Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Legitimiteit overheid staat permanent ter discussie

Deze week werden details bekend over de deal die de verdachte huurmoordenaar Peter la S. met het Openbaar Ministerie sloot. Deze kroongetuige krijgt na zijn straf gedurende 25 jaar ter waarde van 1.4 miljoen euro behalve een woning en een bedrijf, ook een ‘gegarandeerd inkomen’. Tegelijk zegt het OM dat de regel dat getuigen niet financieel beloond mogen worden, niet wordt geschonden. Ik heb, zacht gezegd, daarover twijfels. Zo’n dubieuze deal met een kroongetuige die betrokken is bij moord, heeft effecten ver buiten de rechtszaal. Dit gaat ook (en alweer) over het vertrouwen van de burger in de overheid. Die relatie staat onder druk – de Nationale ombudsman kwam het woensdag weer eens vertellen. Het is met afstand het belangrijkste probleem waar het openbaar bestuur mee kampt. Eén van de kwesties is of in een rechtsstaat het handelen van de overheid inderdaad wordt beperkt en gereguleerd door het recht. Niets is zo desastreus voor het vertrouwen als een overheid die het recht zelf schendt.

Niets is zo desastreus voor het vertrouwen als de overheid die zelf

het recht schendt

Eerder deze maand luisterde ik bij een congres van bestuursrechters naar psycholoog Tom Tyler, hoogleraar aan Yale. Hij schreef boeken over de vraag waarom burgers de wet gehoorzamen en hoe de overheid dat zo kan houden. Zijn recept: de burgers serieus nemen, een luisterend oor bieden, respect tonen en verantwoordelijkheid nemen. Als een ambtenaar dat doet dan accepteert de burger ook een negatieve beslissing met behoud van vertrouwen. Uit veldonderzoek blijkt dat als verkeersagenten tijd nemen om uit te leggen hoe de procedure werkt, waar de beslissing vandaan komt en welk doel ermee is gediend, de burger die makkelijker accepteert en minder snel in beroep gaat.

Het simpele inzicht van Tyler luidt dat rechtvaardigheid ook, en misschien wel vooral zit in de procedure, in de bejegening en in de communicatie. Bestuursrechters hebben inmiddels hun deuren opengegooid voor dit idee. Zij proberen hun processen te dejuridiseren met wat de ‘nieuwe zaaksbehandeling’ wordt genoemd. Daarbij wordt getracht om niet alleen het juridische punt te beslissen, maar ook het probleem van de burger op te lossen. Of wat rechter André Verburg de ‘verpakte ruzies’ op zijn zittingen noemt, die in de geschillen over de keuring of de vergunning schuilgaan.

In het openbaar bestuur is deze opwaardering van de burger nog ver weg. Jacques Wallage beschreef op het congres de representatieve democratie waar hij toch jaren in fungeerde als achterhaald. In de moderne netwerksamenleving heeft geen enkel instituut meer automatisch legitimiteit, zei hij, „vraag maar aan de paus”. Een mondige, goed opgeleide, via internet verbonden bevolking neemt geen genoegen meer met de vooral indirect verkozen vertegenwoordigers uit verouderde politieke partijen. Daarvan is minder dan 2,5 procent van de bevolking lid. En daarbinnen is maar tien procent actief. De kiezer van nu geeft deze vertegenwoordigers geen mandaat meer, maar hooguit een voorlopige richting. De moderne burger wil gehoord worden en betrokken blijven. Politiek bedrijven en beleid maken is niet langer het monopolie van bestuurders en politici. „De ironie is dat beleid zich ontwikkelt in de horizontale wereld, op internet, in de media, in de observaties en reflecties van burgers op wat zij zien en horen.” Partijen zijn allang niet meer het enige kanaal tussen burger en staat. De democratische rechtsstaat van nu is dynamisch en fluïde. Ze bestaat uit horizontale, losse verbanden van burgers en groepen enerzijds en uit de oude verticale instituties anderzijds. De burger als gehoorzaam kuddedier is geschiedenis. Niet alleen als rechtsubject, maar ook als staatsburger. Wie als bestuurder beleid wil maken moet van Wallage ook op procedurele rechtvaardigheid letten. Dat betekent communiceren, feedback serieus nemen en permanent contact onderhouden met staatsburgers. Niet alleen met ‘hun’ organisaties. Het proces is nu even belangrijk als de uitkomst, zegt hij. Een parlementaire meerderheid hebben is niet meer genoeg. Ook burgers moeten overtuigd worden – ze moeten serieus genomen worden. Bij zo’n leiderschapsverkiezing in de PvdA moeten bijvoorbeeld niet alleen de partijleden worden betrokken. Maar, naar analogie van de Franse Parti Socialiste, ook de donateurs en sympathisanten van de partij. Burgemeesters moeten uiteraard gekozen worden. Bij nationale verkiezingen moet er meer ruimte voor locale vertegenwoordiging zijn. Referenda vindt hij een goed middel om politici de hete adem van het publiek te laten voelen. Legitimiteit wordt niet één keer per vier jaar uitgedeeld, maar moet steeds verworven worden. Ook al omdat het blijvend ter discussie staat. Zoals hier, in de rechtszaal tegen Peter la S.

 

Geplaatst in:
Opinie
Strafrecht
Lees meer over:
kroongetuige
nationale ombudsman
ombudsman
rechtsstaat

32 reacties op 'Legitimiteit overheid staat permanent ter discussie'

lyngbakken

Beste Folkert,

Je schrijft: Dit gaat ook (en alweer) over het vertrouwen van de burger in de overheid. Die relatie staat onder druk – de Nationale ombudsman kwam het woensdag weer eens vertellen. Het is met afstand het belangrijkste probleem waar het openbaar bestuur mee kampt.
Ik onderschrijf dat, maar wil er graag wat aan toevoegen.

Jouw optiek vertrekt vanuit het belang van de individuele burger.
In het openbaar bestuur gaat het echter om meer. Zoals André Verburg al schreef op een eerder blog: het gaat daar om het snijpunt van het individuele belang en het algemene belang.
De burger verlangt niet alleen dat de overheid goed kijkt naar zijn individuele belang, maar ook dat het openbaar bestuur het algemeen belang goed behartigt waar hij dat zelf niet kan.
Denk bijvoorbeeld aan het milieurecht. Daar heb ik mijn twijfels aan de macht en kracht van de overheid om op te treden in het algemeen belang (zie bijv. de problematiek rond Chemiepack of in de Rotterdamse havens). Maar de burger verwacht hier wel een alerte en capabele overheid. Elke milieuramp is daarom ook een aanslag op het vertrouwen in de overheid.
Deze problematiek moet volgens mij anders worden opgelost. Daarbij kan transparantie en goede communicatie zeker helpen, maar er lijkt mij meer nodig. Eerste punt lijkt mij hier dat de overheid niet alleen formeel de baas is, maar ook de technische capaciteit en menskracht heeft om goed te kunnen toezien. Verder lijkt mij internationalisering op dit vlak onontkoombaar (opschalen naar EU-niveau bijv). Milieuproblemen zijn naar hun aard ook grensoverschrijdend. Het vertrouwen van de burger lijkt mij vooral te staan of vallen met deze punten.

Bij de twijfels rond de deal met Peter la S. gaat het waar het betreft de verdachten in dat proces ook om het perspectief van de individuele burger. Maar daar speelt ook het algemeen belang prominent een rol (ook omdat de zaak veel publiciteit heeft). De maatschappelijke kritiek speelt volgens mij vooral in dat laatste kader.
Opsporingsmethoden die voor het vinden van bewijs kunstgrepen toepassen, zijn meestal niet echt geschikt om de materiële waarheid te achterhalen (waar het in een strafzaak uiteindelijk toch om dient te gaan). Als verder blijkt dat de overheid zich in een dergelijke grote strafzaak niet aan de wet en aan afspraken houdt, staat haar geloofwaardigheid en haar integriteit ter discussie, en wordt getwijfeld aan de kracht en macht van de overheid om op een wettige manier de grote criminaliteit aan te pakken. Dat knaagt op een andere manier aan de fundamenten van de rechtsstaat.

Terugkerend naar jouw optiek vanuit het belang van de individuele burger, is volgens mij ook van belang te zien dat niet alleen sprake is van afnemend vertrouwen van de burger in de overheid, maar ook van toenemend vertrouwen van de burger in zichzelf. Op allerlei terreinen zien we dat de burger het zelf wil doen, zonder inmenging van de staat of anderen. Ik noem het voorbeeld van zzp-ers die vrijwel zonder sociale bescherming van de overheid door het leven gaan, en de afbrokkelende steun voor georganiseerde verbanden als de vakbonden. Dat doet de vraag rijzen of de overheid zijn takenpakket niet moet inkrimpen of wijzigen van samenstelling (meer faciliteren en minder dwingen) om vertrouwen te behouden.

