Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Rechters zeggen baan op als kabinet plannen doorzet

Maandag was bij de VRT de eerste aflevering van De rechtbank te zien. Een onopgesmukt beeldverslag van vijf maanden filmen in de rechtbank Gent. Documentaire tv van Woestijnvis zoals het hoort te zijn – beelden en personen die een authentiek verhaal vertellen. Geen Zembla-retoriek of Brandpunt-ijdelheid uit de Hollandse tv-ego fabriek. Dienstbaarheid blijft een zeldzaam talent in de journalistiek.

Wat er in al die toga’s broeit is boosheid over minimumstraffen en te hoge griffierechten

In de Gentse rechtbank onderhouden slachtoffers, sukkelaars, schoften en togadragers zich met elkaar in een Vlaams dat redelijk dicht bij het Nederlandse oor ligt. En wat is die rechtbank modern ingericht. Hoogtepuntje tot nu toe: ‘Is er iemand in de zaal die Bulgaars spreekt?’ De Gentse rechtbankserie belooft even nuttig te worden als de achtdelige reeks die de EO eerder in Utrecht maakte. Ook bij deze zittingen domineerde de sociale werkelijkheid. De togadragers moeten uitzichtloze ruzies, crisissituaties, huiselijke drama’s en ander ongerief afhandelen, beheren of doorschuiven. Zonder zelf in de knel te komen – sterker, met in standhouding van hun objectiviteit. Waardoor ze steeds afstandelijk, koel en onaangedaan moeten reageren. Wetend dat ze geen oplossingen bieden, maar doorgaans sancties, waar nooit iemand blij mee is.

Wat er in al die toga’s broeit is te lezen in Rechtspraak is mensenwerk. Een boekje met vrij openhartige interviews met zestien rechters dat vorige week verscheen. Het boek haakt in op dezelfde publieke onrust waarop de tv-series over ‘De Rechtbank’ het antwoord waren. Wie zijn die geheimzinnige, machtige functionarissen? Rechters zijn de laatste notabelen die in de opstand der burgers na Fortuyn onder publieke druk komen.

Om zestien losse interviews met willekeurig gekozen rechters achter elkaar te willen lezen moet je wel héél nieuwsgierig zijn naar hun roerselen. De auteurs schreven geen verbindend hoofdstuk noch trokken ze echte conclusies. Zij laten het bij de vaststelling dat rechters de publieke druk onaangenaam vinden en veel kritiek onterecht. Allemaal worstelen ze met de erecode die neerkomt op een zwijgplicht. Over elkaar, hun ambt, de politiek en de kwaliteit van de rechtspraak. In dit boek zeggen ze gelukkig toch iets. Er zit dus een omzichtig geformuleerd boodschappenlijstje in verstopt. Waar het echt wringt of fout loopt, waar de politiek te ver gaat of de praktijk niet deugt. Die scherpe randjes zien er zo uit:

Als het kabinet minimumstraffen invoert, stappen er diverse strafrechters op. Ze vinden dat onbillijk, onrechtvaardig, onuitvoerbaar en onnodig. Het getuigt van ‘tunnelvisie’ en tast de onafhankelijkheid aan. Hetzelfde geldt voor het voorstel om de griffierechten te verhogen. Voor het bestuursrecht zou dat „in één klap twintig jaar terug in de tijd” betekenen. Een onmiddellijk einde aan alle pogingen om het bestuursrecht te moderniseren. Dat overigens ‘bizar ingewikkeld’ is door de nooit aflatende regelzucht die ieder kabinet ontwikkelt. Wordt de burger echt actief weggehouden bij de bestuursrechter, dan stappen er ook bestuursrechters op. Zij willen geen ‘rechter voor de rijken’ worden. Dat is nieuws, lijkt mij.

