Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Rechtbank geeft eigen beroepsgroep lesje ethiek in zaak Wilders

Raadsheer Schalken heeft met zijn dinerdebatje de regels niet geschonden, maar wel een verkeerd beeld opgeroepen. Hij had in de zaak Wilders de ‘schijn van inmenging moeten voorkomen’. Het oordeel van de Amsterdamse rechtbank vanochtend leest als een lesje ‘ethiek in eigen kring’.

Lees hier de uitspraak, in het bijzonder overweging 3.3.1 Daarin worden de ‘mores’ van het rechtersambt uiteengezet. Over Schalken wordt opgemerkt dat hij ten tijde van het fameuze ‘dinertje’ geen formele rol speelde in het proces en dat ook niet meer zou gaan doen. Hij heeft dan ook niet de regels geschonden die gaan over de situatie waarin een rechter zich buigt over een zaak of dat nog zal gaan doen.

Die regels zijn hier te vinden, in de Leidraad Onpartijdigheid. Daarin wordt niet specifiek het gedrag behandeld van een rechter nà de behandeling van een zaak. Er staat wel een algemene zorgvuldigheidsnorm in. De rechter moet zich zich steeds ‘afvragen of zijn op treden ook daadwerkelijk bij de rechtzoekende en de samenleving het beeld van de onpartijdige rechter oproept’. Op dat punt is Schalken tekort geschoten.

De cruciale overweging luidt:

“De rechtbank is van oordeel dat de door rechters te betrachten terughoudendheid in lopende strafzaken Schalken ervan had moeten weerhouden met de nog als deskundige te horen Jansen een discussie over de beschikking te voeren.”

Schalken had “elke schijn van inmenging moeten voorkomen”.

Van een daadwerkelijk inmenging in de procedure of zelfs invloed daarop was echter geen sprake, oordeelt de rechtbank. Maar dat de rechter de “maximale voorzichtigheid en tact moet betrachten in zijn woordkeuze met betrekking tot de zaken waarover hij zicht buigt” is maar weer eens gezegd. Rechters moeten oppassen voor het beeld dat “kan ontstaan” in de “publieke domein”.

Verder is opvallend dat alle inhoudelijke bezwaren van Moszkowicz tegen de vervolging tamelijk puntig worden afgewezen. Ook in dat deel van de uitspraak (3.2.1) wordt een lesje gegeven, maar dan over de uitleg van de zogeheten art. 12 procedure. Het Hof moest de beslissing tot niet vervolgen ‘in volle omvang toetsen’ en gaat daarbij ‘als het ware’ op de stoel van het openbaar ministerie zitten. Daarbij worden zowel de haalbaarheid als de opportuniteit van een eventuele vervolging getoetst. Dat er ook een feitelijk oordeel wordt geveld is volgens de rechtbank ‘onvermijdelijk’, maar dat heeft ‘slechts een voorlopig karakter’. Het openbaar ministerie noch de zittingsrechter zijn daaraan gebonden, aldus de rechter.

Kortom, de rechtbank en het openbaar ministerie hebben het bord schoon geveegd voor een nieuwe ronde met  nieuwe kansen. De opdracht van het hof om toch te vervolgen is door het openbaar ministerie alweer vrij kritisch besproken. Daarin ziet de rechtbank een bevestiging van het onafhankelijke karakter van dit nieuwe proces. Dat dan ook per definitie eerlijk genoemd mag worden.

Wordt vervolgd dus..

Eerdere berichten over de zaak Wilders op dit blog zijn hier te vinden.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Strafrecht
Lees meer over:
gerechtshof
openbaar ministerie
proces Wilders
rechtersambt

12 reacties op 'Rechtbank geeft eigen beroepsgroep lesje ethiek in zaak Wilders'

Reinier Bakels

De kritiek op Schalken blijft mij verbazen. Gaat de rechtbank nu mee met deze kritiek om een (onterecht) verwijt van partijdigheid te ontlopen?

