Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Relschoppers komen in drie typen

Wat hebben Mark Duggan, Zyed Benna en Bouna Traoré, Morafia Ramsahai, Driss Arib, Bilal B., Pierre Bouleij en Rinie Mulder gemeen? Ze stierven na politiegeweld en vormden zo de aanleiding voor langdurige rellen in hun stadswijk. Dat gaat dan om Tottenham (vorige week), Clichy sur Bois (2005), de Bijlmer (1998), Slotervaart (2007), Mercatorplein (2003), Graafseweg Den Bosch (2000) en Ondiep (2007). Waarbij bedacht moet worden dat de Algerijnse jongens Benna van 17 en Traoré (15) in hun Parijse voorstad stierven door elektrocutie. Ze verstopten zich voor de politie in een transformatorhuisje. Hun dood werd door hun vrienden echter ook de politie verweten.

Van Tottenham naar Ondiep en terug, de herkomst van reljeugd is altijd dezelfde

Onder criminologen is een redelijke overeenstemming over de patronen die grootschalig publiek geweld volgen. De aanleiding is heel vaak de gewelddadige dood van een buurtgenoot, waardoor een golf van emotie door de wijk slaat. Opgekropte gevoelens van achterstelling, wrok en rancune komen los. Vaak heeft de wijk geen vertrouwen in de politie. Er zijn doorgaans individueel slechte ervaringen. De buurt of stadswijk heeft een duidelijke identiteit: sociaal achtergesteld, maar niet noodzakelijkerwijs de ‘slechtste’ wijk. De bewoners beschouwen de wijk wel als hun territoir. Andere groepen, waaronder de politie, worden als buitenstaanders gezien. Buurtbewoners voelen zich gerechtigd tegen indringers op te treden. De jongeren kennen een eigen, vrij harde straatcultuur: gedragsregels en codes die onderling voor identiteit, respect en veiligheid zorgen.

In Nederland wordt onderzoek naar openlijk publiek geweld vooral in Groningen gedaan. Ik vatte hierboven een hoofdstukje uit Zoeklicht op geweld samen van M. Althoff en J. Nijboer. Dat verscheen bij het afscheid van de criminoloog Willem de Haan. In die bundel worden onder meer de rellen in de Utrechtse wijk Ondiep, de Bijlmer, het Mercatorplein en de ‘crossrellen’ in Enschede (1997) vergeleken. Die laatste rellen ontstonden uit onhandig politieoptreden bij illegale straatraces.

Steeds terugkerend kenmerk bij buurtoproer was een lange geschiedenis van overlast en conflicten. De rel heeft doorgaans het karakter van een uitbarsting, gericht op vergelding. Meestal begint het met een kleine groep daders. Daarna kan er een sneeuwbaleffect optreden, aangewakkerd door media-aandacht. De wijk komt verhaal halen – eerst bij de politie zelf en al heel snel bij symbolen van macht en welvaart waar de bewoners zelf weinig toegang toe hebben. Dan begint het plunderen.

Vaak blijken de rellen, zodra de aanleiding er eenmaal is, goed te worden georganiseerd. Uit Rellen om te rellen, een onderzoek van Bureau Beke uit 2009 naar de ongeregeldheden in Ondiep bleek dat er vaak een harde kern is die doelbewust de ‘confrontatie stuurt’. „Typische notoire ordeverstoorders zijn mannen van gemiddeld 27 jaar, bekend in de politiesystemen, met veelvuldige politiecontacten, vooral voor openbare ordeverstoringen en overlast maar ook voor geweldpleging”, schrijven zij. Exact het profiel van de 29-jarige Mark Duggan, wiens dood in Tottenham de rellen uitlokte.

In dit onderzoek worden drie typen straatrellen onderscheiden: afspraak-, massa- en incidentgestuurd. Massagestuurde rellen ontstaan bijvoorbeeld bij uit de hand lopende demonstraties. Londen, maar ook Den Haag, kende studentenrellen na demonstraties, waar de politie hard op insloeg. Afspraakrellen zijn het terrein van rivaliserende hooligans die een stammenstrijd uitvechten. Denk aan Beverwijk waar Ajax- en Feyenoordhooligans elkaar in 1997 troffen en Carlo Picornie het leven liet. Of het strandfestival in Hoek van Holland, waar de politie doelwit was.

Relschoppers zouden er ook in drie soorten zijn. Naast de hooligans zijn dat activisten (dierenbevrijders, krakers, extremisten) en de ‘wijkverstoorders’ . Zowel de hooligans als de activisten zijn doorgaans blank. Ook behoren ze sociaal vaak niet tot de randgroepen. Activisten zijn doorgaans beter opgeleid. De zogeheten wijkverstoorders zijn sociaal minder kansrijk en vaak allochtoon. Dat zijn de jongens met de capuchons die na een incident op het plein samenkomen. Daar begint dan het ruiten intrappen en plunderen. Deels om de politie te provoceren, deels uit hebzucht. Gewoon, omdat het kan. Net zolang tot ze er genoeg van hebben. Of de politie de rust herstelt.

