Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

De Uitspraak: Hoeveel kritiek op de baas is voldoende voor ontslag op staande voet?

Is kritiek op de baas op een discussieplatform op intranet voldoende reden voor ontslag op staande voet? Met commentaar van NJB-medewerkers Peter Vas Nunes, advocaat in Den Haag en Ine de Laat, advocaat in Amsterdam

De Zaak. Een verpleegkundige bij de Friese GGZ is het pertinent oneens met het nieuwe rooster- en pauzebeleid. Voortaan telt het half uur pauze dat met de patiënten werd genoten niet meer als werktijd. Daarmee is het zogeheten ‘therapeutisch mee-eten’ afgeschaft. Op intranet schrijft de verpleger daar een aantal kritische ‘postings’ over.

Wat is de kern van het conflict? De verpleger, werkzaam sinds 1974, vreest dat deze ‘opgedrongen’ pauze in de praktijk een korting van een half uur salaris op de achturige werkdag inhoudt. En dat verpleegkundigen daarom wel een dag extra ingeroosterd zullen worden voor hetzelfde loon. De werkgever betwist dit. De GGZ zegt het Arbeidstijdenbesluit te volgen en alleen ‘lankmoedig handelen uit het verleden’ te corrigeren. De verpleger gedraagt zich onprofessioneel door zijn mening op ‘foute informatie’ te baseren.

Aan welke uitingen neemt de werkgever aanstoot?

De verpleger spreekt van ‘ordinaire bezuinigingen’ en vraagt zich af of de verpleegkundigen „straks ook weer in uniforme kledij moeten gaan lopen”. Hij vraagt zich af „waar de eenheid binnen de gezondheidszorg” is en of „we niet meer in staat zijn om een vuist te maken”.

Hoe verloopt het arbeidsconflict? Na de eerste posting krijgt hij een gesprek en een brief waarin hij wordt gesommeerd de ‘stemmingmakerij’ te staken. Zijn handelen past niet bij ‘goed werknemerschap’. De verpleger wordt gevraagd een werkgever te zoeken „die een beleid voert dat u wel bevalt”.

De verpleger schrijft daarop nog twee postings, waarin hij zegt dat het pauzebesluit de werkgever in staat stelt om één formatieplaats per 15 personeelsleden te laten vervallen. Daarop wordt hij op staande voet ontslagen omdat hij „de fatsoensnormen met voeten heeft getreden”. Dus zonder regeling.

Hoe motiveert de GGZ het ontslag? De werkgever vindt de teksten denigrerend, respectloos en opruiend en meent doelbewust te zijn geschoffeerd. De instructies om ermee op te houden zijn genegeerd, waardoor het gezag van de leiding is aangetast. Dat valt volgens GGZ buiten het recht op vrije meningsuiting.

Hoe verdedigt de werknemer zich? Die meent ruimschoots binnen de normen van het forum te zijn gebleven. Een werknemer moet vrij zijn om een verschil van inzicht over de arbeidsvoorwaarden te uiten. Het bevel ermee op te houden was niet redelijk. Een ontslag treft hem bovendien onevenredig hard.

Hoe oordeelt de kortgedingrechter? Die meent dat de werknemer kritisch was, ook tendentieus en cynisch en zo de grenzen van het goede werknemerschap incidenteel overschreed. Maar een werkgever moet „een zekere mate van kritiek van werknemers dulden” dan wel „met de nodige tolerantie bezien”. Verder was de kritiek alleen intern zichtbaar en leesbaar. Een ontslag op staande voet is in dit geval niet proportioneel. Ook omdat de werknemer ouder is en over eenzijdige arbeidservaring beschikt. Verder functioneerde de verpleger goed. Intussen is de man toch zijn baan kwijt. Een andere rechter keurde een ontbinding van de arbeidsovereenkomst goed „wegens een verstoorde verhouding”. Een bevel tot ‘wedertewerkstelling’ is daarom „niet opportuun”.

