‘Veiligheidsplannen wekken vooral illusies’
Ook onder strafrechtdeskundigen komen nu de eerste analyses los van het veiligheidshoofdstuk in het regeerakkoord. Op het NJblog, hier, doet de Tilburgse hoogleraar Theo de Roos een aantal pessimistische waarnemingen. Hij neemt een 'sterk repressieve sfeer' waar en een 'guur punitief' klimaat dat niet altijd zoden aan de dijk zal zetten. In het Advocatenblad (no 14) noemt landelijk bestuurder Jan Leliveld het akkoord weinig creatief, te veel gericht op repressie en te somber over de rechtspraak.
Belangrijkste kritiek van De Roos: het nieuwe kabinet wekt verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden. Het accent ligt eenzijdig op repressie en hogere straffen. Ferme-jongens-stoere-knapenretoriek waardoor het de auteur 'bang te moede' wordt. En wel door de 'intimiderende stapeling' van maatregelen, 'die blijk geeft van een verhardende tendens in het interne veiligheidsbeleid'. Het baart De Roos vooral zorgen dat er geen prioriteiten worden gesteld. Alles is even belangrijk, wat er toe leidt dat een 'symbolische' maatregel als de nieuwe 'animal cops' even gewichtig is als een 'integrale aanpak van cybercrime'.
Leliveld denkt niet dat Nederland veiliger zal worden. Hij spreekt van 'symboolpolitiek', 'hijgerige' vernieuwingsdrift en pleit ervoor te zorgen 'dat eerst werkt wat er al is'. Hij mist in het akkoord het thema rechtsbescherming. Advocaat Stijn Franken noemt in hetzelfde artikel het akkoord vooral ouderwets. Strafrecht als ultieme probleemoplosser. In het zelfde nummer van het Advocatenblad haalt landelijk deken Jan Loorbach een artikel van de Maastrichtse hoogleraar strafrecht André Klip onder de titel 'Totaal Strafrecht' uit het meinummer van Delikt & Delinkwent (2010 34) aan, dat dit blog was ontgaan. Het is hier te vinden. Voor de snel-lezer zijn relevante passages gemerkt met de hi-liter.
Klip is ronduit vernietigend. Hij spreekt van een aanval op het rechtsstatelijk karakter van het strafrecht door de politiek, waarvan de 'beginselloosheid buitengewoon zorgelijk' is. De foute indruk wordt gewekt dat strafrecht 'altijd en overal' moet. En er voor kan zorgen dat niemand meer ooit ergens slachtoffer van wordt. "De politiek durft geen keuzes te maken in de dilemma's die voorliggen, lijkt niet te weten dat de justitieketen ook met het huidige criminaliteitsniveau niet alles aan kan pakken en dat de veronderstelde problemen zelden het gevolg zijn van een wetgevingstekort". En toch komt er nu weer een golf nieuwe regels op het strafrechtapparaat af. Algemeen deken Loorbach schampert over het regeerakkoord dat het resultaat is van deze denkwijze dat 'ze in Den Haag uit wetgeven gaan, zoals een pensionado er maar weer met zijn hengel op uittrekt.".
De Roos vindt overigens dat er ook verstandige elementen in het regeerakkoord zitten. Aan de vorming van een nationale politie is Nederland toe. Ook de versterking van de positie van het slachtoffer heeft zijn instemming. De herdoop van het ministerie van Justitie tot Veiligheid en Justitie is een antwoord op de breed gedragen wens de burger meer veiligheid te verschaffen - niet echt een PVV-plan, maar ook een wens uit VVD- en CDA-kring. Maar de combinatie met de 'nogal agressieve en hardvochtige' toon die jegens verdachten en veroordeelden wordt aangeslagen, vindt hij toch zorgelijk. Vreemdelingen wordt het 'zuur' gemaakt en verdachten en veroordeelden wordt hun lot 'ingepeperd'.
Het debuut van de minimumstraf in het regeerakkoord noemt De Roos een 'motie van wantrouwen' aan de strafrechter die te laag zou straffen. Dat is 'niet gebaseerd op enig wetenschappelijk onderzoek'. Daaruit blijkt juist, dat zodra de burger als lekenrechter net zo wordt geïnformeerd als de professionele strafrechter zij vrijwel even streng plegen te straffen. Daarmee refereert De Roos ongetwijfeld aan het recente onderzoek van W.A. Wagenaar e.a. 'Leken en strafrechters vergeleken' dat hier is te vinden. Zelf deed hij in opdracht van de Raad voor de Rechtspraak in 2006 een uitgebreid onderzoek naar de invoering van lekenrechtspraak in Nederland. Lees hier zijn rapport - conclusie 'niet wenselijk'. En hier een pleidooi van een rechter om leken toch bij rechtspraak te betrekken.
Europa wordt in het regeerakkoord vooral gezien als een oord waar je criminelen naar uitzet, ook als het Nederlanders zijn. Terwijl er over Europese samenwerking om samen criminaliteit te bestrijden geen woord te lezen valt. Het idee om burgers, die geweld toepassen tegen een indringer, alleen met toestemming van de rechter-commissaris, in hechtenis te nemen indien er duidelijke aanwijzingen van 'eigen richting' zijn, noemt hij 'symbolisch'. De praktijk heeft er volgens hem geen behoefte aan - en om zoiets in een regeling vast te leggen zal niet eenvoudig zijn.
De Roos: "De ambities zijn hoog, zo hoog dat ernstig moet worden getwijfeld aan het realiteitsgehalte van het pakket."
Het regeerakkoord is hier te vinden. Veiligheid wordt behandeld in hoofdstuk 10.
Wat vindt u? Is het regeerakkoord over veiligheid realistisch of zijn het vooral illusies?
