwet. Zonder iemand te willen beledigen blijft geloof een onbewezen stelling en zo zou je ook de sprookjes van Grimm in “bescherming” kunnen nemen. Maar daar zullen de vele godsdienstigen het natuurlijk volledig oneens mee zijn.
Want zij geloven niet ; zij weten het zeker.

Rolf van der Lans

Conclusie: mensen zullen moeten leren delen en samenwerken, goedschiks of kwaadschiks ;)

Marius van Huygen

“In plaats van repressie, zou de overheid juist de onderliggende problematiek moeten aanpakken. Eigen verantwoordelijkheid is in veel gevallen een fictie.”

Volgens de Franse socioloog Loïc Wacquant, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Californië Berkeley ontleent de staat zijn legitimiteit steeds meer aan zijn repressieve optreden.
In een Volkskrant interview van 31 maart j.l. zegt hij het volgende: “mensen denken vaak dat neoliberalisme een keuze is voor de markt en tegen de overheid. Maar dan zou de overheid kleiner worden. Dat is niet het geval. Het neoliberalisme staat voor een verschuiving binnen de overheid. Minder sociale ondersteuning, meer repressie.
De nieuwe aanpak heeft 4 pijlers:

(1)De belangrijkste is het streven om zoveel mogelijk activiteiten naar het domein van de markt te brengen.

(2) De 2e pijler is de omschakeling van welfare naar naar workfare. De verzorgingsstaat wordt strenger. Mensen krijgen minder snel een uitkering en moeten ook werken voor hun uitkering.

(3) De 3e pijler is de groei van de straffende staat. Dat is niet alleen de groei van het aantal mensen in de gevangenis, maar ook de groei van het aantal mensen dat onder toezicht of curatele staat.

(4) De 4e pijler is het beroep dat wordt gedaan op individuele verantwoordelijkheid. Met dat verhaal worden de andere maatregelen verkocht”

De staat speelt zo een heel andere rol voor de middenklase dan voor de lagere klasse.

Het beeld over de toestand van de rechtsstaat zoals hierboven geschetst maar ook in andere artikelen van Jensma en Chavannes past hier volledig in.
De machtsgreep van het neoliberalisme in Nederland is een feit.
Dit kabinet gevormd door VVD en CDA gedoogd door de PVV is te beschouwen als hardcore neoliberaal!
De maatschappij ontwrichtende werking van dit kabinet zit dus in haar neoliberaal sociaal-economische visie op de samenleving. Wilders politieke inbreng middels zijn standpunten over de ‘multiculturele’ samenleving blijkt in de praktijk volkomen ondergeschikt te zijn gemaakt aan het repressieve beleid dat dit kabinet voert op tal van andere maatschappelijke terreinen. Het werkelijke neoliberale Paard van Troje blijkt de VVD en het CDA te zijn.

T. de Man

Donner werkte zelf om het hardst mee aan de neergang van de rechtsstaat, door rechters steeds minder tijd te geven hun werk goed te doen en door het bestuursrecht uit te hollen; alleen op papier werkt het bestuursrecht, in de praktijk houd het bestuur zichzelf allang niet meer aan de eigen regels. Daar heeft Donner met zijn ‘eerbied voor instituties’, behalve voor het instituut rechter en het instituut Tweede Kamer zelf aan meegewerkt.

lyngbakken

De blog begint met het leggen van een link met Donner. Zijn benoeming wordt gezien als een fait accompli, die het natuurlijk ook is.
De zaken die in de blog min of meer in de mond van Donner worden gelegd, zijn echter afkomstig uit het jaarverslag van de Raad van State over 2011 (http://www.raadvanstate.nl/publicaties/jaarverslagen/).
Dat jaarverslag zal vrijwel af zijn geweest toen Donner aantrad. Het gaat ook over een jaar waarin hij nog niet in de Raad van State zat, maar in het kabinet Rutte.

Ik kan me vinden in veel van de conclusies in dat jaarverslag. Ik betwijfel echter of dat conclusies zijn die er ook in waren gekomen als Donner het jaarverslag had geschreven.