Met de kennis van nu (zoals dat heet) heeft dat diner een lading gekregen die waarachtig tevoren niet was te voorzien. Dit was een vriendschappelijke bijeenkomst van intellectuelen. Die arabist Jansen verdraait achteraf de feiten, en pleegt daarmee “karaktermoord met voorbedachten rade” op Schalken, zoals Bertus Hendriks terecht zei. Die Jansen deugt niet. Deze oude man geniet zichtbaar van zijn late roem als dwarsligger. En hij is bereid mee te werken aan het toneelstuk waarmee Moszkowicz zijn niet-ontvankelijkheidsverweer hard wilde maken, vergeefs naar wij nu weten.

Het ware beter geweest als Schalken meteen de vraag had gesteld of ze van de pot gerukt zijn om hem op die manier te beschuldigen. Maar deze nette man geeft beleefdheidshalve toe. En wordt vervolgens verslonden door Moszkowicz.

Mijn idee was altijd dat het bij De Juridische Benadering nu juist niet om “beeldvorming” gaat, maar om feiten. Dat zou een goed antwoord zijn op de procestaktiek van Moszkowicz, die bijna voortdurend over het hoofd van de rechter heen tegen de publieke opinie praat, en appelleert aan het “gezonde volksgevoel”, zelfs in de rechtszaal, en in al die TV-programma’s.

Het heeft mij zeer verbaasd dat voortdurend werd geroepen dat het strafbaar is om een getuige te beïnvloeden. Wie de wet erop naslaat ziet dat het alleen maar verboden is om een verdachte onder druk te zetten, om hem te bedreigen. Bovendien: Jansen is benaderd als getuige-deskundige, om iets te zeggen over islam en koran. Denkt iemand in ernst dat deze professor over die onderwerpen van mening verandert door de uitleg van jurist Schalken? Bovendien: is het niet raar dat deze getuige-deskundige blijkbaar onvervangbaar wordt geacht door de verdediging? Is er geen enkele andere arabist die Wilders wil steunen in zijn betoog dat hij terecht tegen de islam waarschuwt? (want daar wil Moszkowicz duidelijk naar toe). Als ik een rechter was zou ik de slappe lach krijgen van zo’n slap verweer.

In elk geval mag ik hopen dat rechters ook in de toekomst deel zullen willen blijven nemen aan bijeenkomsten van intellectuelen om (ook) over hun vak te praten, en niet te bang zijn voor het risico dat een aanwezige achteraf giftige spelletjes gaat spelen en het vertrouwen schendt.

Marius van Huygen

“In elk geval mag ik hopen dat rechters ook in de toekomst deel zullen willen blijven nemen aan bijeenkomsten van intellectuelen om (ook) over hun vak te praten, en niet te bang zijn voor het risico dat een aanwezige achteraf giftige spelletjes gaat spelen en het vertrouwen schendt.”

De Amsterdamse rechtbank heeft hierover haar terechte mening gegeven”

“De cruciale overweging luidt:

“De rechtbank is van oordeel dat de door rechters te betrachten terughoudendheid in lopende strafzaken Schalken ervan had moeten weerhouden met de nog als deskundige te horen Jansen een discussie over de beschikking te voeren.”

“Schalken had “elke schijn van inmenging moeten voorkomen”.

De rechtbank geeft inderdaad de eigen beroepsgroep een lesje ethiek en niet alleen bruikbaar voor de zaak Wilders.

b lyngbakken

@Reinier Bakels
Ik heb Schalken helemaal niet verslonden zien worden door Moskowicz, al doet Moskowicz dat zelf graag wel zo voorkomen.
Voor mij was het alleen een vorm van proberen de bliksem af te leiden. Kost en hoop tijd en geld, zonder nut.
Overigens: dat het Wilders niet lekker zat, kan ik me goed voorstellen. De opmerking van de rechtbank richting Schalken lijkt mij een vorm van herinneren dat ook voor rechters geldt dat hun werk nu eenmaal verplichtingen met zich brengt. Niks mis mee.
Maar ook wat Wilders betreft geldt: noblesse oblige (als fractieleider van een grote fractie). En niet voor de eerste keer stel ik vast dat dat voor Wilders te hoog gegrepen is.