Dan binnen jouw optiek nog weer terug naar het al genoemde strafrecht, maar dan breder dan de zaak van Peter la S. Vanuit het perspectief van de burger zou ik in het strafrecht denken aan de ontwikkeling dat de burger die slachtoffer is, in toenemende mate zelf de mogelijkheid wil krijgen een rol te spelen in het strafrecht. Maatschappelijk bestaat ook veel onvrede over de marginale rol die het slachtoffer heeft in het strafproces. Net als de burger in de bstuursrechtelijke procedure, wil ook het slachtoffer in de strafzaak serieus worden genomen door de overheid.

Waar het betreft de positie van het slachtoffer loopt de Nederlandse wet tamelijk ver achter in Europa. Zo kan in bijv. Duitsland het slachtoffer gewoon volwaardig als partij deelnemen aan het strafproces, en mag hij zich niet alleen uitlaten over de persoonlijke gevolgen van het feit voor hem, maar ook over het bewijs en over de hoogte van de straf. In een dergelijke setting kan er zo open mogelijk gecommuniceerd worden over de vraag wat de overheidsreactie zou moeten zijn op het gepleegde strafbare feit. Het lijkt mij ook goed te passen in de theorieën van Tom Tyler.
Bijkomend voordeel is dat de strafmaat inzichtelijker moet worden. Juist op dat punt bestaat in de samenleving veel onbegrip. De wetgever heeft hier in het verleden al extra eisen gesteld aan de rechter, die sinds een jaar of tien extra moet motiveren als hij afwijkt van de eis van de officier. Uitbreiding van die motiveringsplicht naar de afwijking van de eis van het slachtoffer kan de transparantie verder vergroten. Dat werkt mijns inziens veel beter dan de botte bijl van de verplichte minimumstraffen.

Tegen een dergelijke rol voor het slachtoffer wordt steevast ingebracht dat wij een inquisitoir strafrecht hebben, waar dat niet in past. Dat overtuigt mij niet. Ook Duitsland kent, net als wij, een gematigd inquisitoir stelsel. Als het daar kan, moet het bij ons ook kunnen, als we dat ten minste willen.
En zo wezensvreemd is de figuur van een aparte rol voor de direct betrokkenen nu ook weer niet in het Nederlandse recht. In het bestuursrecht kennen we allang de derde-belanghebbende. Zo kan de eigenaar van een gebouwd pand bijv. ook zelf, naast de overheid, zijn zegje doen in een door zijn buren bij de gemeente en vervolgens bij de rechter tegen hem aangespannen handhavingszaak.

Net als met de nieuwe zaaksbehandeling in het bestuursrecht zien we bij de rechtspositie van het slachtoffer in het strafproces dat de lagere rechtspraak wel gevoelig is voor de maatschappelijke ontwikkelingen. De Amsterdamse rechtbank heeft in de Hofnarretjeszaak het spreekrecht verruimd buiten de wettelijke grenzen.
Zijn in het bestuursrecht de hoogste rechters nog tamelijk afwachtend; in het strafrecht zien we zelfs dat de Hoge Raad in de week voor de aanvang van de behandeling van de zaak (!) uitdrukkelijk poogt een spaak in het wiel te steken van de door de Amsterdamse rechtbank al eerder toegestane verruiming van het spreekrecht; dat door in een andere strafzaak (waar het voor de uitkomst ook nog niet eens een verschil maakt) in algemene bewoordingen de kaders zoals die volgens de Hoge Raad zijn dwingend neer te leggen.

De Haagse kaasstolp lijkt daarom niet alleen een treffende term voor de wetgever op en rond het Binnenhof, maar ook voor de daarbij in de buurt gevestigde hoogste rechters (Raad van State en in overtreffende mate de Hoge Raad).

Misschien verschuift de kaasstolp: afgelopen week heeft de Tweede Kamer uitgesproken dat de grenzen die aan de rol van het slachtoffer zijn gesteld in de strafprocedure, dienen te verdwijnen. Het slachtoffer dient een volwaardige plaats te krijgen in het strafrecht. De volksvertegenwoordiging lijkt dus wakker te worden.
Nu onze hoogste rechters en de regering (die zich direct bij monde van staatssecretaris Teeven uitsprak tegen de visie van de Tweede Kamer) nog.

En tot slot voor alle volledigheid: Folkert, ik vind dat je het openbaar bestuur te kort hebt gedaan. Ook daar zijn vele ontwikkelingen gaande in de richting van informalisering van procedures.
Wat mij betreft is sprake van een steeds bredere beweging van onderop, die naar ik hoop in de toekomst de Haagse kaasstolp zal doen bezwijken.

Andre Verburg

@ 1 lyngbakken
Even kort (typt onhandig op een tablet, dus alleen al daarom kort) in reactie op de blog zelf en de laatste alinea van lynbakken. Het symposium met Tom Tyler was georganiseerd door het project Prettig Contact met de overheid van het Ministerie van BZK, Universiteit Leiden en de sector bestuursrecht van de rechtbank Utrecht. Zowel binnen de rechtspraak als binnen het openbaar bestuur zijn ontwikkelingen gaande naar een meer informele aanpak en meer procedurele rechtvaardigheid. Juist die breedte van deze ontwikkelingen was de impuls voor deze samenwerking bij onder meer dit symposium. 220 bestuursorganen werken hier inmiddels op grotere of kleinere schaal mee, ondersteund door Prettig Contact met de overheid.

Paul Kirchhoff

” het gaat daar om het snijpunt van het individuele belang en het algemene belang. ”

Ik ben het oneens met lyngbakken dat dit de kern van het probleem is.

Vandaag is bekend geworden dat er naast de zaak van baby Jelmer niet nog 25 vergelijkbare zaken spelen bij de Inspectie gezondheidszorg maar dat het om zeker 200 zaken gaat die niet op redelijke termijn door de IGZ worden behandeld.

De oplossing waar IGZ mee komt is nog absurder. Om dat het om “oude” zaken gaat verklaart IGZ dat ze daar weinig meer mee kan. De zaken worden gewoon afgelegd of twel gewoon naar het archief verbannen zonder dat er iets mee gebeurt.

Het is met name dit soort ambtelijke arrogantie die bij burgers het laatste restje vertrouwen in de overheid in een klap wegvaagd.

Over politie en justitie zijn soortgelijke cases bekend.
De basis van al deze ellende is een volkomen dolgedraaid politiek systeem waarin nooit iemand verantwoordelijk is voor de ravage die wordt aangericht.
Onderwijs, gezondheidszorg en de politie organisatie kunnen dienen als diepdroevige voorbeelden.

Ed Rook

Bij Peter la S. gaat het om een experiment van het OM. Men werpt een spiering uit om een kabeljauw te vangen. Die kabeljauw, dat grotere doel, vindt het OM van belang voor onze samenleving.
Daar is niets mis mee.

Tweede punt gaat over de werking van onze democratie. Nieuwe netwerken komen op en gaan hun eigen weg. Maar in een democratie is het de volksvertegenwoording (wij dus samen) die de besluiten neemt. Anders komt de tijd terug van de revoluties en de democratie heeft dat probleem juist willen oplossen.

Als Wallge die veranderingen signaleert moet hij ook, als ervaren politicus,aangeven welke hervormingen er nodig zijn in ons democratisch bestel om die nieuwe netwerken er een plaats te geven.

Het is tijd dat de democratie een nieuwe stap vooruit doet.

Gerrit de Jonge

@1 Lyngbakken,
Als eenvoudig burger laat ik weten dat de maatschappelijke behoefte om slachtoffers een grotere rol in het strafproces te laten spelen bij mij persoonlijk absoluut niet leeft. Die circa 70 ouderparen die in de Hofnarretjeszaak iets willen zeggen in het proces tegen die ene verdachte zonder achterban lopen geen gevaar en durven dus wel, 70 tegen 1. Maar, neem het veel alledaagser geval dat mij schade wordt berokkend door een van de bewoners uit de allochtonenbuurt tegenover mijn huis, aan de andere kant van het spoor. Veel van wat over Marokkanen wordt verteld zal wel overdreven zijn, maar het lijkt me voor mijn vrouw, mijn naaste omgeving en mij toch niet aan te bevelen dat ik mijn leed breed ga uitmeten en daarmee bijdragen aan strafverzwaring in een rechtszaal met 50 Marokkaanse bloedverwanten van de verdachte (dit speelt natuurlijk niet alleen met Marokkanen, maar met elke vorm van georganiseerde misdaad)

Ik heb altijd gedacht dat ons strafrecht met het buiten beeld houden van de slachtoffers, het alternatief is voor eigen richting, eerwraak, vendetta’s en dat soort dingen. Natuurlijk werkt dit alleen met een grote pakkans van de daders en realistische straffen, en daar mag de overheid best wat aan verbeteren, maar dat is een andere discussie.