Donner zelf lijkt een mogelijke andere insteek niet zo´n punt te vinden, waar hij in de krant van 5 april jl. het volgende zegt op de vraag of hij niet vindt dat zijn benoeming de geloofwaardigheid van de Raad van State aantast:
als je onder druk, in moeilijke omstandigheden, alle zaken tot persoonlijke meningen maakt, dan kunnen we beter alle instituties opheffen.

Daaruit leid ik af dat Donner vindt dat hij als vice-president van de Raad van State andere zaken kan uitdragen dan zijn persoonlijke overtuiging. Dat lijkt me juist, maar daar gaat het natuurlijk niet om. Donner lijkt dat zelf ook wel te weten, waar hij een overdrijving naar ¨alle¨ zaken maakt (om doorvragen af te schermen?).

Donner maakte deel uit van het huidige kabinet en heeft zelfs erg zijn best gedaan om de totstandkoming ervan te realiseren (waarbij hij als luitenant van Verhagen gekozen kamerleden ook onder grote druk heeft gezet). Datzelfde kabinet probeerde en probeert andersklinkende geluiden, onder aanvoering van de PVV, onder de zoden te schoffelen (een rechtse hobby is nog een te vriendelijke term daarvoor). Dat gaat niet om peanuts, maar om belangrijke zaken.

Het jaarverslag zegt daarentegen dat er beter geluisterd moet worden, niet alleen naar de Raad van State: ook naar andere critici.
Denkt Donner nu dat hij als vice-president van de Raad van State de kabinetspraktijken geloofwaardig kan gaan veroordelen? Volgens mij kan dat niet, omdat hij dan in de ene functie iets geheel anders zegt en doet dan in de andere (dat heeft met een persoonlijke mening niets van doen). Ik denk dat Donner dat ook wel weet, en dan maar vooral het jaarverslag aanhaalt als visie van de hele Raad van State. Vraag blijft dan wel: hoe gaat dat in toekomst verlopen (als Donner zelf zijn stempel op het jaarverslag kan drukken)?

Op de vraag hoe hij de publiciteit in de aanloop naar zijn benoeming heeft ervaren zegt Donner op 5 april: als je voor de tiende of twintigste keer mensen voor je krijgt die zeggen wij feliciteren u, terwijl je weet dat dat volstrekt niet aan de orde is, ja dan raak je af en toe geïrriteerd.

Voor mij (wederom) een uiting van het regentendom. Waarom zegt Donner niet ronduit: dat vond ik vervelend, want de procedure liep nog? Dat zegt hij niet; hij zegt te weten dat ¨die benoeming volstrekt niet aan de orde is¨. Dat laatste gelooft toch niemand? Daarmee tast hij ook de geloofwaardigheid van de Raad van State aan (modder op de vlag besmeurt de hele schuit). Juist als instituties hem lief zijn, had hij daaraan moeten denken.

Donner had deze problemen kunnen voorkomen door niet toe te treden tot het huidige kabinet en niet zo zijn best te doen om dat in het zadel te helpen (waarbij gekozen kamerleden onder grote druk werden gezet), maar door -tot kort voor het naderende afscheid van Tjeenk Willink- politiek in de luwte te blijven. Dat was een wijze vorm van zelfbeperking geweest; iets waar hij anderen zo graag toe oproept.
Donner zal die politieke stappen vast hebben genomen vanuit een groot verantwoordelijkheidsgevoel voor het land, maar daaraan zit ook een prijs die je persoonlijk moet betalen als de tijd daar is. Dat laatste lijkt hij niet te zien.
Hier blijkt dat een groot verantwoordelijkheidsgevoel iemand niet immuun maakt voor fouten, maar wel blind. Volgens mij is ook dat een bekende regentenkwaal.

De inhoudelijke bijdragen van Donner zelf in het interview van 5 april zijn voor mij vooral samen te vatten als: terug naar de stijl van de jaren 50 van de vorige eeuw (waarin de wederopbouw na de crisis van de jaren 30 plaatsvond). Een bijdrage die hij ook al leverde aan het kabinet Balkenende I.