Paul Kirchhoff

b lyngbakken:
“Maar ook wat Wilders betreft geldt: noblesse oblige (als fractieleider van een grote fractie). En niet voor de eerste keer stel ik vast dat dat voor Wilders te hoog gegrepen is.”

Een onzinnig argument dat ook niet wordt gestaafd door de feiten.
De heer Wilders speelt het politieke spel heel behendig en heeft de PVV flink zien groeien onder zijn leiding.
Daarnaast heeft Wilders zijn inhoudelijke bezwaren tegen de Islam zodanig verwoord dat er naar het zich laat aanzien geen strafrechtelijke veroordeling komt op basis van het door het OM aangedragen bewijs.

Voor alle duidelijkheid ik ben geen PVV aanhanger of sympathisant.
Het heeft echter geen pas een goed politicus af te serveren op basis van stemmingmakerij in de media.

de Hond

Weinig lesje ethiek,
Het hof heeft om Schalken te sparen gerommeld met de getuigen. Men had in ieder geval Jansen als laatste moeten horen en bovendien had men de gastheer van het etentje geen kennis mogen laten nemen van de verklaring van Jansen en Schalken. Nu heeft de gastheer zijn verklaring kunnen aanpassen aan de verklaringen van Schalken en Jansen met duidelijk enkele spontane opkomende geheugen verliezen. Hoe toepasselijk toch.
En zo kon het Hof veilig Schalken de hand boven het hoofd houden en konden alle klachten tegen Schalken geseponeerd worden.
Zie hier door te draaien en manipuleren krijgen de rechters altijd hun zin. Gewoon verkrachting van de waarheid.
Als ik Wilders was dan had ik de zitting verlaten met de mededeling dat ik mij niet liet beoordelen door een stel incompetente en partijdige rechters.

lyngbakken

@Paul Kirchhof:
Noblesse oblige is inderdaad iets anders dan de vraag of iets strafbaar is.
Het is een andere manier van kijken naar gedrag. Maar dat maakt het nog niet een onzinnig punt in de zaak Wilders.
Ik ben benieuwd of je ook het lesje ethiek dat de rechtbank richting Schalken heeft gegeven onzinnig vindt. Dat leidt ook strafrechtelijk tot niets, maar daar schrijf je niks over. Vind je dat voor Wilders als (ook volgens mij behendig) politicus ¨free fight for all¨ geldt, maar voor Schalken niet? Waarom dan?

Jan van Erp

Ik ben van mening dat de Rechtbank hier toch iets te kort door de bocht is gegaan. Het argument dat Schalken geen rechter meer is in de zaak Wilders en dat in de toekomst ook niet meer zal worden had niet doorslaggevend moeten zijn.
Schalken heeft meegeschreven aan het vonnis waarin is geoordeeld dat Wilders vervolgt moet worden. Schalken is dus ook van mening dat Wilders veroordeeld moet worden. Ook al zal het Schalken niet zijn die een eventuele veroordeling uit zal spreken, hij heeft nog steeds een ‘belang’ bij een veroordeling. Alleen daarom al had hij nooit met een getuige over de zaak Wilders mogen spreken. Of Schalken heeft willen beinvloeden of niet doet daar niets aan af.

Jan van Erp

Paul Kirchhoff

@lyngbakken

Mijn reactie betrof uw verwijt richting Wilders dat u inleidde met “Noblesse oblige”.

U vraagt mijn mening over het optreden van de heer Schalken.
Natuurlijk is dat optreden niet strafbaar. Dat wil nog niet zeggen dat het optreden van Schalken niet laakbaar is.
Dat is het naar mij mening wel.

