Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Wilders’ vonnis blijft maatgevend

En nòg zijn niet alle middelen uitgeput in de zaak Wilders. Met de Amsterdamse vrijspraak van gisteren is het Nederlandse strafrecht uitgepraat. Maar inmiddels zijn ‘cassatie in het belang der wet’ bij de Hoge Raad, een klacht bij het VN mensenrechtencomité in Genève en het Europese Hof in Straatsburg als vervolgstappen aangekondigd. Kan dat en heeft het zin?

In Straatsburg klagen over een teveel aan uitingsvrijheid voor politici is vrij lastig

Een verzoek om ‘cassatie in het belang der wet’ bij de Hoge Raad dat advocaat Spong wil indienen, is vooral leuk bedacht. Eerder, in 2009 probeerde advocaat Moszkowicz al het bevel tot vervolging van Wilders via deze weg op te ruimen. Die uitnodiging heeft de procureur-generaal bij de Hoge Raad afgewimpeld. Een ‘verzoek indienen’ om deze bijzondere cassatievorm klinkt deftig. Maar het is niet meer dan degene die er ambtshalve over gaat, een tip geven. Cassatie in het belang der wet is een eigen bevoegdheid die de procureur generaal alleen gebruikt als er een onopgeloste juridische vraag ligt waar de rechtspraktijk last van heeft, maar waar de Hoge Raad geen antwoord op heeft, omdat er zich maar geen geschikte zaak aandient. Dat kan een vraag van wetsuitleg zijn: er is een Europese uitspraak, maar wat betekent die voor ons recht. Of de gerechtshoven beslisten steeds verschillend in de zelfde type zaken – maar geen enkele procespartij tekende ooit cassatie aan. Cassatie in het belang der wet stelt orde op zaken en ruimt op. Het is voorraadbeheer.

Serieus is een vraag van Spong of Moszkowicz om cassatie ‘in het belang der wet’ dus niet. De heren doen op tv dan wel net of het een soort snelcorrectie op lagere rechtspraak is. Maar dat is niet zo en dat weten ze heel goed. Procureur-generaal Fokkens schreef in het laatste jaarverslag dat cassatie in het belang der wet „niet is bedoeld om rechtsontwikkeling in de lagere rechtspraak tegen te gaan of voor te zijn”. De Hoge Raad bemoeit zich pas weer met de uitingsvrijheid als er eerst nog wat andere politici wegens haat zaaien worden vervolgd. Die daarna flink door procederen. Pas dan wordt duidelijk of de interpretatie van de rechtbank Amsterdam ook steek houdt. Dat kon nog wel een decennium of wat duren.

Hoe zit het met het VN Mensenrechtencomité? Daar zal geprobeerd worden aan te tonen dat de vrijspraak van Wilders strijdig is met het IVBPR, het internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten. Dat comité geeft zogeheten ‘opinions’, die zich vooral richten tot politiek Den Haag. Van het type: uw wetgeving klopt hier wel/niet. Vorig jaar kreeg het kabinet te horen dat het verlofstelsel in kleine strafzaken strijdig is met het verdrag. En in 2009 dat de Nederlandse euthanasiewet de patiënt te weinig bescherming bood. Bindend is een opinion niet, gezag heeft het wel. In toekomstige strafzaken kan zo’n VN mening een rechtsbron zijn. Wilders heeft er verder geen last van, noch omkijken naar.

Aan een Straatsburgse uitspraak is de Nederlandse staat wel gebonden. Maar eerst moeten de advocaten kiezen tussen Genève of Straatsburg. In het Eerste Protocol bij het IVBPR staat dat Genève geen klachten in behandeling neemt die ‘reeds worden onderzocht’ in een ander gremium. Ook Straatsburg eist dat eerst alle andere mogelijkheden zijn uitgeput. Dan moet Straatsburg de zaak ook nog toelaten. Kwalificeren de slachtoffers/aangevers in de Wilders-zaak wel als belanghebbend? Zij zeggen immers slachtoffer te zijn van de vrijspraak van een ander. Dat is al vrij apart. En wat zal hun klacht inhouden? Toch dat lidstaat Nederland zijn politici te weinig aan banden legt waardoor zij last hebben van discriminatie. Dat is lastig: klagen dat de vrijheid van meningsuiting voor politici in lidstaat Nederland te ruim is. In alle Straatsburgse zaken op dit terrein die ik ken, werden lidstaten aangeklaagd die de uitingsvrijheid beperkten. Nooit omdat ze daarbij tekort schoten. Zal Straatsburg een land veroordelen omdat de politici er te veel uitingsvrijheid hebben? Dat past niet bij de rol van het Hof als voorvechter van vrijheid. Wilt u uw parlementariërs a.u.b beter aan banden leggen? En dat in een periode waarin klagen over de bemoeizucht van Straatsburg mode is? Eerst zien en dan geloven, zo’n uitspraak.