Veronica Cramer

Is er nog ergens een kind vanaf 2 jaar, dat gewoon thuis leert wat recht en krom is? Wanneer dat, consistent door beide ouders, doorgaat tot ze ongeveer 12 jaar zijn is er al een hoop gewonnen.
Dat beslaat ongeveer alles, stiekum je broertje jennen, stelen uit je Moeders portemonnaie, liegen over alles waarmee de kleine rotzak denkt weg te kunnen komen, klikken om zelf in een goed blaadje te komen en vooral heel hard en droevig huilen wanneer de film misloopt. Dan zit de firma leugen en begrog in de lift.
De Haagse kaasstolp is niet de enige die onopgevoed is. De meute die voor de balie komt te staan is het ook.
Ik geloof trouwens sterk dat de rechterlijke macht al jaren in
intergriteit heeft verloren omdat ze de politiek naar de mond moet praten om aan een baan te komen.
Verder hebben we allemaal boter op ons hoofd. Er is niemand die
met droge ogen kan beweren een rechtmatige burger te zijn.
Dat lukt niemand, nuchter in de spiegel, om 6 uur ‘s ochtends.
Het enige wat belangrijk is is dat we ons daarvan bewust zijn en ernaar handelen. Dan weten we tenminste wanneer we in de fout gaan en wat eraan te doen.
Tot dat doordringt in alle lagen blijft het troebel vissen in alle lagen en blijven allen elkaar afkopen vanwege domheid,
gemakzuchtigheid of voor eigen gewin.
De crimineel zit voorlopig prima.

Michiel Jonker

@1 Lyngbakken, @2 André Verburg en @3 Paul Kirchhoff

Met Paul Kirchhoff ben ik het eens dat het legitimiteitsprobleem, in tegenstelling tot wat Lyngbakken denkt, niet voortkomt uit onduidelijkheid over hoe zwaar het algemeen belang moet wegen ten opzichte van individuele belangen. Die vraag is niet meer dan een rookgordijn om het echte probleem te verhullen. Het echte probleem is dat de legitimiteit van de overheid afbrokkelt doordat de overheid ZELF niet meer geïnteresseerd is in het algemeen belang.

De overheid lijkt zich steeds meer in dienst te stellen van de individuele belangen van een geld-elite. Denk aan de instandhouding van de hypotheekrente-aftrek voor villabezitters. Of aan de riante beloning voor diegenen die onze spoorwegen mismanagen (en tegelijk de statistieken over stiptheid en klanttevredenheid een leuke draai geven), of degenen die ons geldsysteem, onze woningcorporaties en ons onderwijs mismanagen.

Denk aan de manier waarop HOGE ambtenaren steeds meer in de watten worden gelegd, terwijl LAGE ambtenaren steeds meer worden uitgekleed. De tweedeling van de maatschappij verdeelt ook de overheidsbureaucratie zelf in twee stukken: de “overheid”, zijnde een onaanspreekbaar circuit van beslissers en top-adviseurs (vaak tegen absurd hoge bedragen ingehuurd), en de “bureaucratie”, bestaande uit brave loonslaven (vaak ook tegen absurd lage bedragen ingehuurd, als ZZP’er). De democratie is vervangen door een netwerk-elite die alleen nog een toneelstuk van democratie speelt.

Neem bijvoorbeeld ook het voornemen van minister Spies (vandaag op deze site) om vrije keuze van zorgaanbieder alleen nog beschikbaar te laten zijn voor mensen die “meer” kunnen betalen voor hun ziektekostenverzekering. In landen waar dat systeem al is ingevoerd, zie je een fors verschil tussen de kwaliteit van de zorg die aan rijke en minder rijke mensen wordt geboden.

Dit alles wordt aan het grote publiek verkocht als zijnde “in het algemeen belang” omdat het “de economie” zou helpen. Maar het helpt alleen “de economie” van een rijke minderheid, terwijl het een vele malen grotere schade toebrengt aan de economie van de overgrote meerderheid. Eigenlijk gewoon een vorm van diefstal dus.

Dieven hebben traditioneel weinig legitimiteit. Vervelend voor ze, maar wel begrijpelijk. En als het stelen permanent blijft doorgaan, tja, dan komt de legitimiteit ook permanent ter discussie te staan… Althans, nu is er nog “discussie”. Maar op een gegeven moment zullen er onvermijdelijk mensen zijn die tot de conclusie komen dat ze met de overheid zijn “uitgepraat” en voortaan hun eigen gang gaan.

De elite-overheid zal die mensen dan “onverantwoordelijk”, “asociaal”, “criminelen” en “(potentiële) terroristen” noemen en ze hard aanpakken, zonder enige zelfkritische reflectie over de oorzaken van het gebrek aan dialoog. In principe zijn alle burgers een potentiële terrorist. Dus ook burgers die wat te veel hun mond opendoen over het belang van de rechtsstaat, als ze onvoldoende besef tonen dat de rechtsstaat gedefinieerd wordt door het belang van de netwerk-elite.

De eerbiedwaardige Nobelprijs-comités zullen gaan beseffen dat de vredes- en literatuurprijzen ook in Europa alleen verleend mogen worden aan leden van het goedgekeurde netwerk van de elite-overheid, om te voorkomen dat het Nobel-gebeuren in diskrediet raakt en een marginaal verschijnsel wordt.

In haar boek “Das Guttenberg-dossier. Das Wirken transatlantischer Netzwerke und ihre Einflussnahme auf deutsche Eliten” (Zeitgeist Print & Online, Ingelheim am Rhein 2011, http://www.zeitgeist-online.de) geeft onderzoeksjournalist Friederike Beck een akelig overtuigend beeld over de greep die een langdurig gecultiveerd netwerk nu reeds heeft op de Duitse overheid – zonder enige democratische legitimering. In Nederland is het waarschijnlijk nog aanzienlijk erger.

Te somber? Lyngbakken en bestuursrechter André Verburg (“Prettig Contact met de Overheid”) zullen één en ander ongetwijfeld prettig kunnen relativeren en kunnen uitleggen waarom de overheid, zoals Verburg het in een eerder blog uitdrukte, nog steeds “prima en integer” functioneert.

De roze bril gaat net zolang te water tot hij zinkt.

Michiel Jonker

Correctie: in mijn vorige bijdrage noemde ik minister Spies. Dit was fout. Het moest natuurlijk zijn: minister Schippers.

Marius van Huygen

De legitimiteit van de financiele uitgaven van de lagere overheden zoals provincie en gemeente staat al jaren onder druk.
De politiek blijkt slechts verantwoording te willen afleggen op basis van onbetrouwbare jaarrekeningen die door de accountant zijn ondertekend.

Registeraccountant Leo Verhoef is al jaren aan het stijden om deze misstand aan de kaak te stellen:

http://www.leoverhoef.nl/

Martin van de Wardt-Olde Riekerink

Vertrouwen in de overheid is gebaseerd op inzicht in de motieven en belangen van de betrokkenen.
Helaas worden die momenteel gedreven door eigenbelang, en door het systeem niet gecorrigeerd. Ambtenaren dragen geen persoonlijke verantwoordelijkheid en worden dus niet vervolgd, terwijl politiek verantwoordelijken er met een “sorry” vanaf komen.
Dát, gecombineerd met een aantal flagrante misstanden, zorgt ervoor dat er geen vertrouwen meer is.
Een oplossing begint bij het daadwerkelijk afrekenen op fouten; wanneer gaat Aleid Wolfsen eens weggestuurd worden? Als dat gebeurt herschikt de gehele keten zich.
Helaas zijn de enigen die daartoe in staat zijn; onze kamerleden en andere vertegenwoordigers, te zeer afhankelijk van de “anderen” om het aan te durven dit soort maatregelen te nemen. Met als gevolg dat “mensen” radicaler stemmen of wegblijven. En hun vertrouwen in het bestuur verliezen.

F Huitema

Ook ik heb de afgelopen week veel gepiekerd over La S. Mijn probleem met zijn dossier is vooral dat liquidaties weliswaar heel vervelend zijn voor de betrokkenen en volstrekt in tegenspraak met de wet, maar dat er in al die liquidatiezaken nooit sprake is geweest van “toevallige slachtoffers” – alle betrokkenen namen een beroepsrisico.

Wat mij betreft concentreert de overheid zich meer op het beschermen van “de gewone burger” die bedoeld of onbedoeld slachtoffer wordt van criminele handelingen.

Het maatschappelijk belang van nog meer OM-capaciteit op die La S.-zaak is mij te gering. Net zoals ik het ermee eens ben dat het OM een aangifte tegen Mohammed B. seponeert omdat hij al levenslang zit. Als de aangevallen medegevangene de aanval niet uitgelokt heeft met structureel tart-gedrag, dan mag hij best genoegdoening krijgten, maar alstublieft geen rechtszaak.

lyngbakken

@ 3 Paul Kirchhoff,

Paul, ook volgens mij is niet de kern van het probleem het snijpunt tussen algemeen en individueel belang. Wel dien je volgens mij voor de oplossing een onderscheid te maken tussen die twee polen. Die vergen volgens mij verschillende oplossingen.
En ik ben het met je eens, dat we die niet allereerst van een dolgedraaid politiek systeem moeten hebben. Daarom ben ik ook blij met de veranderingen van onderop.

@ 5 Gerrit de Jonge
Gerrit, volgens mij hebben wij het strafrecht allereerst om te voorkomen dat het slachtoffer (of zijn familie, vrienden of sympatisanten) zelf afrekenen met de verdachte. Dat moeten we ook wat mij betreft behouden. Het is uiteindelijk de rechter, en niemand anders die beslist.

