Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Antipiraterijwet VS: te lage drempel en te hoge straf

Gisteren sloot de Engelstalige Wikipedia uit protest zijn website. Althans gereduceerd tot één pagina met uitleg en hyperlinks over de ‘black-out’. In de VS protesteren honderden internetorganisaties op vergelijkbare manieren. Het lijkt de grootste internetdemonstratie ooit, gericht tegen de algemeen als draconisch ervaren Amerikaanse wetsvoorstellen die online piraterij moeten bestrijden.

Vorig jaar nam het Europese parlement al een resolutie aan waarin tegen de aantasting van de integriteit van internet werd gewaarschuwd. De VS kennen al een groeiende praktijk van het eenzijdig intrekken van Internet Protocol adressen en domeinnamen. In de internetgemeenschap wordt dan snel gesproken van de ‘dood van het vrije internet’ dan wel de ‘balkanisering van internet’. Doorgaans is dat licht tot zwaar overdreven, maar deze keer zijn de zorgen meer dan terecht.

De Stop Online Piracy Act (SOPA), die in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden zal worden voorgesteld, maakt het mogelijk websites volledig te blokkeren zonder tussenkomst van de rechter. De Internet Service Providers worden dan verplicht om aanvragen van burgers die een bepaald internetadres intypen te weigeren. Zoekmachines mogen deze websites niet meer in hun resultaten vermelden. Advertentienetwerken mogen er geen advertenties meer plaatsen. En betaaldiensten mogen geen transacties voor die websites accepteren en afhandelen. Dat is niet alleen een slot op de deur, maar ook het afsluiten van gas, water en licht.

De drempel om deze maatregelen eenzijdig door de officier van justitie te laten nemen, is laag. Websites moeten van de volledig aangeboden inhoud de auteursrechtelijke bescherming kunnen garanderen. Wie dat niet kan is een piraat die de VS wil bestelen. Zo’n maatregel is niet proportioneel – een enkele verwijzing naar een verdachte website kan al resulteren in een totaalverbod. Alleen de beschuldiging van piraterij lijkt al voldoende voor sluiting. Juist websites als Wikipedia maar ook YouTube en andere doorgeefsites wordt het leven dan onmogelijk gemaakt.

De maatregel wordt in de VS gepresenteerd als bescherming tegen buitenlandse piratenwebsites die zich specialiseren in illegale kopieën. En dus als het beschermen van Amerikaanse banen, vooral in de filmindustrie. Maar de wet treft de hele internetwereld die juist bloeit door de weergaloze vrijheid informatie uit te kunnen wisselen. Dat zoiets in het ‘vrije Westen’ dreigt te gebeuren is dubbel wrang. Dat China van het wereldwijde web een lokaal intranet onder eigen voorwaarden tracht te maken, ligt meer in de lijn der verwachting.

Politiek heeft de wet vaart verloren. Het Witte Huis dreigt met een veto als het Congres de wet aanneemt. Hopelijk wordt er een redelijk midden gevonden. Online piraterij is immers óók een volwassen probleem.

Lees hier een kritische analyse van de letterlijke wettekst.

*Dit is eerder geplaatst als commentaar in NRC Handelsblad

Geplaatst in:
Civiel recht
Strafrecht
Lees meer over:
auteursrecht
internet
media
vrijheid van meningsuiting

3 reacties op 'Antipiraterijwet VS: te lage drempel en te hoge straf'

Reinier Bakels

Toen de Franse revolutie ruim twee eeuwen geleden de eigendom als “droit inviolable et sacré” had aangemerkt, betoogden handige jongens dat er ook zoiets was als “intellectuele eigendom”, en dat dit een soortgelijke bescherming verdiende. Maar al in de 19de eeuw werd duidelijk dat de analogie niet goed opgaat, zoals o.a. de beroemde Duitse rechtsgeleerde Josef Kohler opmerkte (1849-1919). Het is als een glazen oog, een valse Picasso of een voormalige president: intellectuele eigendom is niet een soort van eigendom, maar iets heel anders.

