Tijdelijke benoemde rechters en officieren bestaan, óók in Europese democratische landen
Zijn er Europese landen waar rechters voor een bepaalde tijd worden benoemd of misschien wel gekozen? De vraag dringt zich op nu PVV leider Geert Wilders dat voorstel ook voor Nederland heeft gedaan. Lees hier het bericht. Hij vindt dat een benoeming als rechter moet gelden voor een periode die van rechtswege na een aantal jaren afloopt, waarna herbenoeming mogelijk kan zijn na een evaluatiegesprek.
Het was even zoeken, maar die landen zijn er. Zwitserland is het bekendste voorbeeld. Dat land is een Bondsstaat met 26 kantons, waar rechters soms gekozen worden door de bevolking en soms benoemd door het parlement. Het gaat doorgaans om een benoemingstermijn van zes jaar. Oefen uw Duits en lees hier (.pdf) de samenvattende inleiding uit het Zwitserse vakblad ‘Parlament’ dat een heel nummer wijdde aan rechterverkiezingen. Kennelijk was daar aanleiding toe. In Zwitserland wordt namelijk steeds meer gedebatteerd over de verhouding tussen parlement en rechterlijke macht. Onder meer over de vraag of en in welke mate het parlement sanctiebevoegdheid heeft bij ‘ungebuehrliches Verhalten’ (onjuist gedrag) van het Federale Hof. Voorlopige conclusie: er is van alles op aan te merken, maar rechters laten kiezen door het parlement is ‘van alle onvolkomen systemen het minst onvolkomen’.
Verkiezingen door het parlement geeft de rechter namelijk directe democratische legitimatie. In Zwitserland, een federaal land met drie talen zonder officiële hoofdstad en een traditie van neutraliteit en directe democratie, telt dat zwaar. De prijs die ervoor wordt betaald is wel ‘eine gewisse Politisierung’. Het artikel bespreekt de problemen die er zijn met niet-transparante criteria, met het niet tijdig melden van vacatures, met ongelijke kansen en natuurlijk het feit dat gekwalificeerde partijloze rechters geen kans maken. En er is het probleem van de herverkiezing van rechters. Dat mag niet uitlopen op een referendum over de beslissingen in individuele zaken, merkt de auteur op. Verder moeten rechters na hun verkiezing worden vrijgesteld van partijpolitieke verplichtingen. En de partij mag geen verwachtingen koesteren van ‘hun’ rechters. Een hele waslijst dus. Maar in Zwitserland hebben ze liever dat, dan dat ‘Bern’ alle rechters voor het leven benoemt.
Uit dit rapport (.pdf) van de Raad van Europa blijkt dat in 40 van de 47 lidstaten rechters wel een onbeperkte aanstelling hebben. Behalve in Zwitserland komen tijdelijke benoemde rechters volgens dit rapport ook in Andorra, Georgië, Finland, Monaco, Noorwegen en Bosnië Herzegowina. Hoogleraar Philip Langbroek van de Universiteit Utrecht, die deze informatie ter beschikking stelde, merkt wel op dat Monaco een ‘geval apart’ is omdat daar ook Franse rechters tijdelijk benoemd kunnen worden.
Azerbeidjan, Duitsland, Bulgarije, Kroatië, Hongarije, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta en Moldavië hebben proefperiodes voor rechters die variëren van 1 tot 5 jaar. Jonge Nederlandse kandidaat-rechters of officieren die de interne zes jarige opleiding volgen, worden overigens ook pas voor het leven aangesteld ná de opleiding. Oudere, ervaren juristen die als ‘zij instromer’ bij de Nederlandse rechterlijke macht gaan werken, worden eveneens pas na een of anderhalf jaar opleiding vast benoemd. In alle landen van de Raad van Europa betekent overigens een ‘benoeming voor het leven’ dat die eindigt bij de algemene pensioneringsdatum. In het Verenigd Koninkrijk ligt die op 72. In Nederland kan een rechter tot zijn 70e doorwerken.
In een aantal landen is de officier van justitie in tijdelijke dienst. Diens aanstelling loopt af na zes jaar of een individueel afgesproken periode en kan hernieuwd worden. Dan gaat het om Andorra, IJsland, Malta, Montenegro, Zwitserland, Noord Ierland, Schtoland, Engeland en Wales.
Voelt u voor tijdelijk benoemde rechters en officieren? Of vreest u voor hun onafhankelijkheid, t.o.v. degene die ze aanstelt?
Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.