Alle rechters maken zich druk over het ‘verkwanselen’ van hun publieke imago. En het gezagsverlies dat zij lijden. Een enkeling zegt heel boos te zijn, de rest is ten minste geërgerd. Straffen gaan al jaren omhoog, juist in reactie op de wens van het publiek. Inmiddels zit Nederland in de top van strengste landen. Maar nóg leeft het verwijt dat de strafrechtspraak soft is. Veel rechters willen dat de Rechtspraak van zich af gaat bijten – de woorden ‘de beuk erin’ vallen. De publieke opinie moet meer en beter geïnformeerd worden. Deze rechters werden deze week op hun wenken bediend. TV-camera’s in de rechtszaal moeten de standaard worden, aldus een gezaghebbend advies.

Bij de politie is een ‘enorme onderbezetting’. De politieman is jong, onderbetaald en overbelast. Dat de politie niet meer fouten maakt is een wonder. Intussen melkt de gesubsidieerde strafadvocatuur de staatskas – er worden soms getuigen gehoord omdat het geld oplevert, niet vanwege de informatie. Verzoeken om in het buitenland te verhoren zijn minder populair nu strafrechters aankondigen ’s avonds terug te vliegen. In de toeristenklasse. Ook als het uit de VS is. Overwerk in eigen kring blijkt structureel, vooral bij strafrechters. De grens van wat rechters fysiek nog aankunnen is bereikt, zeker als je de plicht om de literatuur en de regeldruk bij te houden meetelt. Alle dossiers in extenso lezen bij een strafzaak? Uitgesloten, niemand kan dat meer. En zo verder.

Rommelt het in de rechtspraak? Wie deze bundel leest krijgt een bevestigend antwoord.

Geplaatst in:
Bestuursrecht
Staatsrecht
Strafrecht
Lees meer over:
media
rechtersambt

12 reacties op 'Rechters zeggen baan op als kabinet plannen doorzet'

lyngbakken

Voor één van de interviews zie: http://www.mr-online.nl/digimagazine/okt11/magazine.php?page=84

Bas Kraag

Wat een voorspelbaar links-tendentieus flauwekulverhaal weer. De al sinds vele decennia door de lamlendige o zo politiek correcte linkse kerk gekaapte geitenwollensokken rechtspraak begint het eindelijk te benauwen, het besef begint eindelijk door te dringen dat het maatschappelijk draagvlak van de rampzalig gebleken jaren Den Uyl -Gode zij dank- volledig verdampt is en dat ook de politiek en wetgever gedwongen wordt op haar heilloze pantoffel schreden terug te keren. Ja, en dan klaagt de zelfingenomen links-elitaire justitiele kaste dat ze het warm van krijgen van die hardere aanpak en dat het daardoor zo broeit onder hun toga’s. Laat deze rechterlijke kwakzalvers maar opstappen en plaatsmaken voor daadkrachtige mensen die wel oog en oor hebben voor de maatschappelijke realiteit anno 2011. Dat rechters in dit kolderland voor het leven benoemd worden is wel het allereerste dat in de wet gewijzigd moet worden, hun zittingsperiode zou gelijkgesteld moeten worden aan bijvoorbeeld burgemeesters, om nog maar te zwijgen over de door steeds meer partijen wenselijk geachte democratisering van de benoemingsprocedure. Mij dunkt als met name Dhimmy66 zo voor een gekozen burgemeester en zelfs staatshoofd is, dan moet zij voor rechters en politiele opperhoofden geen uitzondering willen maken…

a.zecha

De Nederlandse wetgevende macht (de Tweede Kamer en de regering) die, gezien de afgelopen decennia met de hulp van de PR-industrie en media achter de huisdeuren van Nederlandse burgers binnendringt, heeft het OM en politie stevig aan de lijn gekregen.
De obstakels op hun weg naar totalitaire bestuursmacht zijn de Eerste Kamer, de Nederlandse rechterlijke macht en het EHRM.
Op deze drie instellingen worden door de met de neo-liberale markt verstrengelde politieke wetgevende macht, politieke vergiftigde pijlen gericht.
De uitkomst is mijns inziens voorspelbaar en kan in de historische galerij worden geplaatst van een “democratisch” gekozen totalitair bestuurde staat met een politieke justitie en politie.
Het voorvermelde moet mijns inziens voor iedere wakkere Nederlandse burger reeds voldoende zijn om in het geweer te komen.
De EU-“indignados” en de US-“occupiers” zijn reeds voorgegaan.
a.zecha