Een andere vraag is, hoe die beslissing door de rechter dan genomen zou moeten worden. Ik ben blij met meer mogelijkheden voor het slachtoffer om een rol in het strafproces voor de rechter te spelen. Maar ook dan blijft het de rechter die uiteindelijk beslist.

Natuurlijk zullen er ook slachtoffers zijn die daar geen behoefte aan hebben, of slachtoffers die het willen laten bij een schriftelijke eis tot schadevergoeding, of slachtoffers die niet zelf het woord willen doen, maar dat willen overlaten aan hun advocaat. Dat laatste mocht niet in de Hofnarretjeszaak, maar als ik het goed heb begrepen zou de Tweede Kamer dat in de toekomst wel mogelijk willen maken, en daar ben ik blij mee.
Maar in welke variant dan ook: het slachtoffer beslist zelf of hij wel of niet als partij deelneemt in de procedure. Daar zou ik op geen enkele manier afbreuk aan willen doen.

Ten slotte: als ik de indruk heb gewekt dat ik een grotere rol van het slachtoffer zie als oplossing voor alle kwalen in het strafrecht: dat is niet zo. Niet alleen omdat er altijd slachtoffers zullen zijn die niet willen meeprocederen, maar ook omdat er veel zogenaamde slachtofferloze delicten zijn, waarin vooral het algemene belang is geschaad. Dat belang kan ook zonder probleem door alleen de officier van justitie bewaakt worden.

En er zijn meer problemen in het strafrecht dan alleen die van slachtoffers, zoals de zaak van Peter la S. bijvoorbeeld laat zien (waarin de problemen volgens mij vooral aan de kant van de problematische behartiging van het algemene belang zitten).

Paul Kirchhoff

Wie nog gelooft in het bestaan en de werking van de trias politica in Nederland is ofwel naief ofwel dom.
De Chipsol affaire toont duidelijk aan dat er andere krachten spelen binnen de overheid en de rechterlijke macht.
Wat de heren Poot meemaken bij hun zoektocht naar een passende schadevergoeding voor onrechtmatig overheidsoptreden kan niet berusten op toeval.
Daarvoor zijn er teveel ernstige incidenten geweest.
Kennelijk heeft de Luchthaven Schiphol betere ingangen bij de overheidsorganen die met deze kwestie te maken hebben.
De provincie Noord Holland, de RLD, de gemeente Haarlemmermeer en last but not least de raad voor de rechtspraak hebben allemaal consequent uitsluitend gehandeld in het belang van de Luchthaven Schiphol al was daar geen enkele rechtsgrond voor.
Laatste meest absurde incident was de vervanging van alle goed ingewerkte rechters in de laatste fase van de civiele procedure.
Chipsol kan zich als een van de weinige bedrijven deze titanenstrijd veroorloven.
Deze kwestie toont aan dat procedures tegen de overheid voor minder gefortuneerde bedrijven en burgers nooit gewonnen kunnen worden.
De overheid wint altijd.

lyngbakken

@ 3 Paul Kirchhoff

Dat de 200 ¨baby Jelmerzaken¨ worden afgelegd vind ook ik schokkend. Deze ouders hebben zich radeloos tot de overheid gewend, en worden nu in de kou gezet.
Met jou vind ik dat niet kunnen. Zo ga je niet met mensen om.

Ik zie enige parallel met de positie van de ouders in de Hofnarretje-zaak. Die laat je ook niet in de kou staan, maar geef je de mogelijkheid -als ze dat willen- om hun verdriet en boosheid aan de rechters over te brengen die vervolgens moeten beslissen.

Michiel Jonker

@12. Lyngbakken

In jouw reactie no 1. stelde je het probleem van het snijpunt tussen het algemeen en het individuele belang centraal in de discussie over de legitimiteit van de overheid. Maar nu ben je het met Paul Kirchhoff (reactie no 3.) eens dat dit niet de kern van het probleem is. Jij licht dit als volgt toe: “Wel dien je volgens mij voor de oplossing een onderscheid te maken tussen die twee polen. Die vergen volgens mij verschillende oplossingen. En ik ben het met je eens, dat we die niet allereerst van een dolgedraaid politiek systeem moeten hebben. Daarom ben ik ook blij met de veranderingen van onderop.”

Zou je dit nader kunnen toelichten?

Ik neem aan dat je met “de veranderingen van onderop” onder andere doelt op de “nieuwe zaaksbehandeling” die sommmige bestuursrechters willen invoeren, met steun van het Ministerie van BZK, via de campagne “Prettig Contact met de Overheid” (ik spel Overheid expres ook met een hoofdletter, ook al wordt in de campagne alleen Prettig Contact zo gespeld).

De vraag of het in dit geval werkelijk om een verandering van onderop gaat laat ik hier even voor wat hij is. Los van die vraag, begrijp ik niet hoe deze beide “polen” – algemeen belang en individueel belang – met een verschillende oplossing kunnen worden gediend. Immers: het algemeen belang is nauw verweven met individuele belangen. Volgens sommigen (waartoe ik zelf overigens niet behoor) is het algemeen belang zelfs niet meer dan een optelsom van individuele belangen.

Aan welke verschillende oplossingen denk jij?

Daar komt nog iets bij. Het zou natuurlijk mooi zijn om “van onderop” oplossingen te bedenken, maar voor een succesvolle implementatie daarvan is het uiteindelijk toch nodig dat zo’n oplossing ook “bovenin” wordt geaccepteerd en gesteund.

Als we bijvoorbeeld willen dat de “nieuwe zaaksbehandeling” werkelijk gaat leiden tot een betere afhandeling van bestuursrechtelijke rechtszaken, dan zal de nieuwe methodiek en de nieuwe rechterlijke attitude ook vorm moeten krijgen in wetgeving en jurisprudentie. Daarvoor is de medewerking nodig van ons nationale parlement en van de Raad van State – met andere woorden, van de “top”.

Daarom denk ik dat we uiteindelijk niet om de noodzaak heenkunnen om ons “dolgedraaide politieke systeem” weer tot rede te brengen. We kunnen de politiek niet ongemoeid laten, want de politiek laat ons niet ongemoeid.

Een ander probleem met “veranderingen van (zogenaamd?) onderop” heeft te maken met het onderscheid tussen proces en inhoud. Folkert Jensma geeft hierboven de visie van goeroe Tom Tyler als volgt weer: “de burgers serieus nemen, een luisterend oor bieden, respect tonen en verantwoordelijkheid nemen. Als een ambtenaar dat doet dan accepteert de burger ook een negatieve beslissing met behoud van vertrouwen. Uit veldonderzoek blijkt dat als verkeersagenten tijd nemen om uit te leggen hoe de procedure werkt, waar de beslissing vandaan komt en welk doel ermee is gediend, de burger die makkelijker accepteert en minder snel in beroep gaat.”

Ik denk dat dit slechts voor een deel van de negatieve beslissingen geldt, namelijk die beslissingen die op goede inhoudelijke gronden zijn genomen. Procedurele rechtvaardigheid en een prettige bejegening zijn belangrijk, maar er is een levensgrote valkuil dat ze de inhoudelijke merites van beslissingen naar de achtergrond dringen. In feite is de terecht veelgesmade “juridisering” zelf een voorbeeld van die valkuil, en tegelijk van de ineffectiviteit van een procesgerichte blikvernauwing op de wat langere duur. Een ander voorbeeld is de comfortabele leunstoel en het geurige kopje koffie dat cliënten van een bank krijgen aangeboden terwijl hun een woekerpolis of een ongunstige hypotheekvorm wordt aangesmeerd. De rekening volgt later – zowel voor de cliënt als voor de bank.

De “informele aanpak” (ambtelijk) en de “nieuwe zaaksbehandeling” (rechterlijk) dragen het risico in zich dat zij verworden tot een slimme truc om ondeugdelijke, negatieve beslissingen te “verkopen” aan burgers, door ze met mooie, vriendelijke woorden in verwarring te brengen. Het hangt van de attitude van ambtenaren en rechters af of dit risico wordt vermeden. Daarom is het zorgwekkend dat rechter André Verburg in een vorig blog van mening was dat bestuursorganen die in de bezwaarfase essentiële zaken onder het tapijt proberen te vegen, in zijn ogen desalniettemin een voorbeeld kunnen zijn van “prima en integer besturen”.

Als dat de heersende attitude van ambtenaren en rechters wordt bij de “informele aanpak” en de “nieuwe zaaksbehandeling”, dan wordt het voor burgers nòg moeilijker om de rug recht te houden wanneer de overheid hen onrechtvaardig behandelt.

Voor medici die door een farmaceutisch bedrijf worden uitgenodigd naar een congres op een luxe en exotische locatie, wordt het moeilijker hun rug recht te houden en het belang van de patiënt en hun eigen beroepseer voorop te blijven stellen. Voor een bestuurder die door een projectontwikkelaar wordt uitgenodigd naar een feest op een chique locatie waar goede wijn wordt geschonken en waar opvallend veel mooie, benaderbare vrouwen (of mannen) rondlopen, wordt het moeilijker de rug recht te houden – ook als er geen sprake is van chanteerbaarheid. Mensen zijn psychisch beïnvloedbaar.

