Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Drie bestuurslagen is te veel

Zou in tijden van crisis lukken wat eerder vastliep? De plannen van het kabinet om de impasse rond de ‘Randstadprovincie’ te doorbreken, ogen verstandig. Het streeft naar een fusie van de drie provincies die de noordvleugel van de Randstad vormen. En naar versterking van de zuidkant langs de economische as Den Haag-Rotterdam-Antwerpen.

De gisteren gepresenteerde kabinetsvisie is nog niet concreet. Ze schetst contouren. Maar het dringt de provincies gelukkig wel een deadline op: 1 januari 2012. De vraag of aan een zelfstandig Zuid-Holland (of Brabant en Zeeland) nog behoefte blijft, wordt slim uitgesteld.

De zuidregio in de Rijn-Scheldedelta is hechter georganiseerd en heeft een duidelijk sociaal-economisch profiel. De echte stap moet aan de noordvleugel van de Randstad worden gezet, waar een gezamenlijke focus niet vanzelf spreekt. Amsterdam, Almere en Utrecht dienen net zo’n stedelijke brug te vormen als de duo-stad Rotterdam/Den Haag.

Jammer dat het plan bij de presentatie al politiek bijna dood is. PvdA, PVV, SP, ChristenUnie en Partij voor de Dieren zijn tegen. De provincie Utrecht reageert gegriefd. Flevoland wendt zich boos af. Alleen Noord-Holland wil praten. De race om de naam voor de nieuwe provincie is ook al begonnen. De FUN-provincie, of (Noord-) Flutland, voor de sceptici. Het kabinet heeft deze pr-slag om de verbeelding gemist.

Want minister Donner (Binnenlandse Zaken, CDA) dient bij de stormloop op dit bastion hartelijk te worden gesteund. Het regionale en lokale bestuur van 12 provincies en 431 gemeenten heeft zichzelf overleefd. En iedereen weet dat. Drie bestuurslagen is voor de meeste beleidsterreinen te veel. Twee lagen volstaan. En die kant groeit het dan ook al jaren op, zij het met steeds meer samenwerkingsverbanden. Het resultaat wordt inmiddels beschaamd samengevat als ‘bestuurlijke spaghetti’. Met dito bestuurlijke kwaliteit, slagkracht en doelmatigheid.

De behoefte van de burger om bij verkiezingen nog te stemmen, holt intussen achteruit. Er móét iets gebeuren, al jaren. Het zou in een trend passen. Regionalisering en opschaling vindt ook elders plaats. Ziekenhuizen gaan specialiseren. De universiteiten van Rotterdam, Delft en Leiden streven naar een fusie. Nederland wacht een consolidatieslag.

Dat heeft alles te maken met het beschikbare geld, de druk om te presteren en de internationale concurrentie. Het is een cliché om hier te herinneren aan Azië. Daar bepalen de bouwkranen al decennia de horizon van de metropolen, terwijl híer tot voor kort de verjaardag van onafgemaakte snelwegen werd gevierd. Dat minister Donner de koe bij de horens vat, is dus te prijzen. Nu zouden de fracties in Tweede en Eerste Kamer – en de achterban van bestuurders en functionarissen – nog over hun eigen schaduw heen moeten springen.

(Dit commentaar is eerder gepubliceerd in NRC Handelsblad en nrc.next)

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding. Houd uw reactie beknopt.

Geplaatst in:
Staatsrecht
Lees meer over:
middenbestuur

15 reacties op 'Drie bestuurslagen is te veel'

Martin Holterman

Ben ik nou gek of is dit precies verkeerd om? Als je minder bestuurslagen wilt, moet je de provincies toch juist kleiner maken? (En de gemeentes groter, totdat ze samenvallen.) Zie: Hamburg, Bremen en Berlijn in Duitsland, Londen in het VK, Madrid in Spanje, het Île-de-France in Frankrijk, etc. Ook buiten de grote steden kom je dan uit op gemeenteprovincies zoals Twente, Groningen, De Achterhoek, etc. Meer provincies, niet minder, toch?