De uitspraak (LJ BQ0356) is hier te lezen.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Civiel recht
Lees meer over:
arbeidscontract
vrijheid van meningsuiting

16 reacties op 'De Uitspraak: Hoeveel kritiek op de baas is voldoende voor ontslag op staande voet?'

NJB medewerker Inge de Laat, advocaat in Amsterdam

Sinds de vrijspraak van Wilders is de vrijheid van meningsuiting weer veelvuldig in het nieuws. Ook in deze zaak speelt de vrijheid van meningsuiting een belangrijke rol. Ik kan mij goed vinden in het oordeel van de kortgedingrechter dat er geen sprake is van een dringende reden voor een rechtsgeldig ontslag op staande voet. Immers, werknemers mogen kritiek hebben op het door hun werkgever gevoerde beleid en dergelijke kritiek moet met de nodige tolerantie worden bezien. De grens ligt wat mij betreft bij smadelijke of leugenachtige uitlatingen. Ook volg ik de kortgedingrechter waar hij gewicht toekent aan het feit dat de uitlatingen door de werknemer zijn gedaan in het kader van een zakelijk verschil van inzicht met de werkgever, dat de uitlatingen zijn geplaatst op een forum dat door de werkgever zelf in het leven is geroepen en waarmee de medewerkers in feite zijn uitgenodigd tot het voeren van interne discussies en dat het forum alleen voor werknemers van werkgever toegankelijk is, zodat de kritiek van werknemer niet voor derden kenbaar was. Hoewel het ontslag op staande voet niet proportioneel wordt geacht, wordt de arbeidsovereenkomst desalniettemin door de kantonrechter te Heerenveen ontbonden. Deze ontbindingsbeschikking is niet gepubliceerd zodat niet valt te achterhalen wat de precieze grond voor de ontbinding is geweest. Ook is niet duidelijk of bij de ontbinding een vergoeding is toegekend. Wel blijkt uit het kortgedingvonnis dat het niet gaat om een ontbinding wegens dringende reden maar om een ontbinding wegens het bestaan van een verstoorde verhouding tussen partijen. De kantonrechter in de ontbindingszaak vond dus blijkbaar ook dat er geen sprake was van een dringende reden voor ontslag maar dat er wel voldoende reden was voor een ontbinding. Een dergelijke gang van zaken is niet ongebruikelijk bij een ontslag op staande voet zodat ook een disproportioneel ontslag op staande voet vaak uiteindelijk wel tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst leidt omdat de rechter ook los van het bestaan van een dringende reden kan vinden dat partijen niet meer langer door een deur kunnen. Het uitgangspunt is dat het mogelijk is om (voorwaardelijke) ontbinding te vragen na een gegeven ontslag op staande voet. In veel gevallen wordt het ontbindingsverzoek tegelijkertijd met het kort geding tot loondoorbetaling en wedertewerkstelling gevoerd of zal het kort geding eerder plaatsvinden. De situatie dat de arbeidsovereenkomst al is ontbonden op het moment dat het kort geding speelt, zoals in het onderhavige geval, komt minder vaak voor. Dit laat onverlet dat kantonrechters die weten dat een voorwaardelijk verzoek tot ontbinding is in gediend, hiermee vaak rekening houden bij de beoordeling of de vordering tot wedertewerkstelling moet worden toegewezen. In de onderhavige zaak kan ik de kantonrechter wel volgen dat – nu de arbeidsovereenkomst binnen korte termijn sowieso zou eindigen – de vordering tot wedertewerkstelling is afgewezen.