Schalken had zich moeten realiseren dat de heer Jansen nog gehoord zou moeten worden als getuige in de zaak Wilders.
Schalken was als rechter betrokken bij de artikel 12 procedure en zou zich alleen daarom al van contact met Jansen laat staan van een uitwisseling van argumenten over de zaak Wilders moeten afzien.

Zou het kunnen zijn dat de heer Schalken zich in zijn positie als rechter onschendbaar acht waarmee dit soort discussies onder intelectuele heren volgens SChalken gewoon mogelijk moeten zijn?

c wildschut

@Van Erp: een nuanceverschil. Het is volgens mij niet zo dat als het Hof de vervolging beveelt, dat Hof ook per se vindt dat er een veroordeling moet volgen. Het Hof spreekt alleen uit dat er vervolgd zou moeten worden omdat er een reële kans is dat er een veroordeling uit volgt. Al kan het zo zijn dat Schalken persoonlijk vindt dat er een veroordeling zou moeten komen.
Met andere woorden: uit een artikel 12-beslissing kun je niet zomaar een aanstaande veroordeling afleiden. Dat is echt een stap te ver. De rechtbank heeft daar in haar tussenvonnis ook op gewezen.
Dat Schalken zelf een belang heeft bij een veroordeling zie ik niet zo, wat gebeurt er dan als Wilders wordt vrijgesproken? Met Schalken helemaal niets in ieder geval. De bevestiging van Schalkens eigen opvatting moet m.i. niet als een belang gezien worden, dan heb je als rechter veel te lange tenen waarop soms stevig getrapt zal worden.
Het gaat er gewoon om dat je als rechter die, op wat voor manier dan ook, bij de zaak betrokken is of in de toekomst zou kunnen raken, zich niet buiten de rechtszaal in een debat moet mengen. Omdat dat een schaduw over een genomen beslissing kan werpen of de schijn van vooringenomenheid kan wekken op het moment dat die rechter inderdaad bij de zaak betrokken raakt.

lyngbakken

@Paul Kirchhof,

Volgens mij verschillen we over Schalken niet echt van mening.
Je vraagt je af of hij zich als rechter misschien onschendbaar achtte. Dat zou kunnen, maar als ik zijn eigen verhaal goed heb begrepen, speelde vooral een rol dat hij onvoldoende onderscheid heeft gemaakt tussen zijn werk als rechter en als wetenschapper. Dat is volgens mij overigens evenzeer mis.
Voor mij gelden ook voor een volksvertegenwoordiger (helemaal als leider van een grote fractie) bijzondere standaarden. Net zo min als Schalken als hoogleraar mag ¨vergeten¨ dat hij ook rechter is bij een zaak waarin beide functies tegelijkertijd zijn betrokken, mag Wilders dat in een zaak waarin als verdachte zijn optreden als politicus aan de orde is. Ik verwijt Wilders vooral dat hij tijdens de strafzaak heeft gezegd dat anderhalf miljoen kiezers het vertrouwen in de rechter verliezen bij een veroordeling van hem. Dat is een volksvertegenwoordiger onwaardig wat mij betreft.

de Hond

@lyngbakken,
Ik denk dat Wilders dat gerust mag zeggen. Ik ben geen Wilders fan maar maar wat mij betreft mag hij nu al zeggen ook zonder veroordeling dat er geen vertrouwen is in de Nederlandse rechtspraak en haar rechters.

Jan van Erp

@C. Wildschut
Vandaag hebben we helaas kunnen zien hoe lang de tenen zijn van Schalken. In ieder geval zo lang dat de president van de Rechtbank meende dat Schalken zijn boekje te buiten gaat. Er zijn mensen (helaas ook rechters) die een dusdanig groot ego hebben dat ze heel graag achteraf hun gelijk bevestigd willen zien. Wat dat betreft had Schalken er belang bij dat Wilders veroordeeld zou worden.

Jan van Erp