Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Jonge strafrechtjuristen willen tegenwicht aan 'guur klimaat' van law and order

Er moet een tegenwicht komen tegen de ‘aanhoudende roep om zwaardere straffen en de vaak onvolledige, onjuiste en tendentieuze beeldvorming over individuele verdachten, criminaliteitscijfers en het regime in gevangenissen en tbs-klinieken’. En daarom publiceerden vijftien jonge strafrechtjuristen en criminologen in de GPD-kranten en morgen in het NJB een pleidooi om de verdachte of dader vooral weer als mens te zien.

De vijftien ondertekenaars zijn hoofdzakelijk promovendi, annex docenten aan diverse rechtenfaculteiten onder de 30 jaar. Zij willen met nadruk een tegengeluid laten horen ‘op de gure (strafrechtelijke) wind die door Nederland waait.’ Niemand doet ‘alleen maar goed of slecht’. Strafrecht bestaat alleen als gevolg van het menselijk tekort. Zij menen dat er in het maatschappelijk debat veel te gemakkelijk een scherpe lijn wordt getrokken tussen’wij’en ‘zij’. Terwijl, ‘wij net zo goed dader kunnen worden als u, u net zo goed als wij.’ Zij keren zich nadrukkelijk tegen het klimaat van ‘law and order’. De groep stoort zich aan het  gemak waarmee incidenten nieuwe wetgeving uitlokt. De groep schrijft:

“Wij zijn het oneens met hen die een tegenstelling creëren waar geen tegenstelling is. Denk aan de discussie over de (terecht!) toegenomen aandacht voor slachtoffers en nabestaanden. Vaak wordt hun leed gebruikt om een hardere aanpak van verdachten en veroordeelden te rechtvaardigen. Maar waarom zou gepaste aandacht voor slachtoffers niet samengaan met een stevige rechtspositie voor verdachte en dader? Bovendien is de vraag wat slachtoffers en nabestaanden wensen niet eenvoudig te beantwoorden. Geen mens is hetzelfde en wil hetzelfde. Naast harde waarden als vergelding en wraak bestaan ook milde waarden als verzoening en vergeving. Natuurlijk beseffen wij dat er slachtoffers of nabestaanden zijn die zich daartoe niet willen of kunnen zetten. Met respect daarvoor, benadrukken wij dat de kracht van vergeving en verzoening een hele samenleving sterker kan maken. Ten slotte onderstrepen wij dat strafrecht niet alleen dient voor vergelding. Het is er evengoed om herhaling te voorkomen en veroordeelden een nieuwe kans te bieden in onze maatschappij. Daar heeft iedereen iets aan.

[...] Zwaardere straffen en meer bevoegdheden voor justitie, politie en beveiligingspersoneel zijn niet nodig in een land waar de criminaliteit daalt. En waar rechters vergeleken met omringende landen streng straffen. Wij geloven in de kracht van de menselijke maat en van nieuwe kansen, verbetering en herstel. Omdat de verdachte of veroordeelde misschien een gevallen mens is, maar nog steeds een mens. Een mens als u en wij!”

Het manifest is ondertekend door Jannemieke Ouwerkerk, Ralph Hermans, Jacques Claessen, Jill Coster van Voorhout, Marianne Hirsch Ballin, Pauline Jacobs, Ferry de Jong, Lianne Kleijer-Kool, Marije Knapen, Niels van der Laan, Floris van Laanen, Sonja Meijer, Marloes van Noorloos, Anne Postma en Niels van Schaik.

Het pleidooi voor een ‘menselijke maat’ doet overigens sterk denken aan de Coornhertliga, een vereniging voor strafrechthervorming die van 1971 tot 1999 bestond. Deze is vernoemd naar Dirk Volkertsz Coornhert, grondlegger van het humanisme.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Strafrecht
Lees meer over:
veiligheid

13 reacties op 'Jonge strafrechtjuristen willen tegenwicht aan 'guur klimaat' van law and order'

Henk van der Wal

ik denk dat deze mensen niet weten wat er onder de bevolking leeft.
Het aantal verkeers doden daal heel hard en de bekeuringen worden
steeds hoger.