Het lijkt mij een illusie. De wereld is ingrijpend veranderd sedertdien (einde van de koude oorlog; enorme toename van staatsinvloed via de verzorgingsstaat; ontzuiling; globalisering en opkomst van internet om de meest belangrijke ontwikkelingen te noemen).

De huidige tijd vraagt om hedendaagse oplossingen. Gelukkig geeft het jaarverslag van de Raad van State daar veel meer blijk van dan de heer Donner persoonlijk, door bijv. de crisis van de jaren 30 te verbinden met maatschappelijke ontwikkelingen nadien en door vooruit te kijken naar concrete te maken keuzes in de toekomst (en daarbij niet terug te grijpen op de regentenstijl uit de jaren 50).

Ik hoop dat bij de volgende jaarverslagen van de Raad van State zal blijken dat het fait accompli van de benoeming van Donner er niet aan in de weg staat op een open wijze naar de toekomst te blijven kijken. Donner lijkt, gegeven zijn niet geringe capaciteiten, in staat daar een goede bijdrage aan te leveren. De smet rond zijn benoeming zal met de tijd verbleken, maar het opbouwen van een groot moreel gezag lijkt mij voor hem te hoog gegrepen. En dat is zeer spijtig als het gaat om de functie van de ¨onderkoning van Nederland¨.

Marius van Huygen

“In plaats van repressie, zou de overheid juist de onderliggende problematiek moeten aanpakken. Eigen verantwoordelijkheid is in veel gevallen een fictie.”

Loïc Wacquant, de Franse hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Californië in Berkeley zegt in een interview met de Volkskrant van 31 maart j.l. dat de staat haar legitimiteit steeds meer ontleent aan haar repressieve optreden.

“Mensen denken vaak dat neoliberalisme een keuze is voor de markt en tegen de overheid. Maar dan zou de overheid kleiner worden. Dat is niet het geval.
Het neoliberalisme staat voor een verschuiving binnen de overheid. Minder sociale ondersteuning, meer repressie.

De nieuwe aanpak heeft 4 pijlers:

(1)De belangrijkste is het streven om zoveel mogelijk activiteiten naar het domein van de markt te brengen.

(2) De tweede pijler is de omschakeling van welfare naar workfare. De verzorgingsstaat wordt strenger. Mensen krijgen minder makkelijk een uitkering en moeten ook werken voor hun uitkering.

(3) De derde pijler is de groei van de straffende staat. Dat is niet alleen de groei van het aantal mensen in de gevangenis, maar ook de groei van het aantal mensen dat onder toezicht of curatele staat.

(4) De vierde pijler is het beroep dat wordt gedaan op individuele verantwoordelijkheid. Met dat verhaal worden andere maatregelen verkocht.

De staat speelt zo een heel andere rol voor de middenklasse dan voor de lagere klasse.

Wie dit leest ziet de complete uitwerking van dit VVD en CDA kabinet gedoogd door de PVV.
Dit kabinet blijkt een hardcore neoliberaal beleid (radicaal marktdenken) te voeren. De PVV discussie in het kabinet over de multi culturele samenleving dient hierbij als perfecte bliksemafleider.

Johan Kloosterman

Het belangrijkste advies staat er helaas niet bij en dat is dat politieke partijen leiderschap moeten tonen. En dat doen ze niet. Politieke partijen leven bij de waan van de dag en bij politiek-correct gedrag. Daarom zijn ze ook zo kwetsbaar voor populisten als Pim Fortuyn en Geert Wilders. Mensen als Fortuyn en Wilders vertellen waar PvdA-, CDA- en VVD-politici de mist in gaan. Wil de politiek in dit land nog toekomst hebben, dan zullen de middenpartijen hun verantwoordelijkheid moeten nemen. En dat doen ze niet! Democratie zoals we die nu kennen is een lachertje: hedendaagse democratie is gewoon regentenpolitiek uit de 17e en 18e eeuw waarbij we burgers vragen of ze het op onderdelen daarmee eens zijn. Nederland is geen democratie. En Donner is toch de perfecte regent, de achterkleinzoon van de gebroeders De Witt, bij wijze van spreken? Hij belichaamt alles waar Nederlanders verachting voor koesteren. In Nederland veranderd nooit iets, tenzij er oorlog of revolutie komt. ‘t Duurt alleen zo lang voordat die oorlog of die revolutie uitbreekt. Wanneer ruimen we al die achterlijk instituties van dit land eindelijk eens op, te beginnen met die Raad van State? Hoe is het mogelijk dat zo’n Middeleeuws instituut nog zoveel invloed heeft in onze ‘verlichte’ tijden? Waarom houden we die achterlijkheid eigenlijk in stand in dit land?

