Je bent jong en je doodt wat

Als ik op de A44 richting Amsterdam de afslag Voorhout passeer, kijk ik altijd even naar rechts. Achter de vangrails is precies de justitiële jeugdinrichting Teylingereind te zien. Net fors uitgebreid. Daar zit al jaren Murat D. opgesloten, de zwakbegaafde jongen van zestien die in 2004 conrector Hans van Wieren van het Haagse Terra college doodschoot. Hij moet nu 23 zijn. Ik krijg het nog koud als ik aan dat misdrijf denk.

Een tekort aan strenge straffen voor jonge moordenaars heeft

hier nooit bestaan

Wat doen we met gevaarlijke jongvolwassenen die zulke gruwelen begaan? Dit was een vmbo-leerling wiens vader afwezig was, want gedetineerd. Met drank- en drugsproblemen, die meende dat hij op school geschorst zou worden. Een schande voor de familie en een einde aan zijn toekomst. De leraar moest ‘dus’ dood. En hij deed het ook nog. Murat D. is destijds veroordeeld volgens het volwassenenstrafrecht. De rechter beoordeelde hem „als meer dan gemiddeld egocentrisch, achterdochtig, krenkbaar tot zelfs (dreigend) agressief”. Een jongen die niet goed snapte wat de schoolleiding tegen hem zei en na zijn daad het etiket crimineel maar onterecht vond.

Drie deskundigen adviseerden destijds deze dader volgens het jeugdrecht te behandelen. Dat zou dan betekenen dat een dwangbehandeling wettelijk nooit langer dan zes jaar had kunnen duren. En een vrijheidsstraf niet meer dan twee jaar. De rechters kozen tegen de pedagogische adviezen in voor het volwassenenstrafrecht. Met mijn koude rillingen als argument: de schok die zijn daad veroorzaakte. In een volle kantine zomaar je leraar in het hoofd schieten. Hij kreeg vijf jaar cel en volwassenen tbs met de dringende aanbeveling van de rechters hem vooral naar een jeugdinrichting te sturen. Strikt genomen liet de wet dat niet toe. Maar kennelijk is er een mouw aan gepast en werd hij naar Teylingereind gestuurd.

Eind vorige maand stelde staatssecretaris voor Justitie Fred Teeven (VVD) de Kamer een nieuw ‘adolescentenstrafrecht’ voor. Daar kom je Murat bijna letterlijk in tegen. Het gat tussen eindige dwangbehandeling voor jongeren en de oneindige tbs voor volwassenen is nu gedicht. En het maximum voor jeugddetentie gaat van twee naar vier jaar.

De afgelopen jaren waren er meer jonge daders zoals Murat D. Denk aan Goran M., de moordenaar van Maja Braderic. Of Khalid L., die René Steeghmans ombracht. Of desnoods aan Joran van der Sloot. Maar ook ‘M. de K.’ liet sporen na in het nieuwe adolescentenrecht van Teeven. Deze scholier viel tijdens Koninginnenacht 2008 bij een dronken opstootje een postbode met een hamer aan, met de dood tot gevolg. Deze M. de K. was ook 16 maar werd door de rechtbank Middelburg wel volgens het jeugdstrafrecht berecht. Zijn buitensporige gedrag was voor zijn leeftijd niet ongebruikelijk, vonden de rechters. Het was een „opeenstapeling van woede” waarin hij zich, onder invloed, volledig verloor. Een fenomeen dat „past bij de leeftijd van de verdachte die nog midden in zijn ontwikkeling staat”. Deze dader begreep achteraf wel wat hij had gedaan: hij was „volledig getraumatiseerd” door zijn daad en vroeg zich „vertwijfeld” af hoe hij dit had kunnen doen. Zijn straf: twee jaar jeugddetentie.

Dit vonnis bracht toenmalig Kamerlid Teeven tot de uitroep dat „onze samenleving er genoeg van heeft dat vijftienjarige moordenaars er met maximaal twee jaar cel vanaf komen”. Dat was dus toen al aantoonbaar onjuist. De 16-jarige Murat D. was immers voor onbepaalde tijd naar de tbs verwezen. En de strafrechter is niet bang om andere jonge daders ook als volwassene te bestraffen. In 2009 veroordeelde de rechtbank Amsterdam een 17-jarige moordenaar tot twintig jaar cel. Dit was een toerekeningsvatbare, koele, egoïstische, berekenende jongen die zich nergens iets van aantrok. Strafrechtelijk een volwassene, vond de rechtbank. Er is in dit land geen tekort aan strafmogelijkheden voor minderjarigen. Dat is er dus ook nooit geweest. De verhoging door Teeven van het strafmaximum voor jeugddetentie is pure symboliek. Typisch een geval van een oplossing die op zoek is naar een probleem.