Dus voor misdaden moet dit ook zo zijn, want dat is vele malen erger
dan 4 km tehard rijden!!

van Coevorden

strafrecht was eens heel simpel: als was je schuldig werd je veroordeeld, was je onschuldig werd je vrijgesproken.

maar de juristen hebben er een zootje van gemaakt:
je wordt betrapt met drugs en vuurwapens maar de politieman had niet de juiste handtekening, resultaat de verdachte wordt vrijgelaten.

niemand die dit begrijpt, behalve bovengenoemde juristen naar ik aanneem. Dus kijk eens eerst in de spiegel naar de oorzaak van deze koude wind.

Elmer Hartkamp

Ik steun deze oproep van harte. Geert Wilders zal morgen wel weer met een populistische ‘slappe linkse kerk’ of ‘vrees voor de toekomst van het Nederlands strafrecht’ komen. Soit.

Jitso Keizer

In veel gevallen is een zwaardere straf juist wel gerechtvaardigd, namelijk dwangarbeid, maar van kortere duur dan gevangenisstraf. Bijvoorbeeld keien rapen op Spitsbergen ter versterking van onze dijken is heel wel mogelijk en passend voor lieden die met weinig inspanning, de wet overtredend, snel rijk hopen te worden zoals drugshandelaren. Daarna kunnen ze hun talenten weer op een positieve manier gebruiken.
Idem zoiets voor bedriegers in mooie funkties en lees hiertoe mijn nieuwe stuk straattheater op http://www.janjitso.blogspot.com, geschreven naar aanleiding van de berichtgeving in de NRC (en de column van Van ‘t Hek) over topsalarissen zoals bij de Shell.
[...]

N. van Dijke

Weinig criminelen plegen misdaden om doelbewust anderen eens leed toe te voegen. In veel gevallen zijn het mensen die in de war zijn, psychisch niet in orde. Een groot deel van de gevangenisbevolking hoort eerder in een psychiatrische instelling thuis.
Natuurlijk zijn er ook anderen en natuurlijk blijft iedereen verantwoordelijk voor zijn/haar daden.
Maar er wordt nu een vals beeld geschapen,waarin criminelen worden afgeschilderd als de broertjes van Hannibal Lector.

De realiteit is anders.

Marius van Huygen

“Jonge strafrechtjuristen willen tegenwicht aan ‘guur klimaat’ van law and order”

De maatschappelijk verharding wordt vooral veroorzaakt door de neoliberale cultuur waar het recht van de sterkste als norm en als rechtvaardiging daarvoor geldt en zodoende leidt tot een algehele normvervaging waarbij de economische en politieke elite zelf het slechte voorbeeld geeft door het niet erg nauw met die maatschappelijke regels te nemen.
Paradoxaal schreeuwt dezelfde economische en politiek elite het hardst om hardere rechtshandhaving om die zaken waar zij zelf het meest last van heeft. Criminelen en ‘werklozen’ moeten vanuit de neoliberale hoek vooral hard worden gestraft en gedisciplineerd, dit om hun ‘winstmaximalisatie’ zo makkelijk mogelijk te realiseren.
Dat er onder het huidige neoliberale bewind een grote maatschappelijk onderklasse aan het ontstaan is waarbij grotere criminaliteit dan het gevolg is wordt door hen voor het gemak maar vergeten. De opinie vorming middels de Telegraaf wordt dan leidend voor het debat in de politiek en het recht.
Het huidige neoliberale klimaat is niet die van ‘vergeving en verzoening’ zoals bovengenoemde 15 strafrechtjuristen stellen omdat de praktijk van de neoliberale ideologie juist gebaseerd is op competitie en strijd waarbij de verliezers het aan zichzelf te wijten hebben en zelf maar moeten zien te overleven.
De ‘menselijke maat’ is hier inderdaad zoek. Ook binnen het strafrecht waait momenteel de wind van de neoliberale elite. Klasse justitie en rechtsongelijkheid zijn dan het gevolg.
Een samenleving waarbij rijken een goede advocaat kunnen betalen en de armen het met minder rechtsbescherming moeten doen.
Ook dat laatste behoort bij een ‘guur klimaat van law en order’.