N. van Dijke

Minimumstraffen overschrijden de trias politica; de toenemende politisering van de rechterlijke macht is bijzonder kwalijk. Deze gebeurt meestal uit populistische motieven; harder straffen! Alsof dat ook maar een sikkepit helpt… Maar de onderbuik is tegenwoordig belangrijker voor politici dan een integere rechtspraak.

Marius van Huygen

“Het kabinet heeft zijn plannen voor het kostendekkend maken van de griffierechten aangepast. De tarieven voor een aantal zaken bij de bestuursrechter zijn verlaagd. Een burger is straks voor zaken over bijvoorbeeld uitkeringen of studiefinanciering 250 euro kwijt. Voor andere bestuurszaken wordt dat 400 euro.

Bij de kantonrechter komt er in handelszaken tot 500 euro en familiezaken voor mensen zonder vermogen een minimumtarief van 125 euro. Het standaardtarief voor familiezaken bij de rechtbank bedraagt 500 euro en geldt voor hogere inkomens.”

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2824/Politiek/article/detail/3001847/2011/10/29/Kabinet-verlaagt-griffierechten-na-kritiek.dhtml

Reinier Bakels

Het akelige misverstand is dat in een democratie het Volk het laatste woord heeft, en ook rechters hebben te gehoorzamen aan de volkswil. Het wetenschappelijk bureau van de VVD heeft zich onlangs nog beklaagd dat rechters politici in de weglopen, en daarmee aangegeven deze gedachte te onderschrijven.

In landen met een sterke constitutionele traditie zoals de VS en de Duitse Bondsrepubliek is het heel normaal dat politici door de rechter worden teruggefloten. Als het U.S. Supreme Court zou beslissen dat Omama’s zorgwet strijdig is met de Constitution dan zal er natuurlijk wel gemopperd worden, maar geen zinnig mens zal daar dan de legitimiteit van dit gerecht betwisten. Weliswaar proberen Amerikaanse presidenten politieke geestverwanten in dit gerecht te benoemen, maar De Juridische Methode laat geen ruimte voor veel politieke overwegingen. Die is er hoogstens als de wetgever regelrecht tekort schiet, zoals in het abortusvraagstuk. Bovendien worden Amerikaanse rechters letterlijk voor het leven benoemd. Justice Stevens heeft bijvoorbeeld het U.S. Supreme Court vorig jaar op 90-jarige leeftijd verlaten, en hij is de enige niet die doorgaat tot ver na zijn “AOW”. De Amerikaanse Constitution kan niet veranderd worden. Wel kunnen “Amendments” worden toegevoegd, maar dat is bepaald geen dagelijks gebeuren.

Na een aantal akelige “staatkundige experimenten” waakt het Duitse Bundesverfassungsgericht sinds 1949 streng over de politiek, en interpreteert het Grundgesetz, waarvan de eerste 19 bepalingen nooit (wezenlijk) veranderd kunnen worden. Dit gerecht wordt o.a. verweten “eurosceptisch” te zijn. Maar niemand zal het daarom zijn gezag ontzeggen. Bovendien past het Bundesverfassungsgericht het leerstuk van het Parlamentsvorbehalt toe, dat inhoudt dat bijv. een wet wel kan worden afgekeurd wegens een discriminatoir karakter, maar het vervolgens aan het parlement wordt overgelaten om met een betere wet te komen. De rechters van dit gerecht worden overigens voor twaalf jaar benoemd, zonder mogelijkheid van herbenoeming. Ze hoeven zich dus niet populair te maken. Ook hier zitten rechters met een duidelijk politieke achtergrond – die vervolgens de leek menigmaal verbazen doordat ze het geldend Recht toepassen in plaats van de opvattingen van de partij waartoe zij behoren. In Duitsland helpt het ook dat daar nog steeds een zekere angst is dat de dit land weer zou kunnen ontsporen – zoals al ruim tien jaar na de prachtige Weimarer grondwet van 1919 gebeurde.