Geplaatst in:
Opinie
Strafrecht
Lees meer over:
discriminatie
EVRM
proces Wilders
vrijheid van meningsuiting

14 reacties op 'Wilders’ vonnis blijft maatgevend'

henk korbee

Bedankt voor een inzage in de loop van het (internationale) recht en het publieke optreden van zogeheten ‘goede advocaten’ die alleen om wille van aandacht het proces wat anders naar voren brengen.

Reinier Bakels

Het is een akelig misverstand dat de rechter gezegd zou hebben dat Wilders mag haatzaaien en dat zijn uitingen toelaatbaar zijn. Het enige wat de rechter heeft beslist is dat Wilders niet strafrechtelijk wordt veroordeeld. Het strafrecht is “ultimum remedium”. Laat niemand denken dat de rechter een “recht op haatzaaien” erkent, of zoiets (net als Ayaan met haar “recht om te kwetsen” de zaak verdraaide).

Dat Wilders’ uitingen blijkbaar niet strafbaar zijn wil niet zeggen dat ze niet mogelijk onrechtmatig zijn, en zeker niet dat ze niet onfatsoenlijk zijn.

De benadeelde partijen kunnen nog steeds klacht op grond van onrechtmatige daad instellen. Wat dan wel moet worden aangetoond dat er schade wordt geleden, materiële schade (Nederlandse rechters zijn heel terughoudend met het erkennen van immateriële schade). Maar ik dacht dat de benadeelde partijen al bij het strafproces hadden aangevoerd schade te lijden?

Een dringend probleem is ook de vraag hoe de vrijspraak in het buitenland moet worden uitgelegd. Zeker als ze daar weten dat eerder in Nederland politici wel voor minder kwalijke uitspraken zijn veroordeeld, en het Hof in Straatsburg meermalen heeft geoordeeld dat zelfs politici bepaalde dingen niet mogen zeggen, ook al trekt het de grenzen van de vrijheid van meningsuiting in het algemeen heel wijd. Het eerlijke antwoord zou moeten zijn: ja, maar Wilders is zo populair bij (te) veel kiezers dat hij niet strafrechtelijk meer kan worden aangepakt zonder dat dit het aanzien van de rechterlijke macht zou schaden. En dan zullen vooral onze oosterburen schrikken van een déjà vu gevoel: een volksmenner die in feite boven de wet staat …

Politici vinden veelal dat Wilders’ politiek met politieke middelen bestreden moet worden. Zou het alsnog lukken om zo’n populist politiek aan te pakken? Een man die zich populair maakt door oneerlijkheid, door de appelleren aan het “gezonde volksgevoel” van slecht geïnformeerde veelal laag opgeleide kiezers? Een man die xenofobie salonfähig maakt, en onze samenleving daarmee splijt?

Uiteindelijk is dit een test voor ons staatsrechtelijke systeem. En daarmee zijn we terug bij het thema van deze columns: “recht & bestuur”. Hebben we niet veel te veel partijen? Zijn we niet toe aan een kiesdrempel, en misschien zelfs aan een tweepartijensysteem? Is het niet raar dat we alleen “Straatsburg” als vangnet hebben, en verder helemaal geen constitutionele toetsing, zoals die bijv. in de VS en Duitsland wel een belangrijke rol speelt? Als Obama door het U.S Supreme Court dreigt te worden teruggefloten klaagt niemand dat dat Hof zich met z’n eigen zaken moet bemoeien – wat ze soms wel zeggen van het Hof in Straatsburg. Het is een akelig misverstand dat in een rechtsstaat uiteindelijk het volk alles voor het zeggen heeft. Een doordenker, maar wel een logisch gevolg van het mensenrechtendenken zoals dat vooral na de Tweede Wereldoorlog tot ontwikkeling is gekomen.

karel groot

Advocaat Spong had het op TV, na de logische vrijspraak op alle punten, over dat de glans er vanaf moet worden gehaald. Als slechte verliezer laat dhr Spong zijn emoties spreken. Met de rede en het verstand heeft zijn weerstand niets te maken. Het uitgesproken vonnis was helder, duidelijk en op correcte wijze onderbouwd. Lang leve de vrijheid van filosoferen! Mensjes zoals Riemer, Dommering, von der Dunk en Spong met val hun titels geloven alleen in hun eigen waarde-oordelen die zij anderen met veel prachtig klinkende volzinnen dwingend willen opleggen. Met de echte vrijheid om te denken en uit te spreken heeft dat niets te maken. Sterker nog zij gedragen zich vijandig tegen de westerse vrijheden met gelijke rechten voor mannen en vrouwen voor homo’s en hetero’s en ongelovigen.