Nieuwe instrumenten om burgers psychisch te kunnen beïnvloeden geven aan de overheid echter geen extra legitimiteit. Op de wat langere duur kan alleen de inhoudelijke kwaliteit van de beslissingen en het handelen van de overheid dat doen.

Hoe kijk jij tegen de door mij genoemde risico’s aan? Vind je ernstig? Of ben je eerder geneigd ze te relativeren?

Paul Kirchhoff

@ lyngbakken,

Mensen die na een ernstig incident hun klacht neerleggen bij de inspectie voor de gezondheidszorg hebben vaak geen andere mogelijkheid inzicht te krijgen in de fouten c.q misstanden die hebben geleid tot gezondheidsschade of zelfs overlijden.

Met name de oud-inspecteurs die de dienst IGZ de laatste jaren hebben verlaten wijzen op ernstige problemen binnen deze dienst.
Die hadden al veel eerder opgepikt moeten worden door de politiek en de verantwoordelijken binnen de overheid.
De invloed van degenen die een ambtelijke aanpak voorstaan is binnen de IGZ de laatste jaren sterk toegnomen.
Medewerkers met kennis van zaken op medisch gebied delven nu het onderspit.

Het is dan uiterst wrang te vernemen dat de IGZ de wachtlijst verkort door een groot aantal zaken eenvoudig te archiveren omdat ze inmiddels gedateerd zijn.
Ik kan me goed voorstellen dat nabestaanden en benadeelden op een bepaald moment de confrontatie met de heer van der Wal en zijn medewerkers aangaan.
Dit is een beschamende vertoning voor een land dat voorgeeft te beschikken over enige beschaving.

lyngbakken

@ 7 Michiel Jonker

Je schrijft: Het echte probleem is dat de legitimiteit van de overheid afbrokkelt doordat de overheid ZELF niet meer geïnteresseerd is in het algemeen belang. De overheid lijkt zich steeds meer in dienst te stellen van de individuele belangen van een geld-elite. Ook schrijf je over de ¨elite-overheid¨.

Michiel: wat is DE overheid die niet meer geïnteresseerd is in het algemeen belang? Zijn dat alle overheden in Nederland, met alle ambtenaren en alle verkozen politici?

Veder: volgens mij is het niet een kwestie van of-of, maar en-en. Een elite-overheid neemt de burger niet serieus, omdat zij zelf denkt het het beste te weten. Een grotere/bredere rol voor de burger bij de bestuursrechter en een grotere rol voor het slachtoffer bij de strafrechter doen daar juist wat aan.

Ik ben de eerste om toe te geven dat daar alle problemen niet mee zijn opgelost; met name niet de problemen die liggen aan de kant van de slechte behartiging van het algemeen belang door de overheid. Ook ik vind persoonlijk dat de overheid er te veel is voor de behartiging van de belangen van het grote geld en dat zij daarvoor juist niet zou moeten zijn. Mijn handen jeuken nog dagelijks als ik zie hoe de bankencrisis helemaal wordt afgewenteld op de gewone burger, die in het ontstaan ervan hooguit een beperkte rol heeft gespeeld. De afbraak van de verzorgingsstaat die daar het gevolg van is (en nog verder zal zijn, gelet op de wat mij betreft onzalige 3%-norm die wordt gehanteerd) vind ik niet te verkroppen, al helemaal niet waar de bankiers en banken vrijwel helemaal buiten schot blijven.

Ik kan dat allemaal wel vinden, maar dat vind ik dan in het kader van mijn persoonlijke definitie van algemeen belang. Een VVD-er bijvoorbeeld zal daar echter heel anders tegenaan kijken. Die wil de rol van de overheid juist terugdringen, en vindt de 3%-norm een goede zaak.

Dat is het probleem met algemeen belang: wat dat precies is wordt voor een groot deel politiek ingevuld. Dat maakt het vinden van oplossingen voor het functioneren van de overheid op dat vlak zo lastig. Dat functioneren dient er immers te zijn niet alleen voor groepen met een bepaalde politieke agenda, maar voor de hele samenleving. En dat maakt het extra moeilijk.

Michiel, jij spreekt weer van een roze bril bij anderen. Ik herken mij daar niet in.
Ook ik zie dat sprake is van legitimiteitsproblemen bij het openbaar bestuur. Volgens mij ben ik daarin juist realistisch, door een onderscheid te maken tussen die problemen waar wel concrete verbeteringen mogelijk zijn (vooral aan de kant van de behartiging van de bijzondere belangen van de burgers), en problemen waarin dat veel moeilijker ligt (de kant van het algemeen belang, omdat de samenleving daarover veel verdeelder is).

Wel ben ik met je eens dat dat een keuze van mij is, en geen objectieve waarheid.
Maar dat laatste geldt ook voor jou. Als we dan al brillen gaan uitdelen, ben jij voor mij veeleer degene met een rode bril, die bovendien denkt dat de hele wereld ooit zal ontdekken dat dat de juiste bril is om de werkelijkheid en het algemeen belang door te bekijken (dat laatste is dan het roze tintje bij jou).

Dat roze tintje hoort voor mij niet zo direct thuis op een juridisch blog, maar ik realiseer me dat het onvermijdelijk doorklinkt. Maar ik zou het dan wel graag gekoppeld zien aan concrete juridische punten. Daar kom je ook met enige regelmaat mee, maar nu wat mij betreft niet.

Jij verwijst naar het Guttenbergdossier. Wat zegt een Duits dossier over Nederland?
Wat wil je er verder mee zeggen? Dat er transatlantische netwerken zijn die in Europa invloed hebben? Dat is niks nieuws. Het is zelfs in velerlei vorm officieel gemaakt (bijvoorbeeld de Nato). Ook de RAF in de jaren 70 had verder al veel publicaties over dit onderwerp; het was zelfs hun belangrijkste drijfveer.
Wat ik zo zie over het Guttenbergdossier doet mij sterk denken aan vele dossiers op internet, ook waar het Nederland betreft. Er staan allerlei verdachtmakingen en redeneringen in in de trant van: het kan toch niet anders dan dat daar of daar iets niet koosjer is gebeurd, net zoals bij veel van dat soort dossiers.
Ik sluit niet uit dat er vast ergens een kern van waarheid inzit, maar dat doe ik evenmin bij een blaadje als de Privé. En net als bij de Privé is dan niet of nauwelijks vast te stellen waar die kern dan zit. Ik kan daar dus weinig mee, en ik vind het zonde van mijn tijd (die ik er wel heb ingestopt, omdat ik je serieus wil nemen).

Tot slot: ook ik ben ervan overtuigd dat er zaken als bijv. een old boys network bestaan (en zu Guttenberg lijkt mij daar een levend voorbeeld van).
Die functioneren volgens mij echter niet door een vooropgezet plan tot uitvoering te brengen, maar door een fijn verweven verbondenheid van normen, belangen en persoonlijke interacties, en niet te vergeten: toevalligheden. Het zijn meer inktvlekken dan vast omlijnde gehelen (net zoals je ziet bij criminele organisaties).
Dat is van alle tijden en alle plaatsen. De mens kan al volgens Darwin niet zonder netwerken en bondgenootschappen. Netwerken hebben verder ook vaak belangrijk maatschappelijk nut.
Dat er netwerken zijn is dus niks nieuws.
Natuurlijk kunnen netwerken zich ontwikkelen tot criminele organisaties, net zoals mensen crimineel kunnen worden. Maar dan moet het daarom gaan, en niet om het netwerk op zich. Met complotdenken komen we niet verder.

En dat geldt voor mij net zo hard voor de overheid (die niet burgers als asociaal of crimineel moet wegzetten als het gaat om sociale oorzaken van hun gedrag), als voor de burgers die over andere burgers of over de overheid spreken.

Michiel Jonker

@17. Lyngbakken

Natuurlijk bestaat “de” overheid uit verschillende organisaties, bevolkt door honderdduizenden mensen. Is dat een reden om niets meer te kunnen zeggen over het gedrag van de overheid als geheel? Er is zeker wel een dominant gedragspatroon en een dominante mentaliteit te herkennen, waaraan bijna elke overheidsdienaar zich in meer of mindere mate conformeert.

Door alles wat jij zegt over het “algemeen belang” zelf al meteen te redecuren tot jouw “persoonlijke definitie van het algemeen belang”, maak je de weg vrij voor (bijvoorbeeld) VVD’ers, PVV’ers en CDA’ers met veel minder scrupules. Die zeggen eenvoudigweg hoe het “is”, en als niemand anders durft te zeggen dat het anders “is”, dan drijven zij gewoon hun zin door. Kijk naar de manier waarop de beleefde, redelijke, voorzichtige PvdA-leider Job Cohen naar de politieke uitgang is gewerkt – niet alleen door VVD, PVV en CDA, maar vooral ook door zijn eigen partijgenoten.