En de Nederlandse Grondwet? Die dateert in essentie nog steeds van 1848, en dient vooral om de macht van de Koning te beknotten, een probleem in die tijd dat nu volstrekt achterhaald is. Onze grondwet geeft het parlement bijna onbeperkte macht. Voorstellen van Groen Links om ook in Nederland “constitutionele toetsing” toe te passen hebben weinig zin als niet ook onze grondwet drastisch veranderd wordt. Bij gebrek aan een nationaal instituut en reglement dat de grondrechten bewaakt heeft het Europese Hof in Straatsburg die taak, door het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens toe te passen, dat wel een moderne opzet heeft die o.a. erkent dat grondrechten vaak strijdig zijn en dus zelden absoluut kunnen zijn. In tegenstelling tot wat soms wordt gedacht is het Hof in Straatsburg geen instituut van de EU, maar van de Raad van Europa, waar alle Europese landen (incl. Rusland en Turkije) lid van zijn. Alleen Wit-Rusland niet. Wil de VVD Loekasjenko achterna?

@2 Bas Kraag: uw verschrikkelijke verhaal is zo welsprekend geschreven dat ik vermoed dat u een grapje maakt (bovendien houdt u zich niet aan de PVV-regel van stam-plus-d). Wat wilt u eigenlijk? Strenger straffen schat ik. Gaap!

Het heet tegenwoordig “links” te zijn als je ook de andere kant bekijkt, en probeert tot een rationeel oordeel te komen op basis van controleerbare feiten. Het Gezonde Volksgevoel wordt als richtsnoer genomen – dat in nazi-Duitsland al gebleken is een slechte raadgever te zijn. In de zeventiende eeuw geleden bracht de Verlichting ons de ratio – en nu willen populisten de verlichting weer “uit doen”. Geleerden die ik op mijn beurt van een hoog geitewollensokkengehalte verdenk zien het populisme als legitieme aanvulling van het politieke spectrum. Zij vergissen zich deerlijk. Populisme is “fact free politics” die de ratio verwerpt. Dat brengt ons terug in de middeleeuwen!

De discussie over griffierechten hoort naar mijn idee hier niet thuis. Als mij dat niet in het dubieuze gezelschap van griezels als Joost Eerdmans zou brengen dan zou ik – in bepaald gevallen – ook voor hogere griffierechten willen pleiten. Als een bedrijf er – in Amerikaanse stijl – bijvoorbeeld voor kiest een concurrent kapot te procederen (“if you can’t beat them, sue them!”) dan hoef ik dat niet te subsidiëren als arme belastingbetaler. Hier passen griffierechten die niet alleen kostendekkend zijn, maar zelfs verhoogd worden met een winstopslag – waarmee bijvoorbeeld particulieren kunnen worden gesubsidieerd bij de bestuursrechter.

Paul Kirchhoff

De griffierechten worden verhoogd in een poging de sterke stijging van het aantal rechtzaken af te remmen.
Het zou beter zijn eens naar de oorzaken van die stijging te kijken.
Steeds meer nieuwe wetten waarvan bij een groot deel al voor de invoering al bekend is dat die niet deugen is een belangrijke oorzaak van een toenemend beroep op de rechterlijke macht.
De huidige eerste kamer is niet in staat nieuwe wetsontwerpen goed op hun deugdelijkheid te beoordelen.
Bij de tweede kamer is het gebrek aan juridische kennis nog veel schrijnender.
Hoewel het niet tot de taak van de hoge raad behoort wetgeving te beoordelen blijkt dat gebrek aan kwaliteit ook steeds vaker bij een beroep op cassatie.