Geplaatst in:
Opinie
Strafrecht
Lees meer over:
geweldpleging
veiligheid

7 reacties op 'Relschoppers komen in drie typen'

lia nijenbanning

Ik blijf hopen op een open vizier van rechters, bestuurders, criminologen – ik bedoel, het is wel helder vanuit wiens perspectief over relschoppers, rellen, straatrellen wordt gesproken. Laten we vooral eens terugdenken aan de tijd dat de Engelsen het bestuur in Australie stichtten en Aboriginals forceerden onder Engelse wetten te leven, of Belgen in Congo, Nederlanders in Indie. Hoe mis is dat gegaan. Zou het niet beter zijn vanuit het perspectief te kijken waarom mensen ertoe komen hun frustraties op zekere manier in groepsverband en op straat te uiten? Misschien komen we dan eens wat verder met elkaar.

arjan korevaar

Wat mij opvalt bij oa de rellen in Willemstad (Curacao), de overstromingen in New Orleans, de aardbeving in Haiti en nu de rellen in Engeland: het is vooral de zwarte bevolking die aan het plunderen slaat. Niet alleen wordt er geplunderd bij rellen maar ook bij rampen. Daarbij wordt getracht de zwarte status symbolen binnen ieders bereik te krijgen en gaat het echt niet om de eerste levensbehoeften. Daarmee wordt in dit artikel geen rekening gehouden. Britse historicus David Starkey wordt erop aangevallen dat hij de cultuur van de zwarte macho’s uit oa Jamaica als oorzaak aanwijst maar ik vond het opvallend dat dit gedrag ook bij rampen te zien was.

fritz van derhaan

Politie geweld? Misschien waren ze gedood omdat ze zelf gewelddadig waren. En was dit een kwestie van zelf verdediging. Een goede baksteen op je kop en je bent dood zelfs als agent. Een stevige ruk aan de politie helm en de agent heeft een gebroken nek. Het proberen te begrijpen van criminelen is net zo belangrijk als het begrijpen van een suicidebomber futiel…

Jadwiga de Bock Majewska

vraag alstublieft : wie is bereid voor Jongeren van 12jaar tot 30 jaar in elke wijk boeiende activiteiten aanbieden?
toekomst voor oudere generatie is in handen van jonge mensen die volwaardig werk dienen/moeten hebben en van werk genieten.
Toekomst van jonge generatie 12jaar tot 30jaar van nu: is ook in handen van deze zelfde generatie, dat zij pensioen kunnen opbouwen, gezin starten, huis hebben, en andere westerse standaard van leven.
Is er Iemand die in Nederland regeert?
dit is mijn vraag alstublieft.
een idee:
Alle werklozen aanbieden creatieve bezigheden,niet van boven opgelegd, maar naar wens van elk persoon, geld voor geven die afdeling van burgers- belasting-gegeven-hebben.
door creatief bezig houden, zullen enthousiasme en idee ontstaan, voor geld gaan verdienen in nieuw “onderneming”.

Arend Soltermann

Het artikel ademt vooral de opvatting dat de sociale omgeving de bepalende factor is. Steevast komt men met het verhaal van de “achtergestelde” in welvaart, macht enz.

De arts-psychiater Theodore Dalrymple (pseudoniem voor Anthony Daniel) die vele jaren in een ziekenhuis en een gevangenis in achterstandswijken van Londen heeft gewerkt heeft daar een hele andere kijk op gekregen. Hij geeft in zijn boek “Leven aan de onderkant- het systeem dat de onderklasse in stand houdt” een hyperrealistisch beeld van een onverantwoordelijke, narcistische en zelfzuchtige onderklasse. Volgens Dalrymple wordt de onderklasse vooral instandgehouden door het waarderelativisme waarvan de westerse wereld sinds de jaren zestig is doortrokken. Dat komt vooral tot uiting in het goedpraten van criminaliteit door die voor te stellen als een onontkoombaar gevolg van armoede of discriminatie, maar ook in het verdacht maken van prestatiedrang in het onderwijs. Aan de onderkant van de samenleving heeft dit geleid tot een slachtoffercultuur, die verhindert dat mensen hun lot in eigen handen nemen, met alle kwalijke gevolgen van dien. Talloze overtuigende voorbeelden passeren in zijn boek de revue.
Progressieve intellectuelen hebben naar zijn inzicht te lang het dustructieve gedrag vergoeilijkt door de oorzaken in de maatschappij te zoeken. Zoals criminologen nog steeds vaak doen.

Eveline Reijenga

@ Arend; mee eens; volgens mij zijn er ook veel voorbeelden waaruit die slachtoffercultuur blijkt. Met het gevolg dat er te weinig wordt gerefereerd aan de eigen verantwoordelijkheid van ‘ de wanpleger’. Wat zijn volgens jou vervolgens de kwalijke gevolgen hiervan? Welke vormen van strafvervolging die uit deze slachtoffervisie voortkomen zijn dan niet adequaat? Of: wat moet er veranderen?

a.zecha

Een enkele bemerking.
Het meer methodisch bestuderen van de individuele gedragingen in groepsverband, i.e. de groepsdynamiek, trok met de Tweede Wereldoorlog bij machthebbers en “leiders” grote belangstelling.
De, soms als “stuitend” ervaren, vergelijkende groepsdynamiek tussen mens en dier (b.v. apen) volgde.
De vergelijkende groepsdynamiek tussen diergroepen riep minder weerstanden op.
De praktische toepassingen zijn er legio evenals de vele varianten erop, die op de voet gevolgd worden door vele cursus-mogelijkheden en bijbehorende -leiders.
Nieuwe beroepsgroepen ontstonden waartoe een aantal behoorden die het tot “wildgroei” brachten. Een bekend voorbeeld is de wildgroei van managers/management bij de groten en de kleinen.
Het is enkel een summiere bemerking geworden die misschien tot enige zelfwerkzaamheid aanleiding geeft.
a.zecha