Dat het auteursrecht toch wortel kon schieten kwam doordat tot medio vorige eeuw het kopiëren en distribueren van werken van wetenschap, kunst en cultuur speciale, dure apparatuur verlangde. Die tijden zijn voorgoed voorbij: digitaal kun je kopiëren zonder kwaliteitsverlies, en distributie via internet is doodeenvoudig. Het auteursrecht is op een fictie gebaseerd die verleden tijd is.

Economisch gezien gaat het over een “publiek goed”. Standaardvoorbeeld van een “publiek goed” is landsverdediging: daar kunt je praktisch gezien niemand van uitsluiten. Iedereen profiteert van het leger, de marine en de luchtmacht. Een meer geavanceerde definitie van “publiek goed” is: een goed waarvan de kosten van toe-eigening hoger zijn dan de opbrengsten. Een truc om de grenzen van de mogelijkheid tot rendabele toe-eigening op te rekken is om de kosten daarvan door de gemeenschap te laten dragen, concreet door een strafrechtelijke aanpak in plaats van de civielrechtelijke aanpak (die in NL nog steeds de voorkeur heeft van het OM bij auteursrechtinbreuken). En strafrecht betekent afschrikking, tot “staatsterrorisme” toe. De bekende rechtgeleerde Bernt Hugenholtz schreef enkele jaren terug “Why not the death penalty?” Effectief zou dat in elk geval wel zijn. Platenmaatschappijen in de VS hebben er geen doekjes om gewonden dat privaatrechtelijke handhaving een ‘public relations nightmare” zou zijn: dan zouden de “entertainment industrie” ze vuile handen moeten maken, en het helemaal verbruien bij het publiek dat ze toch al als veel te inhalig ziet. Wie vermaak als product heeft moet niet als boeman worden gezien.

Eigenlijk is het auteursrecht dus failliet. Is dat niet erg voor auteurs en artiesten? Nee, de belangen liggen in de praktijk vooral bij de platenmaatschappijen en uitgevers, en de eigenlijke auteurs hebben vaak het nakijken, o.a. doordat ze in het begin van hun carrière gedwongen worden met (voor hen) ongunstige contracten genoegen te nemen.

Is een wereld zonder auteursrecht denkbaar? De Romeinen kenden het niet – terwijl het Romeinse recht overigens toch tot op heden een bron van inspiratie is voor juristen. Bach, Mozart en Beethoven stelden het ook zonder auteursrecht. Vandaag de dag verzetten artiesten de bakens, door zich weer meer te concentreren op optredens. Handige platenmaatschappijen komen met geschenkverpakkingen met fraaie boekwerken – die je mist als je downloadt. En ik herinner mij een DVD verhuurder die er gebraden kippen bij ging verkopen, want die kun je niet downloaden. Zo kwamen de mensen toch naar zijn winkel.

Maar is auteursrecht geen fundamenteel mensenrecht, op grond van art. 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM? Dat is een veelgehoord misverstand. Wat deze bepaling slechts beschermt zijn bestaande rechten. Zij creëert op zichzelf geen rechten (zie het Anheuser Busch arrest van het EHRM van enkele jaren geleden). Je kunt iemand niet zomaar een recht afpakken (zonder hem schadeloos te stellen). Dat ligt voor de hand in een beschaafde maatschappij. Maar dat impliceert nog geen verplichting om bepaalde rechten te verlenen.

Helaas zijn er instanties als de Stichting Brein (en de RIAA in de VS) die slechts als opdracht hebben om auteursrecht te handhaven, om meer geld op te halen voor hun sponsors. Creatief denken over de toekomst behoort niet tot hun takenpakket. Het is te hopen dat politici niet alleen naar hen luisteren, zoals onze liberale (sic!) opperhandhavers Opstelten en Teeven.

Natuurlijk, het auteursrecht is helemaal dichtgetimmerd door internationale verdragen. Maar politici miskennen de essentie van hun taak als ze zich daardoor zouden laten weerhouden om verandering na te streven, vroeg of laat! Ook die verdragen (Berner Conventie, TRIPS) zijn door mensen gemaakt. Wie denkt dat zij door juridische logica worden gedicteerd vergist trapt in de val van handige advocaten: het gaat hier puur om handelspolitiek, en niets anders.

