Terroristen vinden de hele dag bekeken en afgeluisterd worden het ergst
De aparte Terroristen Afdeling in Vught heeft misschien z’n langste tijd gehad. Het wordt in ieder geval mogelijk voor gedetineerden om intern te worden overgeplaatst. Staatssecretaris Teeven (VVD, justitie) gaat voorzichtig mee in een advies dat juist waarschuwde voor extra risico’s van het samen ophokken van jihadisten. Maar hoe leven deze gedetineerden eigenlijk?
In het volledige rapport van de faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen van de RU Groningen staat een gedetailleerde beschrijving van het gevangenis regime. De beschrijving is te vinden in hoofdstuk 6 vanaf blz 136. Daar wordt de beginsituatie van 2006 vergeleken met die in 2010, waarin een aantal ervaringen tot aanpassingen hebben geleid. Het rapport is vrij kritisch over de TA van de Penitentiaire Inrichting Vught. De TA kan juist voor nieuwe veiligheidsproblemen zorgen, bijvoorbeeld doordat de gedetineerden zich martelaren gaan voelen. Ook kunnen verwante groepen in de samenleving radicaliseren, juist omdat hun geestverwanten apart worden behandeld door de overheid. Aan resocialisatie wordt op de TA bovendien geen aandacht besteed, waardoor de kans op recidive groter wordt. Hier de samenvatting van de leefomstandigheden in 2010:
- de TA is sinds 2009 fysiek ondergebracht in Unit 5, ofwel de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) die bestaat uit 4 afdelingen met zes cellen. De TA omvat één afdeling. Iedere afdeling heeft een eigen luchtplaats, en een eigen recreatie-, studie-, fitness- en kookruimte. De bezoekersruimten en sportzaal worden gedeeld. Het gebouw is licht en modern. De vier afdelingsruimten worden permanent met audio en videoverbinding afgeluisterd en bekeken. Andere gemeenschappelijke ruimten kunnen vanuit de centrale ‘bewakerswacht’ alleen worden geobserveerd.
- TA-bewoners kunnen wekelijks boeken lenen uit de gevangenisbibliotheek. Maar niet allemaal. Er bestaat een lijst ’verboden boeken’. Ze mogen niet naar de bibliotheek, maar moeten kiezen van een lijst. Externe boeken kunnen worden aangevraagd.
- Eén uur ‘persoonlijk’ bezoek per week is toegestaan. Dat is exclusief advocaten en andere functionarissen. Persoonlijke bezoekers moeten tevoren worden gescreend. Er kunnen niet meer dan tien gescreende namen op de lijst staan. En die personen mogen niet voorkomen op de lijst van een medegedetineerde. Een persoonlijke bezoeker moet tenminste twee maanden op de lijst blijven bestaan. De directeur bepaalt of de bezoeker mag komen. Een bezoeker mag niet langer dan een jaar worden geweigerd. De gedetineerde mag een bezwaar of beroep indienen.
- TA bewoners mogen hun bezoekers ‘zonder glas’ ontvangen. (Dat mogen de EBI bewoners niet). Er mag bij binnenkomst en vertrek alleen een hand worden gegeven. Na afloop wordt de gedetineerde altijd aan kleding èn aan het lichaam gefouilleerd. Veel gedetineerden kiezen voor bezoek ‘achter glas’ omdat het fouilleren bezwarend wordt gevonden. Eén keer per zes weken is een ‘knuffelbezoek’ mogelijk. Dan mag de gedetineerde zijn kinderen vasthouden, gedurende de eerste en laatste vijf minuten van het bezoek.
- Er mag éénmaal per week tien minuten worden getelefoneerd met een persoonlijk contact van de bezoekerslijst. Het gesprek wordt meegeluisterd, opgenomen en eventueel vertaald.
- Verzenden en ontvangen van post is toegestaan, maar de gevangenisleiding leest mee en kan post tegenhouden.
- De TA-gedetineerden luchten, recreëren en sporten in ‘beperkte gemeenschap’ van nooit meer dan vier personen. Als ‘de gang’ van zes cellen maximaal is bezet dan wachten gedetineerde 5 en 6 in de cel op hun beurt.