Ik geef in mijn posting no. 7 een aantal voorbeelden van het gedrag van de “elite-overheid”. Jij lijkt dergelijk gedrag ook wel waar te nemen, maar je durft de aard van het probleem niet krachtig te benoemen.

Je hebt bezwaar tegen mijn kritiek dat jij een roze bril draagt, en zegt dat ik een “rode” op heb, met nog een roze randje. Dat denk ik niet. Ik streef ernaar een bril met zo min mogelijk rand te dragen. “Whole sight, or all the rest is desolation” (John Fowles). En ik ben echt niet zo naïef om te denken dat uiteindelijk de hele wereld zal “ontdekken” dat mijn bril de juiste is – hoe kom je daar eigenlijk bij? Het is oneindig veel waarschijnlijker dat ik zelf op allerlei momenten zal ontdekken dat mijn eigen bril, ondanks mijn gedurig streven naar een vermindering van gekleurde rand, toch nog steeds niet de juiste is. Het relativeren van mijn eigen kennis & begrip vind ik niet moeilijk.

Alleen: een ruime blik moet er niet toe leiden dat je alleen nog maar zachtjes wat over details mompelt. Het is soms beter om krachtig stelling te nemen op basis van wat je meent te zien.

Wat betreft “Das Guttenberg Dossier” van Friederike Beck: jij lijkt dit boek niet gelezen te hebben. Daarin worden namelijk transatlantische netwerken, de manier waarop ze tot stand komen èn de manier waarop ze invloed uitoefenen, geïnventariseerd, inclusief namenlijsten van prominente deelnemers.

Nee, natuurlijk is het niets nieuws dat er politieke netwerken bestaan. Net zo min als het nieuws is dat er criminele netwerken bestaan. Het gaat erom de huidige netwerken in kaart te brengen en te zien welke invloed die uitoefenen, en wat de gevolgen daarvan zijn. Dat is precies wat er in dat boek wordt geprobeerd.

Jij gaat dan meteen lui achterover hangen en noemt het “complotdenken”, zonder dat je zelf met een betere hypothese komt. Wat een demagogische reactie van jou! Dan kun je elke onderzoeksjournalist wel als een “complotdenker” betitelen. Een beetje zoals de PVV iedereen die het niet met ze eens is als “links” of als “zielig” betitelt. Jij doet voorkomen alsof jij redelijk en genuanceerd bent, maar er piepen bij jou telkens van die denigrerende suggesties tussen de regels door. Vandaar dat ik jouw taal eerder heb vergeleken met die van een “spindoctor”.

Je doet of je kritisch bent, maar de onderliggende boodschap van jouw bijdragen is dat er eigenlijk geen grote reden voor ongerustheid is. Natuurlijk, er is wel wat aan de hand, maar kom, kom, laten we niet doen alsof het schip van de democratische rechtsstaat dreigt te vergaan. Nieuw verfje erop, en het gaat zo weer twintig jaar mee.

Je kent ongetwijfeld de uitdrukking: “to be in denial” (in de ontkenningsfase verkeren). Er zijn twee soorten ontkenning: harde ontkenning, en vage ontkenning (“fuzzy denial”).

Een mooi voorbeeld van vage ontkenning werd geleverd door de kapitein van het grote cruiseschip dat onlangs voor de Italiaanse kust op een rots liep en kapseisde, met enkele tientallen doden tot gevolg. Nadat hij zich zelf al uit de voeten had gemaakt en in een reddingsboot op de golven dobberde, meende deze kapitein nog, blijkens zijn telefonische conversaties met de kustwacht, dat de zaak “onder controle” was en dat hij zelf de reddingswerkzaamheden aan het coördineren was.

Wat zeg je? Dat was geen “vage ontkenning” van die kapitein, maar gewoon “liegen”? Pfoei. Dat kun je niet bewijzen. Laten we wel redelijk blijven en niet vervallen in overdreven complotdenken…

De kerngedachte in mijn bijdragen aan deze discussie is dat er op dit moment netwerken actief zijn die onze democratische rechtsstaat en haar legitimiteit met zeer veel succes ondermijnen – en mogelijk onherstelbaar beschadigen.

Wat vind jij daarvan?

Laat ik alvast een voorzetje geven: “Keine Ahnung. Alles onder controle.”

Paul Kirchhoff

@ Lyngbakken, Michiel Jonker,

De complot theorie is vooral een theorie waarvoor voorlopig nog geen enkel bewijs bestaat.

Wat inmiddels wel duidelijk toeneemt binnen overheidsorganen is het negeren van een rechterlijke uitspraak.

Een korpsbeheerder die weigert twee onterecht ontslagen politiemensen hun functie terug te geven en dan maar de aanzienlijke dwangsom betaalt is er een schrijnend voorbeeld van.

Hier geven overheidsinstanties zelf een slecht voorbeeld dat ook nog door de belastingbetaler moet worden betaald.
Onbegrijpelijk dat dit soort gedrag niet door de verantwoordelijke minister wordt gecorrigeerd..
Opnieuw een duidelijk bewijs dat binnen de Nederlandse politiek en het landsbestuur niemand uiteindelijk verantwoordelijk is voor de gang van zaken.
Deze ergerlijke sorry cultuur is de bijl aan de wortels van een goed werkende democratie.

lyngbakken

@ 16 Paul Kirchhoff

De problemen bij de inspectie gezondheidszorg zijn helaas al veel ouder.

Burgers met klachten werden niet of nauwelijks serieus genomen, en in ieder geval niet voor vol aagezien.
Die problemen hebben jaren geleden het vorige hoofd van de inspectie, Herre Kingma, zijn baan gekost, na intensieve bemoeienis van de 2e Kamer (de affaire Jansen Steur). Kingma is nu directeur van Medisch Spectrum Twente…

Er is nu een klachtenregeling, maar dat is op zich natuurlijk niet genoeg. Er moet ook serieus met de klachten worden omgegaan.

Ook hier geldt wat mij betreft dat verandering en verbetering concreet mogelijk zijn. Het hoofdprobleem is niet dat er verschil van mening is over het algemeen belang, maar dat de overheid de burger onvoldoende serieus neemt.
Vertrek van de leiding blijkt ook hier niet genoeg.
De nationale ombudsman heeft het goede voorbeeld gegeven voor de inspectie, maar ik betwijfel of dat op de inspectie ook zo gezien wordt. Ik vrees dat daar, na de lange voorgeschiedenis van niet serieus omgaan met klachten, nog veel moet veranderen.
Het onderwerp is er echter meer dan belangrijk genoeg voor. Daar moeten wij allemaal, en vooral ook de 2e Kamer, scherp op blijven toezien.

Martin van de Wardt-Olde Riekerink

@19 Paul Kirchhoff

Hear, Hear. En, zoals Michiel Jonker terecht opmerkt, lijkt “De Overheid” hier inderdaad een gewoonte van gemaakt te hebben. Het is als het corrupte politieapparaat uit een amaerikaanse pulpserie, waarin iedereen elkaar afdekt omdat iedereen uit dezelfde ruif eet.
Met uitzondering vn de niet-ambtenaar. Die staat erbij en is verbijsterd. Verbijsterd ook dat zijn vertegenwoordigers niet ingrijpen.
Een minister die verantwoordelijk is voor korpsbeheerder Rob van Gijzel zou natuurlijk door onze volksvertegenwoordigers tot de orde moeten worden geroepen, maar ja, die volksvertegenwoordigers moeten natuurlijk nog “investeren in hun carriere”
We klagen allemaal wel hard over de “meelopers van Geert”, maar in de rest van het spectrum is het net zo erg.
Een oplossing zien ik nog even niet, ook niet van onderaf, omdat van daaruit het algemeen belang over het algemeen niet overzien kan worden, de randen van de bril zijn eenvoudig te dik. In democratie op zich geloof ik wel, maar dat moet dan wel betekenen dat “we” niet naar Afghanistan gaan als de meerderheid daar tegen is, en dat dat niet afhangt van “vertegenwoordigers”die kennelijk het beste met ons voorhebben (en voor morgen: gezond weer op…)

Martin van de Wardt-Olde Riekerink

En voor de tegenstelling tussen “de overheid” en “het algemeen belang”nog even deze:
http://eriksgaap.wordpress.com/2011/09/24/wetsovertreders/

Paul Kirchhoff

@ lyngbakken,

Het vertrek van Herre Kingma en de komst van de Gerrit van der Wal als inspecteur generaal is de zaak er niet op vooruit gegaan bij de IGZ.
Opvallend dat de plv IG nu een register accountant is geworden.

Dit oort organisaties zijn het beste te vergelijken met zoutpilaren.
Je kunt er tegen aan schoppen zoveel je wilt, ze komen niet in beweging.

lyngbakken

@ 18 Michiel Jonker

Beste Michiel,

Dit is een juridisch blog. Het gaat hier om de rechtsstaat. Voor mij is wezenlijk voor een rechtsstaat dat er pluriformiteit bestaat en wordt aangemoedigd door bijvoorbeeld een ruime vrijheid van meningsuiting. Ik was niet blij met de zaak Wilders, maar ben wel blij met de afloop.