Sander van der Linden

Het eendimensionale denken t.a.v. de ‘piraterij’ verlamt elke zinvolle discussie over oplossingen. Duidelijk is dat het auteursrecht in het kader van digitale regelgeving hoognodig een upgrade moet krijgen, waarbij het criminaliseren van argeloze downloaders dus niet de oplossing is. Het krampachtig afsluiten van websites zal niet werken, sterker nog, er zijn talloze oplossingen denkbaar waarbij dit soort blokkades met het allergrootste gemak omzeild kunnen worden.

Een van de ergerlijke zaken rondom de juridische behandeling van deze materie is de volstrekte nitwit-houding van de rechterlijke macht. Het ontbreken van enig inzicht wat internet is, hoe het werkt en welke maatschappelijke belangen het dient is tenenkrommend. Voorbeeld is de uitspraak van de Nederlandse rechter m.b.t. Brein, The Pirate Bay en providers Ziggo en Xs4all.

De rechter redeneert ook hier recht vooruit: downloaden is stelen, waar kan gebeurt dat en wie maakt dat mogelijk, dan afsluiten. Het vonnis etaleert duidelijk dat de rechter geen enkel ander (maatschappelijk) argument heeft laten meewegen. Het is als vragen aan Rijkswaterstaat of zij de A2 bij Breukelen wil afsluiten omdat er wel eens dieven met gestolen waar overheen rijden.

Het gemak waarmee de entertainmentindustrie politiek en rechterlijke macht meekrijgen om hun commerciele belangen te beschermen roept op z’n minst vragen op. Toen internet in de jaren ’90 gemeengoed werd en deze industrie een gratis distributiekanaal kreeg dat tot in de huiskamer reikte heeft men de ogen gesloten en de CD prijzen verhoogd. Deze kapitale misser tekent het strategisch inzicht bij deze bedrijven, die niet willen inzien dat hun ’50-er jaren businessmodel doodgewoon niet meer werkt. Elk ander bedrijf is door de komst van internet gedwongen om hun visie, missie en producten te herzien, zo niet de entertainmentindustrie. Die willen doorgaan met het verkopen van fysieke media. Kijk naar de DVD en CD. Technisch al jaren volledig achterhaald. Krampachtig in leven gehouden omdat men niet wilde meedoen aan digitale distributie.

Nu men dreigt volledig te worden ingehaald kan er moeiteloos bescherming gezocht worden bij de rechter. Die zal die lelijke downloaders (en uploaders!) wel eens eventjes de mond snoeren. Alleen al het feit dat men denkt dat men op deze manier het fenomeen kan bestrijden geeft als aan dat de rechter en dus de industrie er werkelijk geen kaas van gegeten heeft. Gelukkig berusten Ziggo en Xs4all niet in deze schaamteloze digitale castratie en gaan in een hoger beroep proberen hun gelijk halen. Hopelijk hebben de rechters die zich over deze zaak gaan buigen een breder blikveld.

Martin van de Wardt-Olde Riekerink

Zeer vreemd dat zich de voorstanders van zulke wetgeving nooit in de discussie mengen.

Toch is er wel iets voor te zeggen, voor het op deze manier monopoliseren van creatieve uitingen. Door entertainment in deze tijd vna overvloed te bezitten kun je op de top van de pyramide blijven balanceren.

Niet meer ruwe grondstoffen, maar door henzelf ontwikkelde producten worden afgeleverd door derde-wereldlanden, die ana het infuus liggen van gemonopoliseerde intellectuele eigendommen, medicijnen, gengewassen en uiteindelijk ook entertainmentproducten.

Voorwaar een geopolitiek belang dus voor ons als beterbedeelde westerlingen. Voor mijn kinderen zou het dus goed zijn als SOPA het haalt. Of zouden ze een net iets socialere inslag hebben?