De Uitspraak: Mag de sociale dienst een uitsluitend Spaans sprekende vrouw verhoren zonder tolk?
Mag de sociale dienst bij een vermoeden van fraude een ‘confrontatiegesprek’ houden met een Colombiaanse vrouw, die slecht Nederlands spreekt zonder tolk? Met commentaar van NJB medewerkers Inge van der Vlies, hoogleraar staats- en bestuursrecht in Amsterdam en Guus Heerma van Voss, hoogleraar sociaal recht in Leiden.
De Zaak. De sociale dienst krijgt een anonieme tip dat een uitkeringsontvanger bijverdient als raamprostituee. De sociale recherche wandelt gedurende twee maanden zeven keer langs het opgegeven adres en ziet haar vijf keer ‘achter het raam’ aan het werk. De gemeente beëindigt haar uitkering en wijst haar bezwaar daartegen af. De gemeente wil dat de vrouw ruim 33000 euro terugbetaalt die ze gedurende twee en eenhalf jaar ontving. En wel op basis van de wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers.
Wat verklaart de vrouw? Volgens de gemeente geeft ze toe naast haar uitkering die ze in 2004 kreeg, als prostituee te hebben doorgewerkt. Dat beroep oefende ze uit sinds ze in 1990 uit Colombia naar Nederland kwam.
Van dit zogeheten confrontatiegesprek wordt een verslag opgemaakt dat de vrouw op iedere bladzijde tekent voor gezien en begrepen. Het gesprek wordt in het Nederlands gevoerd, hoewel ze slecht Nederlands verstaat. Ze heeft daarom een tolk meegenomen, een kennis. Maar de ambtenaren willen alleen met haar praten. De tolk moet op de gang blijven. Achteraf verklaren de ambtenaren dat de vrouw goed kon worden uitgelegd waar het om ging. En dat ze ‘in het verloop van het gesprek steeds beter Nederlands leek te begrijpen’. Zij konden een gedetailleerde verklaring met haar opstellen.
De vrouw gaat echter tegen de afwijzing van haar bezwaar in beroep bij de rechtbank. En daarna bij de Centrale Raad van Beroep, de hoogste rechter in sociale verzekeringszaken. Zij herroept haar handtekening onder de verklaring omdat ze niet begreep wat haar werd gevraagd.
Sprak de vrouw voldoende Nederlands om zo te kunnen worden verhoord? In het uitkeringsdossier van de vrouw bevinden zich oudere stukken waaruit blijkt dat ze nauwelijks Nederlands spreekt. Bij de verlenging van haar uitkering werd gerapporteerd dat een cursus Nederlands ‘dringend noodzakelijk’ is. De vrouw heeft naar de zitting ook getuigen meegenomen. Onder meer de lerares die de cursus Nederlands gaf. Die verklaart dat ze zo vaak afwezig was dat haar kennis als ‘zeer beperkt’ gezien moet worden. Ook een maatschappelijk werkster verklaart dat de vrouw eigenlijk alleen Spaans spreekt. Net als haar ex-echtgenoot die opmerkt dat ze geen Nederlands kan lezen of schrijven. En dat ze tegen iedereen die haar in het Nederlands aanspreekt ‘ja’ pleegt te zeggen.
Hoe oordeelt de rechter? Die vindt dat de vrouw niet volledig heeft kunnen begrijpen wat de ambtenaren haar vertelden. Dat ze ‘steeds beter’ Nederlands verstond tijdens het gesprek vindt de rechter niet aannemelijk. De gemeente had een tolk behoren in te schakelen omdat de juistheid van haar verklaring anders niet gewaarborgd is. Ander bewijs dan haar verklaring en de anonieme tip ontbreekt ook. Er is alleen een korte periode op straat geobserveerd. Er is bijvoorbeeld geen navraag gedaan bij raamverhuurders. Het besluit tot intrekken en terugvorderen is dus niet zorgvuldig genomen en onvoldoende gemotiveerd. De gemeente moet opnieuw een besluit nemen.
De uitspraak (LJ BO5977) is hier te vinden.
Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.