Belangrijk voor mij is ook dat de democratische rechtsstaat erkent dat er verschillen in visie zijn op het algemeen belang. Die visie verschilt van burger tot burger, en van partij tot partij.
Jouw voorbeelden onder 7 laten dat stuk voor stuk zien. Een minister Schippers bijv. kijkt anders aan tegen de gezondheidszorg dan jij of ik.
Dat zij daar anders tegenaan kijkt, is echter nog geen reden om te denken dat zij onderdeel is van een netwerk-elite die alleen nog een toneelstuk van democratie speelt.
Met een dergelijke insteek zit je (alleen al bij gebrek aan bewijs) niet alleen feitelijk mis, maar trek je ook de integriteit van andersdenkenden in twijfel en pleeg je in wezen karaktermoord.

Hoezeer ik ook van mening verschil met minister Schippers; staan blijft voor mij dat zij vanuit haar optiek inderdaad het beste voor heeft met Nederland. Zo zal inderdaad ook Job Cohen dat zien. Maar niet alleen hij; dat geldt bijvoorbeeld voor alle kamerleden en voor veel Nederlanders.

Michiel, jou gaat de rechtsstaat ter harte. Daarom wil ik je niet onthouden dat ik de verwijzing naar complotten ook niet vind passen bij een rechtsstaat. Onbewezen complotdenken hoort voor mij niet bij een rechtsstaat, maar veeleer bij totalitaire regimes thuis. Jij stuurt op dit punt voor mij dus ook een dubbele boodschap uit.

Voor alle duidelijkheid: dat ik sceptisch ben over jouw complotdenken, maakt niet dat ik niet zie dat er sprake is van onwenselijke belangenverstrengelingen. De medische wereld is daar helaas een sterk voorbeeld van. Die verstrengelingen moeten worden aangepakt. Die aanpak moet dan echter gericht zijn op die concrete verstrengelingen, en niet op het ten val brengen van een netwerk waarvoor geen bewijs is geleverd. Dat is hard werken.

Michiel, jij bent zacht gezegd nogal eens stellig in je uitspraken. Dat, gevoegd bij de wijze waarop jij aankijkt tegen andere politieke visies dan de jouwe op het algemeen belang, vermenigvuldigd met de frequentie en lengte van die elementen in je bijdragen brengt mij ertoe te denken dat je verwacht dat uiteindelijk de hele wereld zal ontdekken dat jouw bril de juiste is.
Als jij je daar niet in herkent dan zij dat zo. Ik kan niet meer doen dan schetsen hoe het op mij overkomt.

Ik heb geen panklare oplossingen, maar probeer wel oplossingsrichtingen aan te reiken ook op dit blog. Dat betekent juist niet dat ik de problemen niet zie.
Ik doe dat voor mezelf, maar ook omdat ik hoop dat anderen daarmee mogelijkheden zien om nieuwe bouwstenen voor een oplossing aan te dragen. Maar dat gebeurt niet wanneer er frontaal wordt geblokkeerd. Dat vind ik jammer, omdat jij meer in huis hebt. En niet alleen dat, ik vind het ook onnodig.

Michiel Jonker

@20. Lyngbakken

Met wat je hier schrijft, kan ik het dan weer bijna helemaal eens zijn. Alleen het op één na laatste woord, “blijven” (in “scherp op blijven toezien”), lijkt me volkomen onjuist.

Op dit moment wordt er op een serieuze omgang met klachten zeker niet “scherp toegezien”, en al helemaal niet door bepaalde inspecties of de 2e kamer. Af en toe geeft de Nationale Ombudsman, zoals jij ook vermeldt, een goed voorbeeld. En vervolgens laten talloze toezichthouders het weer sloffen, zonder daarvoor ooit ter verantwoording te worden geroepen. Zij zijn kennelijk niet heel bezorgd over hun legitimiteit.

Nog even over complottheorieën. Tot vandaag zou jij een bewering van mij dat er bewust varkensvlees in onze broodjes filet americain wordt gestopt, waarschijnlijk als een complottheorie hebben afgedaan, of zelfs als een broodje aap. Onderzoeksjournalistiek, te weten het TV-programma “Keuringsdienst van Waarde”, heeft één en ander echter laten toetsen door TNO, waarbij de aanwezigheid van varkensvlees werd vastgesteld (zie bericht vandaag op deze website). Begrijp ik het goed dat jij nu van mening bent dat het varkensvlees vooralsnog geacht moet worden NIET OPZETTELIJK in de filet americain te zijn terechtgekomen?

Vraag: Wat is het verschil tussen een broodje filet americain in een quasi-transparant plastic zakje en de democratische rechtsstaat?
Antwoord: de democratische rechtsstaat is nog veel mooier verpakt.

Michiel Jonker

@24. Lyngbakken

Vreemd. Eerst zeg JIJ dat ik aan “complotdenken” doe en me daarmee indirect ook bezondig aan “karaktermoord”. Vervolgens zeg JIJ dat JIJ wel ziet dat er sprake is van “ongewenste belangenverstrengelingen”. En dat is dan opeens weer wel OK!

Maar is de oplossing dan niet heel simpel? Als JIJ nu even JOUW beschuldiging dat ik aan “complotdenken” doe, intrekt en toegeeft dat ik terecht wijs op zulke, ook door jou waargenomen “ongewenste belangenverstrengelingen”, dan zitten we meteen weer op hetzelfde spoor.

Althans… Je hebt nog kritiek over mijn twijfel aan de integriteit van “andersdenkenden”. Misschien is het goed om duidelijk te maken dat ik niet alleen die van “andersdenkenden” in twijfel trek, maar ook die van mezelf. Cogito ergo sum, je weet wel… Een beetje twijfel moet kunnen, vind je niet?

Wat minister Schippers en de andere leden van onze huidige regering betreft, ik begrijp natuurlijk net zo min als jij waarom deze intelligente, door-en-door fatsoenlijke mensen meedoen aan dergelijke praktijken: het afwentelen van de gevolgen van een door rijkelui gepleegde miljardenroof op de zwakken in de samenleving.

Althans… Wat ik me zou kunnen voorstellen, is dat er bij onze ministers sprake is van een vorm van onwenselijke belangenverstrengeling met de dieven, waardoor ze het een goed idee vinden de gehaaide graaiers nog een extra handje te helpen. Of heb jij een betere verklaring?

Laten we deze belangenverstrengeling voor het gemak even een “elitenetwerk” noemen. In het eerdergenoemde boek “Das Guttenberg-dossier” van Friederike Beck begint op pagina 181 een hoofdstukje “Elitenetzwerke und Demokratie”. Ik vertaal een passage:

“In democratische rechtsstaten moeten echter, op z’n minst in theorie, beslissingen en besluitvormingsprocessen gevolgd kunnen worden en onderworpen zijn aan publieke controle. Voorwaarde daarvoor is transparantie. Alleen transparantie kan ervoor zorgen dat de werkelijkheid, bijvoorbeeld als het om besluitvorming gaat, goed waarneembaar is, hetgeen een adequate publieke discussie daarover pas mogelijk maakt. Zonder zo’n publieke discussie kan een democratie niet bestaan. Transparantie is daarom een basisvoorwaarde voor de burger om zijn democratische rechten te kunnen uitoefenen. (…) Aan de voorwaarden voor een functionerende democratie wordt niet voldaan als elitenetwerken zich aan het zicht van het publiek onttrekken. Dat dit laatste het geval is, hangt samen met de houding van deelnemers aan de netwerken die, zoals eerder beschreven, verantwoordelijke posities in de media bekleden en kennelijk geen enkel belang hebben bij het zichtbaar worden van deze netwerken; daarmee is de vicieuze cirkel compleet.” [einde citaat]

Lees ook eens het interview met Loïc Wacquant, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Californië in Berkeley, in de Volkskrant van vandaag (31 maart). Titel: “Amerika exporteert zijn oplossing voor sociale problemen”. Wacquant betoogt dat de Amerikaanse, neo-liberale “oplossing” inhoudt dat, samengevat, rijke mensen de problemen afschuiven op armen, die geïsoleerd worden in “hypergetto’s” en gevangenissen. In tegenstelling tot wat de neo-liberale ideologie pretendeert, trekt de overheid zich daarbij niet terug, maar vermindert haar zorgtaken, terwijl zij tegelijk haar repressieve activiteiten juist uitbreidt. Deze benadering wordt door Europese overheden steeds meer overgenomen, ondanks de funeste gevolgen ervan.

Waarom nemen Europese overheden deze benadering over? Omdat hij zo “inspirerend” is voor rijke mensen? OK. Maar hoe komen Europese rijke mensen dan aan de Amerikaanse know-how hoe een grote meerderheid van niet-rijke mensen zo gek valt te krijgen om hun stem uit te brengen voor politieke partijen die dit in Europa willen invoeren? De beste verklaring lijkt me dat deze know-how aan Europese elites wordt overgedragen via, inderdaad, de door mw. Beck beschreven transatlantische netwerken.

