Russen dagen Nederland voor Europese Hof in Straatsburg om 'weeffout in procesrecht'
Vaak staat de Russische rechtspraak in de beklaagdenbank. Nu draaien Russen het een keer om. Oliemaatschappij Rosneft dient een klacht tegen Nederland in bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Rosneft vindt dat ze ten onrechte door het Amsterdamse gerechtshof is gedwongen om een lening van 400 miljoen dollar terug te betalen. Ze noemt het ‘onbehoorlijke rechtspleging’ dat in die beslissing Russische rechters als niet-onpartijdig worden aangemerkt. Maar toen Rosneft dat bij de Hoge Raad wilde bestrijden, werd de oliemaatschappij niet-ontvankelijk verklaard. En dat steekt de Russen.
In de klacht bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens draait het uiteindelijk om één punt: tegenstrever Yukos kon op grond van de Nederlandse wet wel in beroep van een afwijzing van een verzoek tot tenuitvoerlegging van een arbitraal vonnis, maar Rosneft mag niet in beroep tegen toewijzing van een tenuitvoerlegging van dat vonnis (dus betaling van die lening). Dat is een weeffout in het het Nederlandse civiele procesrecht die je in omliggende landen niet ziet, vinden de advocaten van Rosneft, en zorgt voor strijdigheid met het equality-of-armsbeginsel in artikel 6 uit het Europese verdrag voor de Rechten van de Mens.
De gang naar Straatsburg is voor het beursgenoteerde Rosneft, waarin de Russische staat een meerderheid van de aandelen heeft, een opmerkelijk stap in de enorme reeks aan procedures die op allerlei plaatsen in de wereld worden gevoerd over de erfenis van de failliete oliemaatschappij Yukos. Amerikaanse voormalige bestuurders van Yukos proberen, naar ze zeggen in het belang van hun aandeelhouders, zoveel mogelijk van de buitenlandse Yukosbezittingen te behouden (zij houden, met hun eigen inkleuring, hier een overzicht van alle juridische procedures bij). De Russische curator en kopers van door hem en door de Russische staat georganiseerde veilingen proberen juist te zorgen dat ze ook daadwerkelijk over de Yukosonderdelen kunnen beschikken. Nederland is een van de belangrijkste landen in al die procedures, omdat Yukos hier veel postbusfirma’s heeft gesticht en ook Nederlandse beschermingsconstructies gebruikt om bezittingen overal in de wereld af te schermen. Dat aantrekkelijke vestigingsklimaat levert Nederland nu dus een klacht bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens op.
Rosneft, lang een vrij kleine Russische oliemaatschappij, heeft het grootste deel van Yukos overgenomen. Dat laatste bedrijf van oligarch Michail Chodorkovski ging uiteindelijk in 2006 failliet, nadat de Russische belastingdienst in 2003 forse navorderingen had ingediend. Chodorkovski zelf werd wegens belastingfraude veroordeeld tot een gevangenisstraf van 8 jaar. (Waarschijnlijk nog voor het eind van dit jaar doet de Russische rechter uitspraak in een tweede aanklacht over verduistering van olie, waardoor hij nogmaals voor maximaal 14 jaar opgesloten kan worden).
Met de overname van dochter Yukos Yukansgeneft (YNG) kreeg Rosneft ook een schuld van 400 miljoen dollar mee die het had bij zusterbedrijf Yukos Capital (gevestigd in Luxemburg). Deze had de leningen verstrekt in 2003 en 2004, toen Yukos al in aanvaring was gekomen met de Russische fiscus. Volgens Rosneft waren dit “nepleningen”, die als onderdeel van de belastingfraude werden gebruikt om illegaal gemaakte winsten weg te sluizen. Daarom wilde Rosneft ze ook niet terugbetalen.
In 2005 besloot een internationale arbitragerechter in Moskou echter dat Rosneft ze wel moest betalen. Vervolgens legde Rosneft die beslissing voor aan de Russische rechtbank, die oordeelde dat de arbitragerechters partijdig waren en deze leningen vals waren. Ook de rechter in hoger beroep en de Russische Hoge Raad steunden dat oordeel.Vervolgens wees de Amsterdamse rechtbank in een vonnis op 28 februari 2008 op grond van die beslissingen het verzoek van Yukos Capital voor een verlof om het arbitrale vonnis ten uitvoer te leggen af.
Maar in hoger beroep verwierp het Amsterdamse gerechtshof een jaar later die beslissing en gaf het wel het verlof tot de tenuitvoerlegging van het vonnis. Een belangrijk onderdeel van de argumentatie van het hof was dat de Russische rechters niet onafhankelijk zouden zijn en partijdig.Rosneft vindt dat het hof zich daarbij vooral baseerde op, zoals haar Nederlandse advocaat Carl Hamm zegt, “geruchten en krantenknipsels”, maar niet op een eigen feitenonderzoek naar de frauduleuze leningen en ook niet naar de partijdigheid van de Russische rechters
Die uitspraak vond Rosneft, volgens de Londense advocaat Johannes Koepp van het kantoor Baker Botts die de zaak namens Rosneft in Straatsburg aanspant, “schandelijk” en had ze in cassatie willen aanvechten. Maar de Hoge Raad verklaarde Rosneft in juni van dit jaar niet-ontvankelijk. Rosneft is gefrustreerd dat Yukos wél in hoger beroep de beslissing van de Amsterdamse rechtbank mocht aanvechten, maar nu zelf het recht op cassatie wordt onthouden. Die ongelijkheid noemt Hamm “een weeffout in het Nederlandse civiele procesrecht”.
Het zelfde Europese Hof voor de Rechten van de Mens is ook door Yukos al in 2004 ingeschakeld. Daarbij gaat het om de onrechtmatigheid van de belastingnaheffingen, het faillissement van Yukos en de veilingen van haar bezittingen. In die zaak eist Yukos bijna 100 miljard dollar aan schadevergoeding. Ook in die procedure speelt de beschuldiging van een gebrek aan onafhankelijkheid van de Russische rechterlijke macht een belangrijke rol. Uitspraak in die zaak wordt begin volgend jaar verwacht.
De klacht van Rosneft is nu, vlak voor het verstrijken van de termijn, aangekondigd in Straatsburg. Indiening van de volledige klacht volgt later begin 2011.
Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.