Niek Heering

Samenvattend sommige meningen:
1. Donner is ambitieus en immoreel aan deze macht gekomen als vice-voorzitter van de RvS: totaal ondoorzichtig en ondemocratisch. “De democratie moet het hebben van zelfbeperking” predikt hij schijnheilig.
2. Over de (af)splitsing advisering wetsvoorstellen regering en hoogste bestuursrechtbank rept hij niet.
3. Wie over de opkomst van Hitler leest, leest over (de katholiek) Von Papen; zijn gedrag komt sterk overeen met dat van Verhagen; in dat opzicht klopt Donner’s vergelijking.
4. Deetman lichtte de kluit op, net als zijn collega staatsraad en CDA-er Hoekstra. Deetman doet nu een zeer twijfelachtig onderzoek naar misbruik in de RK-kerk op onze kosten: hij ontvangt vergoeding voor vervoer en eten van de RKK, maar zijn werk betaalt het nederlandse volk. (In het kader van scheiding van kerk en staat?).

Mijn conclusie: dit college bestaat uit teveel immorele leidende dus onbetrouwbare figuren, wordt ondemocratisch verkozen en heeft een onzinnige dubbelfunktie waar al jaren niets aan gedaan wordt. Het is niet goed wijs!

Dit nu bijkans machteloze staatsorgaan uit 1531 heeft zichzelf overleefd en moet zo snel mogelijk worden afgeschaft. Het bestuursrecht gaat naar de Hoge Raad, de wetsvoorsteladvisering verdwijnt. Doen wij dat niet, dan zijn wij niet goed wijs.

Jan Muters

Gelukkig dat de politiek ook het gedachtengoed uit de Jaren dertig aan het overnemen is. Rechtspraak alleen voor rijken. Politieke beslissingen in achterkamertjes. Alleen maar luisteren naa lobbies van de rijken. Het negeren van de tweede kamer.
Ik verlang eigenlijk wel weer naar een beetje democratie. Dit soft fascisme begint me de keel uit te hangen.