Adwin Verschoor

Het idee voor een randstad provincie is op zich een goed idee, er zijn teveel bestuurslagen en de verdeling over 3/4 provincies is ook niet handig. Maar maak dan een echte randstad provincie waarin alle ‘grote’ steden van de randstad zijn opgenomen.
Dan kan er voor dit hele gebied een samenhangend en slagvaardig beleid worden gevoerd. Met het huidige plan blijft de tweedeling in de Randstad, Rotterdam/Den Haag tegen de rest in stand, erger nog, deze wordt versterkt. Maak Holland weer Holland. Desnoods aangevuld met Utrecht (en Almere). Als dat te groot wordt (voor Nederlandse begrippen) is andere denkbare optie Holland en Groot Utrecht (Utrecht/Flevoland eventueel aangevuld met delen van de rand van Holland en Gelderland).
De regering (Den Haag) moet eens visie tonen en niet zo blijven hangen in zijn eigen behaaglijke kongsie met Rotterdam.

Niek Heering

Over een stedelijke brug als de duostad Rotterdam/Den Haag (waarom een omdraaiing van de alfabetische volgorde?) schreef 11 oktober 2011 De Weekkrant/De Posthoorn:
RAAD BUITENSPEL GEZET
Burgemeesters Aboutaleb en Van Aartsen willen dat beide steden opgaan in de nieuwe metropoolregio. Voor 1 januari 2012 moet een plan liggen voor verregaande samenwerking op het gebied van: economie, onderwijs, ruimtelijke ordening en vervoer. Maar hoe dat allemaal in te vullen, vragen diverse politieke partijen zich af.

De nieuwe regio?
Want wat wordt de rol van de gemeenteraad? En staat deze, als de raadsleden even met de ogen knipperen, niet buitenspel?

Leefbaar Rotterdam

Leefbaar Rotterdam wil graag vinger aan de pols houden en wil daarom van de burgemeester weten welke concrete besluiten door beide burgemeesters tot nu toe zijn genomen en op welke wijze de gemeenteraad van Rotterdam wordt meegenomen in het plan voor de te vormen metropoolregio.

Niet gerust

Want hoewel in juni door de burgemeester werd verzekerd dat er bij de nieuw te vormen metropoolregio geen onomkeerbare stappen zouden worden genomen zetten en dat de gemeenteraad zeker niet gepasseerd zou worden, Robert Simons van Leefbaar is er niet gerust op. “Dat laatste dreigt voor mijn gevoel nu toch te gebeuren.”

Eigen initiatief
Ook GroenLinks wil voorkomen dat de gemeenteraden buitenspel worden gezet. Arno Bonte heeft samen met zijn Haagse collega raadslid David Rietveld al een voorstel bedacht dat donderdag gelanceerd wordt. De partij wil graag dat de twee gemeenteraden een voortrekkersrol vervullen bij de vorming van de nieuwe regio. Nu ligt het initiatief daarvoor volgens GroenLinks nog te eenzijdig bij de burgemeesters van de twee steden. “De metropoolregio mag geen burgemeestersonderonsje worden”, benadrukken de raadsleden. “Voor succesvolle samenwerking is voldoende democratisch draagvlak nodig. Het is daarom logisch dat de gemeenteraden het voortouw nemen.

Haagse Stadspartij
“Dit is beter dan steden die elkaar becconcurreren”, reageert Joris Wijsmuller van de Haagse Stadspartij (“de Rotterdamse bestaat helaas niet meer”). Hij begroet de Deltametropool vooral als een kans om oude fouten te herstellen. “Haaglanden is een bestuurlijk democratisch gedrocht. Dit keer wél directe democratrische controle.” Hij denkt dat daarvoor een meerderheid in de Haagse raad bestaat. “In theorie.” In de praktijk is hij bang voor zwakke knieën van zijn collega’s.

EINDE CITAAT

Robert Starke

Opmerkelijk standpunt van enkele partijen. Zo ben ik ooit bij een Eerste Kamerdebat geweest waar zowel een senator van het CDA als de senator voor de PVDD, Niko Koffeman, voor hervorming van de bestuurslaag ‘Provincie’ waren. Een dergelijk initiatief als dit dient dan ook ondersteund te worden.

Overigens, bij een provincie als Friesland, waar de culturele overeenkomen met de fysieke grenzen van de bestuurslaag, heeft deze extra bestuurslaag wel degelijk zinvol is.

J. Zuiddam

“Het zou in een trend passen. Regionalisering en opschaling vindt ook elders plaats.”