NJB medewerker Peter Vas Nunes, advocaat in Den Haag

Een verpleegkundige doet iets dat niet heel ernstig is – hij plaatst een kritisch bericht over de directie op het intranet van zijn werkgeefster, een GGZ – maar dat zijn baas niet bevalt. Zijn werkgeefster mag hem daarvoor niet op staande voet ontslaan. Maar zij mag wel de rechter vragen de arbeidsovereenkomst te ontbinden op de grond dat het gedrag van de verpleegkundige een verstoorde arbeidsverhouding heeft gecreëerd. Of de rechter zo’n verzoek honoreert hangt af van de omstandigheden van het geval, maar ook – laten we eerlijk zijn – van de persoonlijke opvattingen van de rechter. In dit geval honoreerde de rechter het ontbindingsverzoek. Wat was er gebeurd als hij het verzoek had afgewezen? Triomfantelijke verpleegkundige, vernederde directie, toenemende spanning op de werkvloer en uiteindelijk, maanden later, toch vertrek? Of wijze verpleegkundige, sportieve directie, alles weer koek en ei? De “andere rechter” in deze casus zal zich vermoedelijk dit soort vragen hebben gesteld. Hij moest kiezen uit twee kwaden. Dit dilemma is veroorzaakt door het Nederlandse ontslagrecht dat op 27 mei 1940 (u leest het goed) als tijdelijke maatregel van oorlogsnoodrecht werd ingevoerd en dat er voor zorgt dat een groot en groeiend deel van onze werkwillige bevolking – vooral het toch al kwetsbaarste deel – het moet doen met uitzend-, payroll- of tijdelijke baantjes, zonder enige ontslagbescherming.

Deze casus heeft naar mijn idee minder te maken met vrijheid van meningsuiting dan met de gevolgen van het uitblijven van hervorming van ons ontslagrecht doordat de vakbeweging zich, ter bescherming van haar veelal oudere leden met vaste banen, met hand en tand blijft verzetten tegen die hervorming. Zonder dit ontslagrecht zou de verpleegkundige in deze casus niet op staande voet, maar “gewoon” zijn ontslagen en zou hij waarschijnlijk de dag na zijn ontslag bij een andere werkgever aan de slag zijn gegaan.

de Hond

@2 heer Vas Numes,
Het ontslag recht hoeft niet gemoderniseerd te worden omdat iedere arbeidsprocedure voor de kanton rechter sowieso wordt ontbonden op basis van verstoorde arbeidsverhouding dan wel vertrouwensbreuk. Nu een arbeidsgeschil bij de kantonrechter niet vatbaar is voor hoger beroep maken deze rechtse ballen er ook nog een potje van.
Zelf ben ik het slachtoffer na een hersenbloeding wilde de werkgever niet meer mee werken aan de re-integratie er wordt dan zo gedraaid dat je er uit gaat op basis van vertrouwensbreuk en die stomme kantonrechters laten zich voor het karretje spannen van de werkgevers wetende dat je niet in hoger beroep kan.
Uw laatste opmerking dat de goede man de volgende dag dan al wel bij een andere werkgever aan de bak was is gezien zijn leeftijd ( zie oordeel kortgedingrechter ) nogal dom, maar ja wat verwacht men van een rechtse advocaat. Iedereen weet dat je rechten doet en een exact vak studeert.

E. Helterman

De analyse van Peter Vas Nunes heeft weinig met recht te maken maar is enkel een politieke oproep. Het is jammer dat het vol denkfouten zit.
(1) Dat iets in mei 1940 is ingevoerd maakt het natuurlijk nog niets slecht. Laten we de inhoud beoordelen, niet de elementen die er niet toe doen.
(2) Een huidige groep flexibele krachten (uitzend-, payroll- of tijdelijke baantjes) wordt, zo is de stelling van Peter Vas Nunes, niet beschermd. Een juiste constatering maar dat betekent natuurlijk geenszins dat de bescherming van vaste krachten daarom maar minder moet worden. Je kunt de rechten van de eerste groep (flex) verbeteren met behoud van de rechten van de tweede groep (vast). Waarom niet kiezen voor deze optie. Helemaal als we de derde denkfout meewegen
(3) Gesteld wordt dat de persoon de volgende dag al bij een andere werkgever weer aan de slag zou kunnen. De positie van klokkenluiders is als beeld misschien hier waardevol. Werkgevers zitten echt niet zo te springen om mensen die kritiek leveren. De wereld op board-niveau is daarnaast klein. De gedachte dat de man de volgende dag weer aan de slag kan (en ook onder dezelfde voorwaarden waarbij ik ook denk aan reisafstand e.d.) is onbezonnen.
Ergo: een slechte juridische analyse en een matige politieke oproep m.i. Wel interessante materie!