Michiel Jonker

Eens met reacties 4, 6 en 7. Anders dan A. Zecha (reactie no. 3) denk ik niet dat de voorspelbaarheid van wat er gaat gebeuren, zo groot is. Het zou kunnen dat we naar een quasi-democratisch, maar in feite totalitair bestuurd land toegaan, maar het hoeft niet, ook niet als OWS (Occupy Wall Street) en de “indignados” min of meer zouden uitdoven.

De meest interessante passage van het artikel vind ik deze: “Zij [de auteurs van het besproken boekje] laten het bij de vaststelling dat rechters de publieke druk onaangenaam vinden en veel kritiek onterecht. Allemaal worstelen ze met de erecode die neerkomt op een zwijgplicht. Over elkaar, hun ambt, de politiek en de kwaliteit van de rechtspraak.”

Zijn er dan geen rechters die zich door de publieke druk juist GESTEUND voelen? Gesteund in hun wens om tot een betere rechtspraak te komen: geen geitenwollensokkenrechtspraak maar ook geen “daadkrachtige” (reactie no. 2), meedogenloze, aan de macht gehoorzame befehl-ist-befehl-rechtspraak?

Zijn er dan geen rechters die zien dat hun erecode-zwijgplicht-omertá funest is voor de kwaliteit van de rechtspraak? Elk instituut dat zijn innerlijke werking onzichtbaar en daarmee ongrijpbaar maakt voor de buitenwereld, corrumpeert.

Eerder dit jaar werd de ervaren plaatsvervangend raadsheer Kop door president Verheij van het Amsterdamse Gerechtshof afgeserveerd (“ongeschikt” bevonden), omdat hij op de website van boekhandel Athenaeum iets onwelgevalligs had gezegd. In Duitsland speelt iets vergelijkbaars bij het Bundesgerichtshof: daar probeert president Tolksdorf de carrière van de briljante, maar uitgesproken rechter Fischer te breken omdat die te openlijk kritiek heeft geleverd op bepaalde zaken (waaronder de rol van bepaalde rechters in het tijdperk na WO II).

Een rechterlijke macht die zelf geen transparantie wil of daar niet mee kan omgaan, is niet geschikt om recht te spreken in een democratische rechtsstaat. Openbaarheid houdt meer in dan alleen formele openbaarheid van bepaalde documenten, of een camera in een rechtszaal. Rechters moeten bereid zijn om inzicht te geven in hun werkelijke overwegingen, inclusief de diepere gedachten en (moerele) gevoelens waarop een juridisch geformuleerd oordeel is gebouwd.

Wie openbaarheid daarentegen reduceert tot formalisme of het gebruik van communicatieve hardware, zet de bijl aan de wortel van de rechtsstaat.

Muskens

Bij gelegenheid vind ik mijzelf terug in de rechtzaal. Overwegend die van de bestuursrechter. Zo ook in de wellicht aanstaande procedure tegen de Stadsregio Nijmegen Arnhem die in weerwil van internationaal recht ( o.a. de Conventie van Genève ) tóch naar alle waarschijnlijkheid niet van haar voornemen zal willen afzien om Veolia/Hermes, betrokken bij het naar internationaal recht schendende lightrail project tussen Israël en de illegale nederzettingen op de Westbank, het openbaar vervoersmonopolie te geven voor de regio voor de komende tien jaar.
Niet dat ik er maar een greintje vertrouwen in heb, in het bestuursrecht dus, ( in navolging van professor Tak ) maar toch ga ik er mee door om voor mijzelf iedere keer aanvullend bewijs te verkrijgen dat Nederland een dictatuur is. Daar word ik telkenmale niet in teleurgesteld. Ik ken de politieke signatuur van bestuursrechters en staatsraden niet. Of ze nu uit het “geitenwollensokkencircuit komen, van D66, het CDA of de PvdA. Het is allemaal volstrekt oninteressant omdat het eindresultaat doorgaans een affront van het recht is. Het is daarom dat ik overweeg te vertrekken naar Wit Rusland. Niet dat het daar beter is, maar ik word daar in ieder geval niet vermoeid met absurde pretenties als “rechtstaat”of “democratie “.