J.J. van der Gulik

Over de relatie van de veroordelingen van Janmaat en uitspraken van het Europese Hof in Straatsburg en de politieke rechtspraak in Nederland heb ik een uitgebreid artikel geschreven dat nog steeds nr. 1 staat bij google onder de trefwoorden guur klimaat bij zo’n 700.000 hits. De link is http://www.heemland.nl/guur_klimaat.htm .
De achtergronden die daarbij spelen, zijn nog steeds vrij actueel en kunnen ook rond het proces van Wilders van belang zijn.

Marius van Huygen

Vrijheid van meningsuiting i.v.m. vreemdelingen en Islamieten is juist door deze rechterlijke uitspraak opgerekt.
Hans Janmaat van de Centrum Democraten werd 20 geleden voor heel wat minder verstrekkende uitspraken jegens buitenlanders door de rechter veroordeeld.
Praktisch gezien speelt waarschijnlijk mee dat de PVV gedoogpartner van deze regering is.
Het ‘gedachtegoed’ van de PVV middels Wilders wordt op de wijze acceptabel geacht en deze rechterlijk uitspraak bevestigt dit nogmaals.

Erik van den Berge

“Die daarna flink door procederen”, u bedoelt?

antwoord redactie: na de eerste instantie in hoger beroep gaan en daarna in cassatie.

Aad Strijk

Goed geschreven artikel van Jensma, duidelijk en leerzaam.
Zo ook was mijn inziens het vonnis van de rechtbank, waarin de rechtbank ook gewezen heeft op een tweetal uitspraken van Wilders, die op de rand van het toelaatbare geweest zouden zijn.
Ik ben geen aanhanger van welke politieke partij dan ook, maar wat ik zeker mis in de meeste kritieken, is het feit dat menig Iman,ook in Nederland,zich klaarblijklijk mogen en kunnen veroorloven, om op te roepen om de ongelovigen te straffen, en ja, zelfs te mogen doden, mochten deze ongelovigen zich niet bekeren tot de Islam, en ook strijden om de Sharia in te voeren.
Hier hoor ik Hr Sprong niet over.
Het vonnis van de rechtbank in de zaak Wilders, dekt de lading ook ten aanzien van de ongehoorde uitspraken van de Iman’s, want als deze groep mensen zich kunnen en mogen veroorloven, om zeer- laten we zeggen gepeperde uitspraken mogen doen – dan mag / moet zeker een politicus – Wilders – de politiek en de burgers in Nederland waarschuwen voor deze gang van zaken.

Sander van der Linden

‘Praktisch gezien speelt waarschijnlijk mee dat de PVV gedoogpartner van deze regering is’. Sorry? U bedoelt dat de rechter dit in zijn oordeel heeft laten meewegen? Natuurlijk niet!! U zit blijkbaar in het kamp van de verliezers. En het zijn slechte verliezers, dat is meer dan duidelijk.

De rechter bevestigt helemaal niets. De rechter heeft vastgesteld dat Wilders voor zijn uitlatingen niet strafrechtelijk kan worden vervolgd. Evenmin is de ‘vrijheid van meningsuiting opgerekt’. Is de wet sinds vorige week aangepast?

Weest u maar gelukkig met deze uitspraak. Zodra Wilders was veroordeeld waren er onmiddellijk rechtzaken aangespannen tegen diegenen die Wilders vergelijken met Hitler, Stalin, Pol Pot en anderen. Het hek was van de dam geweest. De vrijheid wordt dan namelijk niet alleen beperkt voor mensen aan de rechterzijde van het politieke spectrum, begrijpt u wel? Ook diegenen die vinden dat ze het morele gelijk aan hun kant hebben en daarmee een vrijbrief lijken te hebben voor volstrekt ontoelaatbare vergelijkingen, kunnen dan tot de orde geroepen worden. Het mes snijdt immers aan twee kanten.

Peter Dupays

Kijk, da’s nou journalistiek. In allerlei artikelen worden zaken aangestipt die vervolgens onbelicht blijven. Beroep dit, hof zo. Maar eens even analyseren hoe realistisch het allemaal is, daar moet je meer voor doen dan een persberichtje copy&pasten.

E.. Elm

Op nieuw valt mij op hoeveel gelijkenis het gedrag van sommige verbeten tegenstanders van de PVV vertoont met dat van die partij zelf.
Bedreigde eerst de beklaagde Wilders zijn rechters al op voorhand met onrust onder bevolking in het geval zij hem mochten veroordelen, hierboven onder nr 5 insinueert een PVV-tegenstander dat bij diezelfde rechters “praktisch gezien” waarschijnlijk het feit meespeelde “dat de PVV gedoogpartner van deze regering is”.