Marius van Huygen

“Hoeveel kritiek op de baas is voldoende voor ontslag op staande voet?”

Niet veel dus. Feodale arbeidsverhoudingen kenmerken blijkbaar ook de Friese GGZ.
In de praktijk blijkt het arbeids’recht’ de werknemer net zo veel rechtsbescherming te geven als de werkgever zelf wil…
Een ‘meningsverschil’ wordt dan al snel een ‘verstoorde arbeidsverhouding’ en is voor de rechter reden voor ontslag.
Bij dit soort arbeids ‘conflicten’ wordt door de rechter blijkbaar niet naar de inhoudelijke argumenten van het meningsverschil gekeken. Ook de A-symmetrische machtsverhouding tussen werknemer en werkgever blijkt geen rol te spelen.
Zeker gezien het feit dat de werknemer vrijwel altijd de zwakste partij is bij arbeisconflicten kan men de uitspraak van deze rechter als schandelijk betitelen. In politieke verhoudingen zou men zelfs van een rechterlijke neoliberale uitspraak kunnen spreken.

Advocaat en NJB medewerker Peter Vas Nunes maakt het helemaal dol door te stellen “Zonder dit ontslagrecht zou de verpleegkundige in deze casus niet op staande voet, maar “gewoon” zijn ontslagen en zou hij waarschijnlijk de dag na zijn ontslag bij een andere werkgever aan de slag zijn gegaan.”
Dit is een typisch neoliberale gedachtengang over de ‘ontslagbescherming’ die meent dat door deze te flexibilseren en op te heffen iemand na onslag dan wel weer makkelijk aan het werk kan komen. Niets is minder waar.
In deze case gaat het al om een wat oudere werknemer met een ‘arbeidsconflict’ als achtergrond.
In de dagelijkse praktijk zijn werkgevers niet erg genegen ‘oudere’werknemers aan te nemen, zeker niet degenen die hun mening ‘vrijelijk’ in de arbeidsorganisatie wensen te uiten.

Niek Heering

1. Los van de merites van deze kort geding zaak -waarbij mij het vonnis zeer redelijk lijkt-: hoe kan het dat deze man zijn baan verloor: ‘”Een andere rechter keurde een ontbinding van de arbeidsovereenkomst goed (en al eerder-NH) „wegens een verstoorde verhouding”. Een bevel tot ‘wedertewerkstelling’ is daarom „niet opportuun” ‘. Ik neem dan toch aan dat deze laatste rechtszaak het vervolg op de eerste was en niet gelijktijdig diende of andersom. Anders hebben we een meersporige rechtsspraak, en kunnen partijen tegelijkertijd gaan shoppen bij de rechtbank die het meeste voordeel oplevert: een rechtskundige concurrentieslag. De rechtseenheid wordt zo een rechtsveelheid: een versnippering zonder samenhang. Een typisch neoliberaal verschijnsel vgl. het economische principe winstmaximalisatie.
2. “Deze ontbindingsbeschikking is niet gepubliceerd zodat niet valt te achterhalen wat de precieze grond voor de ontbinding is geweest. Ook is niet duidelijk of bij de ontbinding een vergoeding is toegekend.” Anders dan NJB medewerkers Vas Junes zegt, hebben wij hier zeker te maken met de vrijheid van meningsuiting, die door een blijkbaar voor de verpleger gunstige financiële regeling wordt gesmoord. Dat is de reden dat het vonnis niet werd geopenbaard; 27 mei 1940 lijkt me hiervoor dan ook een passende datum, als dat de oorzaak ervan zou zijn. Wat ik helemaal niet geloof.
3. Mijn conclusie: het recht wordt krommer.