Als jij een betere verklaring hebt, kom er dan mee. Maar ga niet zeuren over “complotdenken” omdat je deze verklaring te pijnlijk vindt voor onze Nederlandse (bijvoorbeeld politieke, maar ook rechterlijke) elites. Het zoeken naar waarheid brengt wel vaker pijnlijke dingen aan het licht. Althans voor wie niet snel een roze bril opzet.

Het bekendworden van onprettige waarheden kan schadelijk zijn voor het gezag en de legitimiteit van bepaalde beroepsgroepen en instituties. Is dat een reden om de zaken maar niet al te duidelijk te benoemen? Jij lijkt dat te vinden, en jouw eigen inbreng dienovereenkomstig omfloerst te houden.

Later, als de consensus na escalatie en veel schade eenmaal is gekanteld, zul jij je waarschijnlijk soepel en diplomatiek bij het dan heersende mainstream-gedachtengoed voegen. Een comfortabele positie, die in de ogen van de meeste mensen altijd “legitiem” zal zijn, omdat zij dezelfde keuze maken. Anders was het namelijk geen mainstream.

Ed Rook

De legitimiteit van de overheid staat permanent ter discussie.

Dit thema komt telkens in een ander jasje terug op dit blog van Jensma.

Maar die overheid is slechts een uitvoerend orgaan van de politiek. De overheid doet gewoon wat de politiek ze opdraagt.
Er zou dus moeten staan: De legitimiteit van de politiek staat permanent ter discussie.

Die politici, die de overheid zo hebben vormgegeven dat Jensma kan schrijven wat hij schrijft, zijn jarenlang door ons, u en ik, gekozen (zo’n overheid ontstaat niet van de ene dag op de andere).
Eigenlijk staat dus onze legitimiteit permanent ter discussie.

Wij hebben dit laten gebeuren door jarenlang op de verkeerde partijen te stemmen. En wie waren al die jaren de grootste partijen? Ik hoef u het niet voor te zeggen.

Nu probeert men eindelijk eens iets aan die overheid te doen. Maar er is veel weerstand van de oude politiek (die wij dus altijd gesteund hebben).

Denk daar aan als u weer in het stemhokje staat. En trap niet in de show van de PvdA, die ze net hebben opgevoerd met zogenaamde verkiezingen, gesteund door hun eigen TV-kanalen. Het was een truc om u te laten denken dat het anders zal worden. Maar het zijn wel dezelfde mensen die twee maanden geleden het oude beleid van de partij hebben verdedigd.
Oude wijn in nieuwe zakken en hun graaiers zitten in onze samenleving nog steeds op hun posten te graaien.
En die hebben veel invloed in onze samenleving.

Alleen wij kunnen de zaak veranderen.

Paul Kirchhoff

@ Martin van de Wardt-Olde Riekerink

Dank voor de link die u gaf.

Stuitend dat een wethouder bewust de wet ruimtelijke ordening overtreedt omdat de gemeente haast heeft.
Het argument haast wordt nooit geaccepteerd als excuus wanneer een burger de vergunning procedure niet wenst te doorlopen en vast met rooien of bouwen begint.
De gemeente kan zich een boete makkelijk veroorloven, uiteindelijk draaien de inwoners van die gemeente daar weer voor op.

lyngbakken

Michiel, ik vind je reactie ronduit flauw.

Kijk eens in de Van Dale als je het verschil niet weet tussen een complot en belangenverstrengeling.

Je kunt de hele wereld wantrouwen, inclusief je zelf, maar mij ontgaat het waarom je dan blogs schrijft.

Ik ben deze keer verder gegaan dan vorige keren, maar helaas blijkt mijn verwachting van toen uit te komen.
Ik heb andere en ook leukere dingen te doen, dus ik stop ermee.

Michiel Jonker

@ 29. Lyngbakken

Ik kijk liever rechtstreeks naar de werkelijkheid dan een groot woordenboek tussen mijn hoofd en het uitzicht te plaatsen.

Jij begon over “complotdenken”, en nu ben je boos dat ik, net als jij, niet zozeer complotten, maar vooral belangenverstrengeling zie. Je zou juist blij moeten zijn dat we op één lijn zitten!

Vervolgens beweer je ook nog dat ik “de hele wereld wantrouw”, omdat ik twijfel aan de integriteit van anderen en mezelf. Kennelijk ben je het verschil tussen “twijfelen” en “wantrouwen” vergeten. Ik zou zeggen: kijk het even na in de Van Dale.

…

Helder denken is een kunst, zeker als het over de legitimiteit van de overheid gaat. Daarom een citaat uit “The Stuff of Thought” (Steven Pinker). Op de allerlaatste pagina’s van dit boek schrijft hij:

“In the governance of institutions, openness and accountability can be reinforced by reminding people that the intuitions of truth they rely on in their private lives – their defense against being cheated or misinformed or deluded – also apply in the larger social arena. These reminders can militate against our natural inclinations toward taboo, polite consensus, and submission to authority.”

…

Hetzelfde geldt voor alle overheidsdienaren die dagelijks onder druk staan, en anderen onder druk zetten, om te doen alsof er niet serieus getwijfeld kan worden aan de integriteit en de legitimiteit van hun broodheer.

Zolang er ruimte is voor twijfel, is er ook ruimte voor de groei van legitimiteit.

@27. Ed Rook

Ik zou het met u eens zijn dat we zelf, als burgers, verantwoordelijk zijn voor de politici die we gedurende vele jaren hebben gekozen, als ik ervan overtuigd was dat we steeds goed wisten voor wie we kozen.

Maar er is, zoals ik hierboven al betoogde, volgens mij sprake van een groot gebrek aan transparantie van de kant van verkiesbare politici – zowel voorafgaand als volgend op hun verkiezing. En dan hebben we het nog niet eens over de bestuurders die door verkozen politici in het zadel worden geholpen en gehouden, laat staan over de figuren die via hun netwerk op sleutelposities in de “semi-overheid” of in (quasi-)geprivatiseerde instellingen terechtkomen.

“Elite-netwerken” hebben een grote invloed op wie er aan de knoppen mag zitten; op de lijst van personen waarop burgers mogen stemmen; en op de informatie over deze personen die bij burgers terechtkomt en hun keuzes beïnvloedt.

Het vierjaarlijkse stemhokje is zeker niet de volledige maat der dingen als het gaat om de vraag wie er nu eigenlijk verantwoordelijk is voor het gedrag en het behoud van de legitimiteit van onze overheid.
—
naschrift redactie
reactie geredigeerd (…)
zie spelregels

Ed Rook

@Michiel Jonker nr 30:

Eigenlijk bent u het met me eens, schrijft u, maar u heeft twee, voor u althans, onoverkomelijke bezwaren.

I. Gebrek aan tranparantie bij politici;
II. Vrienjespolitiek bij bestuurlijke benoemingen.

ad I. Daar kunnen wij, en vooral journalisten, veel aan doen.
ad II. Is van alle tijden; dit laatste punt pleit trouwens juist voor mijn advies eens iets anders te stemmen.

Trouwens, het CDA betert zijn leven in het huidige kabinet (bijv. benoeming Hoge Raad, dat zal u wel goed hebben gedaan gezien uw bezwaar) terwijl de PvdA maar blijft kniesoren in de oppositie en de weg helemaal kwijt is.
Eerst wil men het kabinet beoordelen per onderwerp (Job Cohen) om zo de PVV dwars te kunnen zitten maar zo doende is Cohen zichzelf tegengekomen; de nieuwe leider zei na zijn benoeming dat hij deze regering te vuur en te zwaard zou bestrijden. Lijkt op iets nieuws maar is dat niet altijd de taak van een oppositiepartij.
Kortom: oude wijn in nieuwe zakken! En volgens mij is de wijn ook nog verzuurd. Oude wijn bewaren vraagt om vakmanschap.

Ed Rook

@Michiel Jonker nr 30:

Eigenlijk bent u het met mij eens, schrijft u, maar helaas heeft u twee onoverkomelijke, althans voor u, en voor mij wat ver gezochte bezwaren, n.l.:

a. gebrek aan tranparantie bij politici;

b. vriendjespolitiek bij benoemingen van bestuurders.

ad a. daar is door ons maar vooral door journalisten natuurlijk veel aan te doen;
ad b: is van alle tijden en pleit er voor om mijn advies (nr 27) op te volgen.

Van de oude (grote) partijen betert het CDA zijn leven in het huidige kabinet (bijv. bij de benoeming van een lid van de Hoge Raad; dat zal bij u, gezien uw bezwaar, wel goed zijn gevallen) maar de PvdA blijft maar kniesoren in de oppositie en lijkt de weg kwijt.
Eerst beoordeelde ze met Job Cohen per onderwerp deze regering. Bedoeling was om de PVV dwars te zitten, maar met dat beleid kwam Cohen zichzelf tegen en moest hij het veld ruimen. Diederik Samson zei bij zijn aantreden dat hij dit kabinet te vuur en te zwaard zou bestrijden. Dat klinkt heldhaftig en vernieuwend, maar is dat niet wat elke oppositiepartij moet doen.
Kortom: oude wijn in nieuwe zakken en de wijn is al verzuurd. Wijn bewaren vraagt om vakmanschap.