Het ambt van rechter wordt er zo te zien niet aantrekkelijker op, maar het feit dat de bekleders van dit ambt zich weinig aantrekken van de scherpslijpers die hen aan beide kanten op onheuse wijze attaqueren lijkt mij in ieder geval een bemoedigend teken.

E.. Elm

Doordat mijn bijna 10 jaar oude GSM voorzover ik heb kunnen nagaan geen mogelijkheid tot twitteren biedt sta ik voorshands buiten de daar plaatsvindende(kortademige)en informatie-uitwisseling. Daar meldt tenminste één schrijver de beschikking te hebben over de tekst van de pleidooien. Is dat mogelijk via het internet?

Marius van Huygen

@ Sander van der Linden

“Praktisch gezien speelt waarschijnlijk mee dat de PVV gedoogpartner van deze regering is’. Sorry? U bedoelt dat de rechter dit in zijn oordeel heeft laten meewegen? Natuurlijk niet!! U zit blijkbaar in het kamp van de verliezers. En het zijn slechte verliezers, dat is meer dan duidelijk.”

Een aardig contrast met de veroordeling van Hans Janmaat 20 jaar geleden voor uitspraken waar nu iedere rechter om lacht.
Ik zit in geen enkele politiek kamp, maar ik vind het prima dat in feite Hans Janmaat door deze uitspraak in de zaak Wilders in feite wordt gerehabiliteerd.
In vergelijking met 20 jaar geleden is middels deze uitspraak van deze rechter de opinievorming t.a.v. wat toelaatbaar en niet toelaatbaar is duidelijk opgerekt. Dat valt niet te ontkennen.

@E.. Elm

” hierboven onder nr 5 insinueert een PVV-tegenstander dat bij diezelfde rechters “praktisch gezien” waarschijnlijk het feit meespeelde “dat de PVV gedoogpartner van deze regering is”.

Ook een aardig verschil van Wilders heden met de situatie van 20 geleden betreffende de veroordelingen van Janmaat.
Janmaat werd politiek gezien volledig gemarginaliseerd, en Wilders is met veel meer radicale standpunten over de Islam en de ‘multicult’ zelfs ondersteuner en gedoger van een kabinet.
En een rechter zou dit niet zien en weten en dit zelfs ontkennen?
De bekleders van het ambt van rechter zijn andere rechters dan die van 20 jaar geleden bij Janmaat, ook zij zijn blijkbaar opgeschoven wat betreft de grenzen van de vrije meningsuiting.
En dat is voor mij ook een bemoedigend teken.

Edwin Hissink

Toch vind ik de uitspraak discutabel. Uit de grondwet blijkt dat ondermeer de leden van de Staten-Generaal onschendbaarheid genieten, voor wat betreft hetgeen zij zeggen en/of schriftelijk overleggen, art.71 Grondwet.
Dat kan betekenen dat die onschendbaarheid niet geldt indien uitspraken worden gedaan buiten de Staten-Generaal. Tenzij ik de aanklacht verkeerd heb begrepen, gaat het nu juist om uitspraken die de heer Wilders deed, buiten de Staten-Generaal.
De vraag is dan waar de aard van politicus ophoudt en het “gewone” burgerschap aanvangt. Waar vindt het politieke debat plaats? Is dat in de Kamers of ook daarbuiten? Maakt het in die zin uit wie er aan een dergelijk debat meedelen? Zou de uitspraak van de Amsterdamse rechtbank de deur openzetten voor allerlei kamerleden om maar over de burgerlijke schreef te gaan, maar net tot de grens van het strafrechtelijke?
Art. 58 van de Orde van de Tweede Kamer geeft de voorzitter het recht een kamerlid te waarschuwen, indien het kamerlid zich onder andere beledigend uitlaat. Art. 59 van de Orde van de Tweede Kamer geeft de kamervoorzitter het recht een kamerlid het woord te ontnemen indien het kamerlid zich gewoon voortgaat met zich beledigend uit te laten.
Hoewel het strafrecht werd gebruikt als mogelijkheid om de heer Wilders te corrigeren en niet de Orde van de Tweede Kamer, zou het mooi zijn geweest als de rechtbank de Orde van de Tweede Kamer zou hebben meegewogen in hun te vormen oordeel.

a.zecha

Een enkele bemerking wil ik maken.
Om de klacht(en) “aanzetten tot haat” en een hele religieuse groep “discrimineren” te omschrijven als een “klagen over een teveel aan uitingsvrijheid voor politici” is mijns inziens van belang voor de retoriek in de media, de politiek, de advocatuur (en rechtbank?).
De afsluitende slotzinnen verwijzen mijns inziens hier eveneens naar.
a.zecha