Reinier Bakels

Ontslag op staande voet is alleen onmiddellijk mogelijk bij dringende en objectieve noodzaak. Als iemand iets op internet zet is er doorgaans al geen sprake meer van “onmiddellijk”. Dis is dus geen kwestie van “niet proportioneel” maar: gewoon niet van toepassing.

Dus (slechts) verstoorde arbeidsverhoudingen? Zou ik niet te snel als argument voor ontslag zien nu het wel degelijk om inhoudelijke dus potentieel inhoudelijke kritiek gaat. Dat dit argument toch wordt aanvaard schept een gevaarlijk precedent. Je maakt als werkgever gewoon ruzie met een kritische werknemer, en hup, je mag hem er uit gooien.

Nu er geen beroep mogelijk is kan de man meteen door naar Straatsburg. Er zijn mensen wel voor minder naar Straatsburg gegaan.Het slechte nieuws is dat hij dan vele jaren geduld zal moeten oefenen. Of is dit nu wél een geval voor “cassatie in het belang der wet”?

Jan Jansen

Hier schrik ik van. Er is in Nederland dus geen enkele bescherming voor werknemers die, ook al is het maar intern(!), beschaafde kritiek uiten. De werkgever hoeft iets maar “denigrerend” te vinden en – bingo! – de rechter concludeert dat de arbeidsverhouding “verstoord” is en dat er dus ontslag kan plaatsvinden. En (vermeend) “cynisme” lijkt nu ook al verboden te worden. Waarom? Dat staat toch nergens in de wet? Dit is een vrijbrief voor werkgevers om elke vorm van kritiek bij voorbaat de mond te snoeren.
Er zit iets heel erg scheef, zowel in de arbeidsverhoudingen als in de Nederlandse rechtspraak. Nee, kromspraak dus. Dit heeft niets te maken met een rechtsstaat die de vrijheid van meningsuiting beschermt.
Of moet je eerst partijleider van de PVV zijn voordat je je mening ongestraft mag uiten? Wilders zelf zei overigens in een interview met deze krant dat hij vindt dat iedereen zijn mening vrij moet kunnen uiten. Ik ben geen fan van Wilders, maar op dit punt had hij absoluut gelijk.
Het vergt van een werknemer sowieso al bijzonder veel moed om kritiek op beslissingen van de eigen leidinggevenden te uiten. Informeel komt een werknemer dan al gauw in een isolement terecht. Als formele rechtsbescherming dan ook nog ontbreekt, ben je als werknemer echt overgeleverd aan de haaien.
Ben het volledig eens met de drie punten die worden aangevoerd door E. Helterman (reactie nr. 4).

Renske Verheul

Deze opmerking valt buiten enige juridische haarsplijterij, maar waarom heeft een verpleeghuis een *discussie*forum op het intranet als daar niet gediscussieerd mag worden?
Je gaat bijna denken dat een verpleeghuis op deze manier een discussieforum kan gaan creëren om op die manier oudere, en dus relatief dure, werknemers eruit te werken onder het mom van ‘verstoorde arbeidsverhouding’. En het is nu niet bepaald zo dat de buitenwereld een naar beeld krijgt van het verpleeghuis op deze manier. Intranet is toch altijd intern?

Verder een opmerking aan #1 (Inge de Laat): het is handig om in lange reacties met alinea’s te werken. Zo’n lange lap tekst zonder enige witregels ertussen is tamelijk onleesbaar, zeker voor mensen die ook nog eens minder goed thuis zijn in juridisch jargon.

Dit soort vrijheid-van-meningsuiting-zaken doen wel vaak de gedachte bij me opkomen hoe veel geld het toch zou schelen als deze rechtszaken gewoon niet gevoerd zouden worden. Gewoon slikken, die kritische woorden, de vrijheid van meningsuiting hoger in het vaandel! Dat uitgespaarde geld besteden we dan aan de kunsten, of aan de gezondheidszorg, bijvoorbeeld voor beter betaalde verplegers.