Het moge duidelijk zijn dat een ‘trend’ geen reden is om provincies samen te voegen. Bovendien is het voorbeeld wat u noemt van de universiteiten krom: zij praten al dertig jaar over een fusie; dat kun je moeilijk een trend noemen. Het is zelfs eerder een tegenvoorbeeld. Blijkbaar zijn er voor de universiteiten redenen om niet te fuseren. Misschien dat die ook wel gelden voor de provincies.

Otto Moerbeek

Ook als je drie provincies samenvoegd, dan blijven er nog steeds evenveel bestuurlagen: rijk, provincie en gemeente. Er is zelfs sprake van een extra bestuurslichaam dat zich alleen met vervoer bezighoudt. Ik zie de vereenvoudiging en veronderstelde grotere slagkracht niet.

Grotere eenheden werken niet per definitie beter. De hogescholen zijn daar al achter gekomen. En ook menig fusie in het bedrijfsleven mislukt.

Gerard Doring

Leuk zo’n consolidatieslag, terwijl in het onderwijs (dus ook de uni’s) men net terugkomt van al die mega-organisaties (luister maar naar Doekle Terpstra).

En die onafgemaakte snelwegen waren echt niet het resultaat van bestuurlijke spaghetti, maar van vasthoudende burgers tegenover de bouwmaffia die in de politiek is doorgedrongen.

Xav Lampi

Nu zijn er drie bestuurslagen: gemeente, provincie, en rijk. Welke van die drie zal door de fusie worden uitgeschakeld?

A.B. Kraus

Randstad? Den Helder en De Noordoostpolder zijn net zo Randstad als Maasmechelen en Terschelling. Oplettende lezertjes hebben allang hun wenkbrauwen gefronst bij het op dat kaartje zo mooi rood gekleurde stukje Nederland. Drie provincies op een hoop. Utrecht schrikt nu wakker, Noord-Holland lacht al in z’n vuistje en Flevoland is de enige provincie die al volgens de nieuwe stijl werkt. Die IS de nieuwe stijl. Die heeft echt helemaal niks van het huidige bestuurlijke Randstad te verwachten. Lelystad: relatief klein en gehandicapt gebleven door de repeterende beleidsbreuken vanuit Den Haag. Lees de geschiedenis er maar op na. Alleen bovenbaas AJ.B.V. uit Almere is om begrijpelijke redenen meteen voor, maar terecht wordt er in Almere al om een volksraadpleging geroepen. De geschiedenis zal zich herhalen bij opheffing van deze provincie.

En de echte Randstad? Dat kaartje met die ringvormige stad, waar is dat kaartje? Zelfs niet-academisch geschoolden weten wat de Randstad is. Echter, Den Haag wil niet samengaan met Amsterdam, bang om haar ‘historisch verworven’ soevereiniteit te verliezen. Nee, dan maar onschuldig tegen Rotterdam aanschurken en gauw weer wat voor een ander verzinnen. Stel je voor dat Amsterdam de hoofdstad wordt van hun Randstad? Onbetrouwbaarheid en schijterigheid, dat zijn de ware gezichten van bestuurlijk Randstad.

Hans de Raaf

Het is een interessante reactie en ik waardeer het tegen-de-stroom-ingehalte, maar moet het er van harte mee oneens zijn. Drie bestuurslagen is eerder te weinig dan te veel. Sterker nog: er bestaan er al meer. Het is heel makkelijk om te zeggen ‘we voegen de boel samen, dat scheelt ambtenaren’ maar zo werkt het natuurlijk niet. De behoeftes van burgers en van bestuurders veranderen immers niet automatisch mee met nieuwe structuren en zoeken andere uitingen.

Dat opkomstcijfers teruglopen is in bijna heel Europa zo, dus dat kan niet aan de Nederlandse structuur van drie lagen liggen (ik heb wel andere suggesties, zoals individualisering, toegenomen wantrouwen in de overheid etc maar dat wordt een ander verhaal). Verkiezingen in fusiegemeenten worden gekarakteriseerd door lagere opkomst dan elders dus als er al een verschil is, is dat de andere kant op. In grotere gemeenten komen er wijkraden, buurtklankborden enzovoorts. Waar de provincie zaken niet oppakt komen steden zelf met een Kennisregio Arnhem-Nijmegen en ga maar door.