A.R. Girbes sr

Niet voor niets zegt het oude adagium: “Hij die een afwezige vriend bekritiseert, of hem niet verdedigt wanneer anderen hem beschuldigen, dat is iemand met een slecht karakter”.
Deze harde waarheid is, impliciet de status fatsoen, kennelijk “décrépit”, of de “decouronnement” van de redelijkheid, door invoering van de rationaliteit en efficiëntie én door invoering van een eigen taalcultuur, van het huidige “publieke management”, dat slechts de zakelijke ( en bestuurlijke) elementen ambieert en daarmede de “ziel” uit de samenleving haalt.
Wat ook duidelijk in de artikelen naar voren komt, is de absolute incompetentie van politici en/of diegene die met rechtspraak te maken hebben. Daarnaast is “kennelijk” de angst dominant.
Ook het begrip ” incomprehensie”,- het gebrek aan bevattingsvermogen-, is mogelijk bij velen onbekend.
De staatskundige mogelijkheid van een 50% plus één stem in de Tweede- Kamer der Staten Generaal, is natuurlijk gewoon de dictatuur van het getal.Immers: 49% van de leden – en hun kiezers – worden uitgesloten van beslissingen en hebben geen stem en geen inzicht in de besluiten die genomen worden.
Dat Mr J.H.Donner, als ex minister van Justitie, zich laat (liet) beïnvloeden door zijn geloof en daarmede ook andere religies respecteert; ook al wordt in de islamitische landen of in China de opvattingen over mensenrechten klaarblijkelijk niet niet gedeeld of zelfs afgewezen als een vreemd element dat niet past in hun eigen culturele wereld”.
Dat is een niet te onderschatten element in de besluitvorming, ook in de totstandkoming van wetten en/of de rechtsgang.
Dat nu de rechtstaat op springen staat is mede de oorzaak van deze elementen en vooral de macht van de “Oligarchen”,( de vrije markt) die eigen normen en waarden hanteert en per definitie ondemocratisch in opzet is en derhalve het rechtssysteem onder druk zet.
Prof dr. Schuyt schreef in zijn betoog” “Criminaliteit en het virus van de onverschilligheid en “criminaliteit de schaduwzijde is van een rationaliseringsproces.” Ook naar hem luisterde niemand. Nu is de “sociaal- pathologie” bijzonder ingewikkeld geworden en op die grond een zeer zware last voor iedereen. Dat ook de rechterlijke macht in Turkije dreigt te islamiseren als de bevolking in het referendum van zondag ’ja’ zegt tegen de grondwetswijziging. Hiervoor waarschuwt de Engelse Turkijeexpert Gareth Jenkins.
Ook in Turkije is de rechtsgang niet (meer) op westerse opvattingen gestoeld.
In de NRC van 24 juli 1999 stond: ” De Derde Weg vertoont autoritaire trekken”.
In de aanheft schrijft Ralf Dahrendorf:, ” De ideologie van de Derde weg zwijgt in alle opzichten over een van de fundamenten van een menswaardig bestaan: – De vrijheid-. Hij meent dat dit tot een gevaarlijke ontwikkeling kan leiden, waarin politici, -dank zij de apathie van de massa, ongehinderd hun gang kunnen gaan.”
Ook hierbij heeft Mr. J.H. Donner niet ingegrepen en geen leidende rol heeft gespeeld in de handhaving van ons rechtssysteem.
Cijfers en betogen zegt mij niets over een rechtssysteem: de resultaten zijn de antwoorden op het functioneren van dat (een) rechtssysteem.
Mr. J.H. Donner heeft ook niet ingegrepen bij het Openbaar Ministerie ter zake de “proportionaliteit en subsidiariteit” bij geweld als iemand wordt overvallen en slachtoffers is van gewapende bendes.” Het slachtoffer moet zich eerst afvragen welke verdediging hij moet toepassen en moet nadenken omdat hij geen overmatig geweld tegen zijn aanvaller mag gebruiken, uit angst om door het Openbaar Ministerie te worden vervolgd.
Deze absurde eis heeft ons rechtsgevoel over het rechtssysteem zeer ernstig beschadigd en aldus zijn de psychologische processen bij hele gemeenschappen op het verkeerde been gezet omdat de natuurlijke afweer geweld is aangedaan. Het is toch een natuurwet jezelf te moeten kunnen verdedigen? En, dat heeft niets te maken met het “voor eigen rechter spelen”.
Mr. J.H. Donner heeft zelfs gepromoot dat mensen, waarbij een vermoedelijk crimineel feit niet kan worden bewezen, die persoon of personen, hinderlijk kunnen worden gevolgd.
Dat Mr. J.H. Dponner, impliciet wijst naar naar de PVV en dat het CDA als “middenpartij” afkalft is dus, naar mijn mening, ook zijn schuld.
Artikel 6 van de “Universele verklaring van de rechten van de mens en artikel 1 van de Nederlandse grondwet zijn handgrepen voor chantage door vluchtelingen die naar Nederland willen voor “een beter leven”.
Dat ook rechters zich de “onfatsoen” kunnen permitteren een verdachte te veroordelen op “Statistieken” en door te zeggen dat de “Verdachte geen spoor heeft nagelaten”, is abject. De kwestie “Lucie Berk”, de vermoedelijke moordenares van baby”s, heeft dat bewezen.
Ons rechtssysteem is, nu er ook nog een grove verhoging van het griffierecht wordt aangekondigd, op weg naar een dictatuur en willekeur.
Dat Mr. J.H. Donner nu bij de “Raad van State” is gekomen op een “ondoorzichtige wijze” is toch een smet op ons rechtssysteem. Nepotisme, een bijna niet te bewijzen fenomeen, is een veel voorkomend verschijnsel maar ondermijnt wel het recht.
Mr. J.H. Donner kan wel zeggen dat we strakt misschien in een rechtscrisis zitten, door de hoge eigen bijdragen, maar mijn kritiek op Donner is dat hij geen enkel leiderschap heeft getoont. Én uit angst én door incompetentie, ondanks zijn toch goed intelligentie niveau, dat nu de Nederlandse rechtstaat wankeld, moet hij toch meer zelfkritiek hebben. UIteraard is dit een eufemistische vorm. Het is alleen jammer dat de vele en zeer goede reacties op het artikel er niets zal veranderen.