Paul Snijders

Zou het in dit geval niet mogelijk zijn (verstoorde arbeidsverhouding) om beide partijen te ontslaan. Dan kan het nog eens leuk worden.

re van der luit

Hoewel er weinig informatie op dit punt wordt gegeven, lijkt het mij niet onwaarschijnlijk dat na het geven van ontslag op staande voet, juist naar aanleiding van dat gegeven ontslag en de daaropvolgende procedure er nog wel wat meer over en weer is gezegd en gedaan.
Wellicht dat uit die gedragingen tezamen met eerdere gedragingen een voldoende verstoorde arbeidsrelatie is ontstaan die de ontbinding (met eventuele toegekende schadevergoeding aan werknemer) door de kantonrechter rechtvaardigt.
Met andere woorden, grond voor deze uitspraak over verstoorde arbeidsrelatie hoeft niet per sé te zijn gevonden in het posten van kritiek op het forum alleen.

Hans Hendriks

In het verlengde van Paul Snijders;
-waarom is het bij een verstoorde arbeidsverhouding inderdaad zo dat altijd de werknemer de dupe is; persoonlijk vind ik dat we omgeven zijn door teveel mensen die anderen vertellen wat ze moeten doen, stuur er daar maar eens een paar van naar huis

re van der luit

@Hans Hendriks
dat is nu eenmaal inherent aan een arbeidsverhouding: de gezagsverhouding werkgever/werknemer is een voorwaarde voor het bestaan van een arbeidsovereenkomst, bovendien neemt de werkgever iemand in dienst -de werknemer- om voor hem wat te doen, en niet anders om.
Indien bij de uitvoering daarvan de werknemer ernstig van mening verschilt met de werkgever over de manier waarop, en daaruit een onwerkbare situatie ontstaat, is het dan ook logisch dat de werknemer weggaat. Of de werknemer gelijk had of niet vertaalt zich dan in de hoogte van de schadevergoeding die de kantonrechter al dan niet aan de werknemer toewijst.
Overigens, indien u met ‘teveel mensen’ ‘teveel werkgevers’ bedoelt, kan ik u alleen maar ongelijk geven: één van hun kerntaken is nu eenmaal andere mensen te vertellen wat zij moeten doen. Indien u daarmee echter bedoelt ‘te veel ander werknemers die hiërarchisch boven andere werknemers staan’ zou u wel eens een punt kunnen hebben ;)

Niek Heering

#8 Reinier Bakels: naar Straatsburg? Het vonnis werd niet openbaar, dus ik vrees dat de werknemer in ruil voor een vergoeding afzag van een verdere rechtsgang. Ik vrees ook dat het arbeidsrecht de komende jaren steeds meer een knevelrecht wordt o.i.v. toenemende werkeloosheid, autoritairdere omgangsvormen, minder democratie en minder recht op meningsvrijheid. Het devies wordt slikken of slikken, tenzij je je heel dure advocaten kan veroorloven, misschien.

Niek Heering

De knevel komt ook van medsche kant: http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/2461681/2011/07/05/Bedrijfsarts-onder-druk-gezet-door-werkgever-en-arbodiensten.dhtml

A. Lambert

@Niek Heering & Reinier Bakels

Wellicht een interessant precedent in deze context is een zaak die is aangespannen door een voormalige medewerkster van een Duitse zorginstelling. Ze vond dat bejaarden in haar instelling onvoldoende werden verzorgd vanwege personeelstekorten. Nadat ze aangifte had gedaan wegens “Betrug” tegen haar werkgever, werd ze op staande voet ontslagen.

Vergelijkbaar met de bovenbeschreven casus, vocht ze haar ontslag aan. Nadat ze tot en met het Federaal Constitutioneel Gerechtshof had geprocedeerd, maakte ze haar zaak aanhangig bij het EGMR. De laatste heeft nu dus geoordeeld, dat het recht op vrije meningsuiting van de ex-medewerkster onvoldoende was beschermd. Bovendien kreeg ze een schadevergoeding van 15.000 Euro toegewezen.

http://www.tagesschau.de/inland/arbeitnehmer106.html