Al die creatieve tussenvormen zijn
- niet democratisch gekozen
- een stuk lastiger te beoordelen op effectiviteit
- NOG onzichtbaarder voor burgers
- ongestandaardiseerd en uniek en daarmee veel meer bestuurlijke spaghetti dan een uniforme provinciale laag.

Nogmaals, het tegen de stroom in durven roeien van dit stuk valt te prijzen. Maar de stroom stroomt in dit geval er niet voor niets en er zitten wat drogredenen in. ‘Iedereen weet dat’…hoor ik daar ook bij? Weet ik iets niet? Of zijn er niet gewoon heel veel mensen die het daarmee oneens zijn, en daarom de structuur willen behouden? Ander voorbeeld ‘ziekenhuizen en universiteiten fuseren ook’. Los van het spreekwoord over in de sloot springen is het feit dat iets elders gebeurt geen bewijs dat het wenselijk is. Zou InHolland net zo makkelijk de fout in zijn gegaan als het kleinschaliger was?

P. Groeneveld

Typisch overheid. Er is een bestuurslaag teveel, dus gaan we die reorganiseren. Dat zet geen zoden aan de dijk.
Ik stel een zuiver ceremonieel provincieschap voor. Wel een commissaris van de koningin (en bordjes bij de provinciegrenzen en wat verder allemaal warme gevoelens bij de inwoners veroorzaakt), maar geen politieke macht of invloed.

P.S. Graag ook de waterschappen opheffen, als we toch bezig zijn. Als bestuurslaag zó achterhaald dat verkiezingen maar per post geschieden.

Willem Vos.

Er zijn tientallen voorbeelden waarin de overheid de wet aan haar laars lapte ook mensenrechten.
Zie hoe klokkenluiders in Nederland geestlijk worden gemarteld.

Marius van Huygen

“Het regionale en lokale bestuur van 12 provincies en 431 gemeenten heeft zichzelf overleefd. En iedereen weet dat. Drie bestuurslagen is voor de meeste beleidsterreinen te veel. Twee lagen volstaan”

Inderdaad, dus dient de discussie niet te gaan over het fuseren van een aantal provincies maar over de verdwijning van de provincies….

a.zecha

Een enkele, meer algemene en feitelijke vaststelling, kan hier worden vermeld; i.e. dat hoe minder er zich tussenlagen bevinden tussen de bestuurderstoplaag (centrale regering en parlement) enerzijds en de burgers anderszijds hoe “gemakkelijker” (i.e. met minder bezwaren) de toplaag haar beslissingen ten uitvoer kan/zal leggen. Hiermee wordt de facto en de jure een volgende stap gezet naar een totalitair bestuursregime.

De afgelopen decennia geven er voldoende duidelijke voorbeelden van Haags regeringsoptreden om het voorvermelde aannemelijk te maken.

Een recent voorbeeld hoe nu reeds het bloed van het centrale gezag kruipt is het navolgende.
De pogingen van de VWS-minister om de landelijke EPD, die vanwege de onvoldoende bescherming van het recht van iedere burger op handhaving van diens persoonlijke integriteit van lichamelijk, psychisch en sociaal leven (het EVRM e.a. internationale mensenrechten-verdragen) door de Senaat naar de prullemand werd verwezen, om deze nu via “lokale” EPD’s (die ipso facto op lokale schaal aan hetzelfde euvel lijden) door te drukken.

Mijns inziens is het voorspelbaar dat t.z.t. vele lokale EPD’s worden opgeschaald naar de door de Senaat afgestemde landelijke EPD.
a.zecha

lyngbakken

Voor welk probleem is dit nu precies een oplossing? Volgens mij voor geen enkel, behalve voor de kosten van provincies (stokpaardje van Rutte). Bestuurlijke slagkracht zie ik er niet uit voorkomen, en daar zou het toch om moeten gaan? Volgens mij moet eerst het probleem gedefinieerd.
Als het gaat om de randstad, dan vormt het geen oplossing. Kan ook niet, gezien de historische animositeit tussen de noord- en de zuidkant ervan. Laat dat dan maar in tweeën. Dat gebeurt ook, maar waarom moet het platteland dan juist autonomie inleveren (zelfs tot Lemmer aan toe!!)?