- De groep verblijft gemiddeld 40 uur per week buiten de eigen cel, op de afdeling. De lunch is op cel. Er kan twee maal per dag een uur worden gelucht. Tweemaal per week is er begeleid sporten. De TA heeft een eigen fitnessruimte. En sinds de zomer van vorig jaar een zwembad, dat ‘tijdens sportmomenten’ gebruikt kan worden. Ook door de bewoners van de EBI.
- Iedere cel heeft een eigen douche. Het gebruik is vrij. Iedere TA bewoner mag koken, maar is dan alleen in de kookruimte. Er wordt incidenteel wel voor elkaar gekookt, maar altijd apart in de eigen cel gegeten. Dit ‘wegens de veiligheid betreffende het gebruik van bestek’.
- Onderwijs kan worden gevolgd via de Open Universiteit. De studierichtingen moeten worden goedgekeurd door de leiding. In de praktijk variëren ze van sociale wetenschap, bedrijfskunde tot talen. Contact met de OU wordt verzorgd door de docent van de inrichting. Gedetineerden maken gebruik van een gezamenlijke onderwijscomputer. Op initiatief van het gevangenispersoneel wordt geprobeerd voor gedetineerden een discman te regelen, voor luisterboeken en hoorcolleges.
- Dagelijks maakt het personeel gedragsrapportages over individuele gedetineerden. Het personeel heeft een vijfdaagse cursus ´radicale islam´ gevolgd en bestudeerde de dossiers van de gedetineerden. Ook is ereen cursus ´verbaal judo´ gevolgd, omschreven als communicatietechnieken om conflictsituaties te vermijden.
En hoe wordt het regime ervaren, zowel door personeel als gedetineerden? Hierbij letterlijk de enige citaten uit de interviews die de onderzoekers publiceerden.
Het afdelingshoofd over onderwijsmogelijkheden.
“Wat belangrijk is, is om ze te overladen met boeken en tijdschriften. Juist om op die manier twijfel te zaaien. Want als je op het station staat om jezelf op te blazen moet je echt voor 100% geloven dat dat het juiste is. Als je voor 10% twijfelt doe je het volgens mij al niet meer. En juist door mensen te interesseren voor wetenschap, een opleiding en wat meer wereldwijsheid te geven, kan je misschien toch en een andere blik op de toekomst bieden“.
Het afdelingshoofd over het dagprogramma.
“Ik heb liever dat ze met z’n allen in de buitenlucht staan of in de recreatieruimte de krant zitten te lezen, dan dat ze de hele dag op hun cel moeten zitten. Als ze in hun cel zijn heb je geen idee wat ze doen of hoe het met ze gaat. Door ze wat afleiding te geven houd je contact met ze en kan je voorkomen dat ze eenzaam wegkwijnen`
Gedetineerden over privacy.
“Het moeilijkst vind ik het totale gebrek aan privacy. Het is hier net Big Brother, maar dan echt. Ik word er bang van als ik daar aan denk, het is niet goed voor je geestestoestand als je voortdurend wordt bekeken en meegeluisterd. Ik probeer er niet aan te denken, maar je ontkomt er niet aan.”
´´Met name het fouilleren is naar, maar dat kan je niet ontwijken. Iedere dag word je over je hele lichaam betast, op alle persoonlijke plekken. Daardoor zie ik er ´s ochtends soms echt tegenop mijn cel uit te komen´´.
“Ze interpreteren iedere stap die je hier zet, en ze schrijven alles op. Als ze bij je aan de cel komen en je zegt niet enthousiast genoeg goedemorgen, dan noteren ze dat je vandaag in een slecht humeur bent. Als je de dag erna weer niet enthousiast genoeg bent gaan ze zich afvragen of er iets met je aan de hand is. Zo wordt een waardeoordeel verbonden aan gedrag waar vaak helemaal geen bedoeling achter zit.”
Reageren? Argumenteren en nuanceren verplicht. Volledige naamsvermelding.