J.v.Loveren

Strafrecht bestaat alleen als gevolg van het menselijk tekort. Waaruit dat menselijk tekort precies bestaat wordt door onze wetenschappers niet vermeld. Omgekeerd mag je dus veronderstellen dat zonder het menselijk tekort er geen strafrecht nodig zal zijn. Niemand doet alleen maar goed of slecht. De vraag is wel wat er precies wordt verstaan onder het goede en het kwade? Welke maat wordt hiervoor gehanteerd en door wie wordt deze maat bepaald? Terwijl ‘wij net zo goed dader kunnen worden als u, u net zo goed als wij.’Een logische verklaring wordt hiervoor niet gegeven. Tot voor kort was de rechtspositie van verdachten en daders steviger dan die van de slachtoffers. Konden criminelen zich een betere en duurdere advocaat permitteren dan de slachtoffers. Gingen zware criminelen vrijuit en kregen slachtoffers niets vergoed voor geleden schade. De vraag wat slachtoffers en nabestaanden wensen is niet eenvoudig te beantwoorden.
Geen mens is het zelfde en wil het zelfde. Een eenvoudige conclusie die in deze vorm niet verder hoeft te worden onderzocht. Teksten als dat verzoening en vergelding een volk alleen maar sterker maken kan men in alle gebedsboeken vinden. Net als vergelding en wraak. Zo vergaf God bijvoorbeeld de twee moordenaars die naast hem hingen aan hun kruis. Maar die goddelijke vergevingsgezindheid en verzoening is bij de gewelddadige mens en zijn rechters nog ver te zoeken. Het strafrecht is er niet alleen voor vergelding het is er evengoed om herhaling te voorkomen en veroordeelden een nieuwe kans te bieden in onze maatschappij. Op zich een nobel en humaan streven maar in die zelfde maatschappij zorgt een harde kern van criminelen nog altijd voor toestanden waar niemand iets aan heeft of mee kan. Minder aangiften zorgen voor een dalende criminaliteit in ons land.
Stapels dossiers moeten door achterstand bij politie en justitie nog worden behandeld of zijn eenvoudigweg al verjaard. Meer uitvergroot, sociaal, maatschappelijk en economisch bekeken worden velen tot hun (mis)daden gedwongen en zijn wij allen daaraan schuldig. Achter iedere crimineel schuilt een verhaal. Niet iedere crimineel is een gevallen mens, niet ieder gevallen mens een crimineel. Moordenaars en verkrachters zijn ook mensen maar wel mensen die op beestachtige wijze anderen hebben ontmenst. De vraag is dan ook hoe het verhaal van onze nog jonge promovendi annex docenten eruit zou zien nadat zij door deze gevallenen van onze maatschappij zouden zijn mishandeld of verkracht? Is het mogelijk om iemand op menselijke meer begrijpelijke wijze te mishandelen, verkrachten of te vermoorden? Wat de jonge strafrechtjuristen schrijven verdiend zeker aandacht maar getuigt ook van naïviteit en onervarenheid. U en wij, wie of wat we zijn of uiteindelijk zullen worden zal altijd wel een raadsel blijven.

annie sloth

persoonlijk heb ik niets tegen deze mensen, maar het zou ze sieren als deze mensen eens een jaar+
in een achterstandswijk zouden wonen en de dagelijkse ellende van dichtbij mee maken zijn deze ondertekenaars dan nog steeds zo vriendelijk jegens daders en minder mild voor de slachtoffers van straat terreur??

c wildschut

Ik lees in de brief helemaal niet een ‘soft’ pleidooi tegen straffen. Ook geen overdreven vriendelijkheid jegens daders. Het manifest doet dus wel denken aan de Coornhertliga, maar lijkt me beslist niet hetzelfde.
Wat het wél is, is een oproep om eens goed na te denken waar het strafrecht toe moet dienen, en wie nu eigenlijk die daders zijn waarvan ‘we’ roepen dat ze hard gestraft moeten worden en vooral geen rechten moeten hebben.
Als we weer gaan nadenken, moet vooropgesteld worden dat niemand schuldig geacht mag worden, tot het tegendeel bewezen is. Zó fundamenteel, maar telkens weer vergeten (@Van Coevorden).
Verder zou blijken dat een heel aantal daders, zoals hierboven terecht opgemerkt, misschien meer in een kliniek dan een cel thuis hoort. Neemt hun daderschap en verantwoordelijkheid daarvoor niet weg, maar verandert misschien wel de manier waarover men over een gerechtvaardigde straf(maat) denkt. Een autist neem je zijn contactgestoorde trekjes ook niet zo kwalijk.
Een ander belangrijk deel van de daders zijn mensen zoals u en ik, die in een vlaag van woede, emotie en/of dronkenschap domme dingen doen. Of die zonder na te denken te hard rijden en zo iemand doden of letsel toebrengen. Kwade opzet van een verachtelijke crimineel? Neuh… Schuldig en strafbaar? Ja!!
En ja, een héél klein deel van de daders is zo ontspoord en niet meer te redden, dat een harde, zware straf de aangewezen weg is. En die wordt in het strafrecht tegenwoordig wel bewandeld, geloof ik. Ik wijs op het toenemende aantal levenslag gestraften (=tot de dood weg, anders dan in omringende landen en óók de VS) en de eindeloze tbs-behandelingen.