a.zecha

Inderdaad, in diverse opzichten aandachtswaardig artikel.

Indien Donner gezegd zou hebben dat hij “naar voren kijkt” en in hetzelfde praatje zou hij hebben gezegd dat de huidige recessie hem aan “de jaren dertig” doet denken, kan ik “naar voren kijkend” Donner’s associatie bijtreden.
De regeringen waarvan hij deel uitmaakte deden mij reeds aan de jaren dertig denken. Het werd door mij omschreven als democratisch totalitair/dictatoriaal besturen; wellicht klinkt “neodemocratisch besturen” wat vriendelijker.

Donner’s uitspraak dat “bezuinigen en polarisatie kunnen leiden tot rechtscrisis” leidt m.i. de aandacht af van de rechtscrisis zelve die m.i. al veel langer bestaat en – door weinigen opgemerkt – kon evolueren. De zaken die door Donner zouden zijn genoemd zijn m.i. de al langer zichtbare implicaties van de na-oorlogse evolutie van de democratie in Nederland.

Bemerkenswaard is m.i. het feit dat de praktische en juridische versmelting van de wetgevende en uitvoerende machten door een hooggeleerde jurist en hoogste bestuursrechter buiten de aandacht wordt gelaten. Bij een in “bloed en nieren partijpoliticus” of bij een “neodemocraat” zal zulks minder opvallen. .
a.zecha

Michiel Jonker

‘Recessie van jaren-30-allure bedreigt ook rechtsstaat’, is de kop van het artikel waarop we hier reageren.

Ondanks mijn suggestie van 8 april (#4 hierboven) zijn de heren Donner en Deetman nog steeds niet afgetreden. Is dat verbazingwekkend? Hoeveel overtuigingskracht heeft een burger nodig voordat hij doordringt tot de gehoorgang van hoge heren? Hoeveel overtuigingskracht hebben twee, drie of tien miljoen burgers daarvoor nodig?

Donner en Deetman hebben het zwaar slagzij makende partijschip van het CDA tijdig verlaten en een toevluchtsoord gevonden op het dobberende Vlot van State. Daar knagen zij nu qualitate qua aan het halfvergane touw waarmee de eeuwenoude onderdelen van dit eerbiedwaardige vaartuig ooit, lang geleden, aan elkaar zijn vastgemaakt. Gezag! Zij kunnen nu eenmaal niet anders. Zo hebben zij het ooit geleerd, en zo zullen zij tot het einde doorgaan.

In Duitsland worden de lessen van de jaren 30 nog steeds serieus genomen. Niet in de eerste plaats door het politieke establishment, maar wel door voldoende burgers om sommige gezagsdragers te dwingen tot het trekken van consequenties. Moraal heeft daar nog betekenis. Guttenberg (de plagiërende minister) en Wulff (het door vrienden bevoordeelde staatshoofd) moesten bijvoorbeeld aftreden nadat burgers voor de poorten van hun residenties met schoenen hadden gezwaaid.

In Nederland loopt het niet zo’n vaart. Traag kronkelen rivieren van boter over hoofden, ondergedompeld in oneindige polderpap. Zal zich ooit een schoenenzwaaiende menigte op de Kneuterdijk verzamelen, om een morele schoonmaak van de Raad van State te eisen?