Paul Kirchhoff

Ik wens de heer Muskens veel kracht, wijsheid en geduld bij zijn voorgenomen krachtmeting met het bestuursrecht.
Ik kan voor een groot deel meegaan in zijn constatering dat Nederland al lang geen rechtsstaat meer is.
Zes jaar wachten voor de behandeling van een zaak in eerste aanleg bij de bestuursrechter is daar een duidelijke aanwijzing voor.
Wanneer je aanbiedt het gebouw van de griffie eens grondig te verbouwen is het enige commentaar van de medewerkers, ach ja die oude zaken.
Overigens kwam er na het aanbod op een gratis verbouwing wel meteen actie. Kennelijk wilde men zo toch niet de pers halen.

Het OM is van het zelfde laken een pak.
Men antwoord niet op brieven en rotzooit maar wat aan.
In beslaggenomen goederen worden verkocht zonder dat daar enige rechtsgrond voor is.
Schade vergoeding? Dat hebben we nog nooit meegemaakt.
Ik heb nieuws voor het OM. Die schadevergoeding komt er, al moet ik een veelvoud aan advocaat en griffiekosten uitgeven.

carl bergmann

@6. Reinier Bakels

Het artikel 16.(2) van de Duitse Grondwet werd veranderd, snel en geruisloos. Hiermee werd uitlevering van Duitse onderdanen aan EU landen mogelijk gemaakt, tegen alle traditie in. Het hele artikel 16 werd, uiteraard onder het “waakzame” oog van het Bundesverfassungsgericht in feite vertrapt. Er zijn natuurlijk Eurofreaks die het Verfassungsgericht nog niet genoeg pro EU vinden, maar dat is weinig anders dan propaganda. Het Bundesverfassungsgericht is bijna zonder weerstand met de politieke elite meegegaan, hiermee de grondwet vertrapte en de nationale belangen en de soevereiniteit van de Bondsrepubliek overboord zette.
Andermans gras is natuurlijk altijd groener maar ik deel uw bewondering voor het Amerikaanse Supreme Court niet, het degenereerde aanzienlijk in de laatste jaren. Het wordt ironisch
” The Corporate Court” genoemd en er bestaan goede redenen daarvoor.

P. Bruinsma

In de discussie komen een aantal elementen weer naar voren die lieden zonder exacte opleiding alleen maar kunnen uiten:
- strenger straffen helpt niet: als ik een veelpleger 10 jaar opsluit/opneem heeft dat een aanzienlijke reductie van het aantal misdrijven tot gevolg. of dat een grote invloed op de recidive heeft vergt meer onderzoek.
- de kosten van een advocaat zijn vele male hoger dan de griffie rechten. juristen zijn kennelijk bang dat hun riante tarieven VAN GEMIDDELD 165 EURO PER UUR onder druk komen te staan.
- de raad van de rechtspraak heeft in een zeer gammel onwetenschappelijk rapport geconcludeerd dat minimum straffen onwerkbaar zijn. bijvoorbeeld, in het rapport en de conclusies wordt verhaald dat minimum straffen in Frankrijk veel weerstand en kritiek ondervonden vanwege de beperkte capaciteit van cellen. Omdat dit in Nederland niet speelt heeft dit door de raad aangedragen argument tegen minimumstraffen hier geen enkele zeggenschap.