P. Bruinsma

In het stuk wordt gesteld dat er een guur klimaat heerst van law en order. Ook wordt gesteld dat: Zwaardere straffen en meer bevoegdheden voor justitie, politie en beveiligingspersoneel zijn niet nodig in een land waar de criminaliteit daalt. Voor mij moet dat maar eens bewezen worden. Als maar 1% van de misdaden uiteindelijk tot een veroordeling leidt is het moeilijk om te stellen dat er minder misdaden worden gepleegd. En probeer vandaag de dag maar eens aangifte te doen. In en rondom Leiden zijn een aantal politie bureaus gesloten. Als je dit soort zaken weet zijn statistieken twijfelachtig. Bovendien denk ik dat juristen bijna niets van statistiek en/of kansberekening begrijpen. Ik denk dat de aangifte bereidheid steeds minder wordt omdat steeds meer mensen ook nog eens worden bedreigd door die lieve criminelen om vooral geen aangifte te doen. Daarbij actief ondersteund door de politie die ook niet om een aangifte verlegen zitten. Voorbeeld uit de praktijk: een buurman gooit van 6 hoog een glas naar beneden en raakt bijna een buurmeisje. De politie komt langs en bekijkt de zaak terplekke. Het bijna slachtoffer wordt niet gevraagd aangifte te doen. Ik zou de opstellers adviseren om wekelijks opsporing verzocht te kijken om daar de lieve licht of donker getinte jongens aan het werk te zien die bejaarden thuis beroven en half doodslaan.Of grof geweld gebruiken bij overvallen.

M.D.Seedorf

Ik ondersteun het manifest van deze juristen van ganser harte. Het heersende klimaat is een guur klimaat van een steeds verder voortschrijdend strafrechtelijk instrumentalisme waarin rechtsbescherming steeds meer ondergeschikt dreigt te worden. Dit is een tendens die zijn oorsprong in de jaren ’80 vindt, maar naar ik vrees nog lang niet op het hoogtepunt is. Instrumentalisme houdt m.i. in dat het strafrecht een middel is om bepaalde politiek gemotiveerde doelen zo efficiënt mogelijk te bereiken. Obstakels, zoals rechtsbescherming, dienen te worden omzeild of te worden verwijderd. De verticale rechtsbescherming gaat dus ten koste van horizontale rechtsbescherming. Anders gezegd wordt er voortdurend gezaagd aan wettelijke waarborgen (zoals bv. het ne bis in idem beginsel, nulla poena beginsel, fair trial beginsel, gelijke toegang tot een rechter, etc.) dat bescherming biedt aan iedere burger en de macht van de overheid in balans houdt. Deze balans is echter doorgeslagen. Enerzijds wordt rechtsbescherming afgeschilderd als inefficiënt. Het belemmerd immers de veroordeling van criminelen en het kan worden gezien als het slap de hand boven het hoofd houden van daders. Anderzijds wordt er eenduidig de aandacht gelegd op de illusie dat strafrecht alleen bestaat uit het bestrijden van criminaliteit, wordt er een ‘wij’ vs. ‘zij’ illusie gecreëerd waarin ‘zij’ al hun rechten zijn verloren en wordt het materieel strafrecht gezien als een middel is om een politiek doel te bereiken waarbij de waarde niet in het strafrecht zelf ligt maar waarbij de waarde buiten het strafrecht ligt, etc. Wat dhr./mevr. Wildschut terecht aangaf is dat het beslist geen soft pleidooi is. Het dient te worden gezien als een oproep om goed na te denken over de weg die men op dit moment bewandeld. Mocht het op deze wijze doorgaan dan is de kans groot dat wij op een dag in een politiestaat wakker worden waarin de overheid absolute macht heeft en waarin niemand nog toegang heeft tot een onafhankelijke rechter. Het is dan ook geen naïeve oproep van een aantal jonge,wereldvreemde wetenschappers ver weg in een villawijk (je wordt niet rijk als je AIO/promvendus wordt, integendeel zelfs. Het is vrij slecht betaald, zeker als je ziet wat je in het bedrijfsleven kan verdienen) maar om een terecht gevoel van groeiend onbehagen, geuit door jonge intelligente mensen die midden in de samenleving staan.