Ondertussen zijn al die andere leden van de RvS publiekelijk muisstil. Door te zwijgen, hebben zij inmiddels ook boter op hun hoofd. Hun loyaliteit aan hiërarchie en netwerk is duidelijk groter dan die aan moraal. Hoe is het, in het verlengde daarvan, gesteld met hun loyaliteit aan recht en rechtvaardigheid? Daar kunnen we alleen naar raden.

Dat wij, als burgers, bij één van onze hoogste rechtscolleges naar het antwoord op zo’n wezenlijke vraag moeten raden, spreekt op zich al boekdelen.

Wanneer durft een lid van de Raad van State de ban te breken en hier, op dit blog, hardop te zeggen: “Samen met u hef ik mijn schoen”…? Dat zou een betekenisvolle daad zijn.

Michiel Jonker

‘Recessie van jaren-30-allure bedreigt ook rechtsstaat’, is de kop van het artikel waarop we hier reageren.

Het gaat daarbij niet alleen om een economische recessie, maar ook om een gelijktijdige recessie in het rechtsbewustzijn van een zeer groot aantal burgers, politici en ook rechters. Neem bijvoorbeeld de leden van de Raad van State. Hierboven is door verschillende reageerders het één en ander gezegd over de schijnheilige houding van onder anderen vice-voorzitter Donner (als de vos de passie preekt) en zijn compaan Deetman (illegaal zakkenvullen is voor een staatsraad niet erg, als jouw partijgenoot en minister Donner graag jouw vice-voorzitter wil worden, en je het geld na ontdekking maar vrijwillig teruggeeft).

In Duitsland worden de lessen van de jaren 30 nog steeds serieus genomen – ook als het gaat om rechtsbewustzijn. Niet zozeer door het politieke establishment, maar wel door voldoende burgers en media om sommige gezagsdragers te dwingen tot het trekken van consequenties. Moraal heeft daar nog betekenis. Guttenberg (de plagiërende minister) en Wulff (het door rijke vrienden bevoordeelde staatshoofd) moesten bijvoorbeeld aftreden nadat media en burgers “schande” hadden geroepen.

In Nederland loopt het niet zo’n vaart. Traag kronkelen rivieren van boter over hoofden, ondergedompeld in oneindige polderpap. Zal zich ooit een menigte op de Kneuterdijk verzamelen om een morele schoonmaak van de Raad van State te eisen? Nee, ons gedweeë volkje ziet liever elke stap op weg naar het failliet van onze rechtsstaat als een “fait accomplit”. Ook journalisten lopen op eieren.

En niet enkele, maar ALLE staatsraden / leden van de Raad van State houden zich publiekelijk muisstil over het gedrag van Donner en Deetman. Door te zwijgen, hebben zij inmiddels ook boter op hun hoofd. Hun loyaliteit aan hiërarchie en netwerk is duidelijk groter dan die aan moraal, of aan het morele gezag van het hoge orgaan waarvan zij deel uitmaken. Hoe is het, in het verlengde daarvan, gesteld met hun loyaliteit aan recht en rechtvaardigheid? Daar kunnen we alleen naar raden.

Dat wij, als burgers, bij één van onze hoogste rechtscolleges naar het antwoord op zo’n wezenlijke vraag moeten raden, spreekt op zich al boekdelen.

Wanneer durft een lid van de Raad van State de ban te breken en, bijvoorbeeld hier op dit blog, hardop te zeggen: “Met u ben ik van mening dat deze gang van zaken onaanvaardbaar is. Omdat ik de morele dimensie van het recht serieus neem, besluit ik niet langer deel uit te maken van een orgaan dat met zijn collectieve zwijgen het gezag van onze rechtsorde ondergraaft.” Dat zou een moedige, betekenisvolle daad zijn.

Michiel Jonker

Jeetje, ik dacht dat #20 niet geplaatst was. Nu staan er twee overlappende reacties (#20 en #21) na elkaar. Stijloefening?