Max Molenaar

Maak wetenschappelijk webforum over criminologie.
In veel conflictsituaties is verzoening nodig om welzijn te herstellen, bijvoorbeeld in oorlogssituaties en bij familieruzies. Maar ik vind het een onwetenschappelijke generalisatie van dat principe, om te stellen dat verzoening en vergeving ten opzichte van criminele veelplegers zou leiden tot vermindering van misdaad.

In hoeverre en in in welke gevallen verzoening en vergeving leiden tot criminaliteitsvermindering, moet vooral worden bezien op basis van het wereldwijd beschikbare onderzoek op het gebied van penologie.

In Singapore gaat een veel strenger strafklimaat dan in Nederland, samen met veel lagere criminaliteitscijfers dan hier en een bloeiende economie.

Ik nodig de ondertekenaars uit om een wetenschappelijk webforum te organiseren, waar constructief wordt gediscussieerd over criminaliteitsvermindering, op basis van recente wetenschappelijke onderzoeksresultaten.

Ze kunnen daarnaast ook een Engelstalige variant van dat webforum maken, zodat we daar internationale top-experts op het gebied van criminologie kunnen uitnodigen om mee te discussiëren.

Ik stel voor dat de ondertekenaars contact leggen met criminelen en met slachtoffers van criminaliteit in achterstandwijken, bijvoorbeeld via de reclassering respectievelijk slachtofferhulp. Ook kunnen ze af en toe mee doen met politiediensten. Daardoor zullen ze mogelijk een duidelijker beeld krijgen van criminaliteit in de praktijk.

Niet iedereen die ooit een delict pleegt is slecht, maar er bestaan wel zeer slechte, gewetenloze, gewelddadige en gevaarlijke veelplegers. Ook kan de georganiseerde misdaad een ontwrichtende factor vormen in onze samenleving.

De ondertekenaars zouden zich ook moeten verdiepen in wetenschappelijk onderzoek op het gebied van psychopathie. Er zijn volgens deskundigen in Nederland naar schatting 250 duizend psychopaten. Een psychopaat heeft niet of nauwelijks een geweten. Psychopathie is volgens onderzoek nog niet te behandelen volgende de nu bekende methoden van psychotherapie. Psychopaten hebben veel minder empathie dan de meeste andere mensen. Psychopaten blijken niet zelden een zeer verantwoordelijke leidinggevende baan te hebben. Het feit dat iemand valt onder de diagnose psychopathie of ASP, betekent niet dat straf voor hen niet effectief kan zijn, als die straffen hen fyseiek belemmeren om misdrijven te plegen.

Celstraf is vaak ongeschikt voor criminelen. We moeten zeer langdurige creatieve alternatieve straffen ontwikkelen, die veroordeelden fysiek belemmeren om misdrijven te plegen.

Ik stem op de SP.

Max Molenaar

Welke concrete voorstellen doen de ondertekenaars van het manifest?
Aan alle ondertekenaars van het manifest.

*Wat zijn jullie concrete voorstellen voor het verminderen van criminaliteit en andere vormen van wangedrag in Nederland? Daarbij kun je denken aan preventie en repressie. Bijvoorbeeld aspecten als mentale begeleiding en GGZ, opvoeding, buurtontwikkeling, burgerparticipatie, reclassering, opleiding, werk, multiculturele aspecten, huisvesting, media, straffen, politie, politieke organisatie, economisch beleid, inkomensbeleid, internationale samenwerking, enz….

* Wat zijn de geschatte kosten van die nieuwe aanpak en uit welke bronnen moet dat volgens jullie worden gefinancierd?

* Op welke specifieke (buitenlandse) onderzoeksresultaten zijn jullie voorstellen gebaseerd? Dit vind ik het belangrijkste aspect.

* Welke specifieke effectonderzoeken stellen jullie voor op het gebied van nieuwe justitiële interventies en andere vormen van criminaliteitsvermindering?